Vekaletname vermek

Açılış

Fadime Hanım Ankara'da emekli bir fabrika işçisi. Oğlu Almanya'da yaşıyor; kendisi de dizlerinden rahatsız olduğu için bankaya, vergi dairesine ve belediyeye gidip gelmekte zorlanıyor. Yeğeni Cengiz ona yardım etmeyi teklif ediyor ve birlikte notere gidiyorlar. Noter katibi, "her türlü işlemi yapmaya yetkili" bir genel vekaletname hazırlıyor; metinde taşınmazları satma yetkisi de yazılı. Fadime Hanım uzun metni dinliyor, imzalıyor, belgeyi yeğenine veriyor.

İki yıl sonra Fadime Hanım tapu kaydına baktığında, oturduğu dairenin aylar önce başkasına satıldığını görüyor. Satışı yeğeni, o vekaletnameyle yapmış. Fadime Hanım'ın aklındaki soru, notere bir kez gidip imza attığı bir kâğıdın, hiç bilmediği bir satışa nasıl kapı açtığıdır. Bu ders, bir yakınını ya da bir avukatı kendi yerine işlem yapmaya yetkili kılmanın kurallarını, bu yetkinin sınırlarını ve onu geri almanın yolunu anlatıyor.

Tek fikir

Vekaletnameyle yetkilendirdiğin kişinin yaptığı işlem, seni kendin yapmışsın gibi bağlar. Ev satmak, dava açmak, kefil olmak gibi ağır işler için yetkinin açıkça yazılması gerekir; verdiğin yetkiyi her zaman geri alabilirsin, ama bunu yetkinin bildirildiği kişilere de duyurmadıkça iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremezsin.

Kural ne diyor

Bir başkasının senin adına yaptığı işlemin sonucu, kanuna göre doğrudan sana aittir.

Fadime Hanım'ın dairesinin satışı, yeğeninin satışı değildi; hukuken Fadime Hanım'ın kendi satışıydı. Yeğeni yalnızca onun adına imza atmıştı. Temsil yetkisinin kapsamı ise yetkiyi veren belgeye göre belirlenir ve bazı işler için kanun ayrıca açık yetki ister.

Taşınmazla ilgili işlemler için kanun ayrıca bir şekil öngörür.

Yetkiyi veren onu geri de alabilir.

Yetki başka sebeplerle de biter. Kanunun 43. ve 513. maddelerine göre, aksi kararlaştırılmadıkça ya da işin özelliğinden anlaşılmadıkça, vekalet verenin ya da vekilin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile temsil yetkisi ve vekalet sona erer. Bununla birlikte 45. ve 514. maddelere göre vekil, yetkisinin sona erdiğini bilmeden bir işlem yapmışsa, karşı taraf da bunu bilmiyorsa, vekalet veren ya da mirasçıları bu işlemle bağlıdır. 44. madde de yetki sona erdiğinde vekilin yetki belgesini geri vermekle yükümlü olduğunu söyler.

Nasıl işler

Birine vekaletname vermeden önce ve verdikten sonra şu sırayı izleyebilirsin.

1. Yetkinin amacını tek cümleyle yaz. "Annemin emekli maaşıyla ilgili banka işlemlerini yapsın", "şu plakalı aracımı satsın", "şu davada beni temsil etsin" gibi. Amacı yazamıyorsan, çok geniş bir vekaletname vermeye hazırlanıyorsun demektir.

2. Genel değil, özel vekaletnameyi tercih et. Yalnızca o işi, o malı ve gerekiyorsa o süreyi kapsayan bir vekaletname iste. Yurt dışında yaşıyorsan, Türkiye'nin konsoloslukları da vekaletname düzenler. Noter katibine bir taslak metin götürmek ya da istediğin yetkileri tek tek söylemek, hazır bir "her türlü işlem" metniyle karşılaşmanı önler.

3. Ağır yetkileri tek tek kontrol et. Taşınmaz satma, kredi çekme, kefil olma, bağışlama, dava açma ve sulh olma gibi yetkiler metinde açıkça yazılıysa, vekil bunları kullanabilir. İmzadan önce noter metni sana okurken bu sözcükleri duyduğunda durup sormak, sonradan yürütülecek bir uyuşmazlıktan çok daha kolaydır.

4. Metne süre ve sınır koy. Vekaletnamenin belirli bir tarihe kadar geçerli olacağını, ya da örneğin satışın belirli bir bedelin altında yapılamayacağını yazdırabilirsin. Sınır, vekilin yetkisini ve senin riskini birlikte daraltır.

5. Vekaletnamenin bir örneğini sakla ve kullanıldığı yerleri izle. Vekaletnamenin hangi kurumlara verildiğini öğren. e-Devlet üzerinden tapu kayıtlarını ve adına kayıtlı araçları belirli aralıklarla kontrol etmek, bir işlemin senden habersiz yapılıp yapılmadığını erken görmeni sağlar.

6. Gerekirse azlet ve bunu duyur. Vekaletnameyi geri almak için en güvenli yol, noter aracılığıyla düzenlenen bir azilnameyi vekile tebliğ ettirmektir. Vekaletnamenin verildiği banka, tapu müdürlüğü ya da başka kurumlar varsa, azli onlara da yazılı olarak bildir; aksi hâlde iyiniyetli üçüncü kişiler eski yetkiye güvenmeye devam edebilir. Vekile verdiğin vekaletname belgesini de geri iste.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: İki satırlık bir vekaletname kartı: birinci satırda vekil, düzenleme tarihi ve süre; ikinci satırda metinde açıkça yazılı olan ağır yetkilerin listesi. Altına, bu vekaletnameyi bugün yeniden verecek olsan hangi yetkiyi çıkaracağını tek cümleyle yaz.

Sınır

Vekaletnamenin kapsamı, geçerliliği ve kötüye kullanılması kendi içinde ayrıntılı kurallara bağlıdır. Yurt dışında düzenlenen vekaletnamelerin Türkiye'de kullanılması, vekilin kendisiyle işlem yapması ve vekaletin kötüye kullanılmasının ceza hukukundaki sonuçları bu dersin kapsamını aşar. Bir vekaletnameyle senden habersiz bir işlem yapıldığını düşünüyorsan, belge ve tapu ya da banka kayıtlarıyla birlikte hemen bir avukata başvurmak gerekir; işlemin iptali ve uğradığın zararın giderilmesi için süreler önemlidir. Vekaletnamenin bir suç işlenerek kullanıldığından şüpheleniyorsan, Cumhuriyet savcılığına şikâyette bulunabilirsin. Azilname için noterde işlem yapılır. Avukat ücretini karşılayamıyorsan, gelir durumunu gösteren belgelerle baronun adli yardım bürosuna başvurabilirsin. Vekaletnamenin noterdeki asıl kaydı ve düzenlendiği tarih, bu başvurularda istenecek ilk belgeler arasındadır; noterden onaylı bir örnek almak, sonraki adımları hızlandırır.

Kapanış

1. Vekilin senin adına yaptığı işlemin sonuçları doğrudan seni bağlar; vekaletnamenin sınırı, metinde yazılı yetkilerdir.
2. Dava açmak, sulh olmak, kefil olmak, bağışlamak ve taşınmaz devretmek gibi işler için vekaletnamede açık yetki gerekir; taşınmazla ilgili vekaletnameler noterde düzenleme şeklinde yapılır.
3. Verdiğin yetkiyi her zaman geri alabilirsin, ama azli vekaletnamenin gösterildiği kişilere de bildirmezsen, iyiniyetli üçüncü kişiler eski yetkiye güvenmeye devam edebilir.

Üç soru

1. Bir yakınına "her türlü işlemi yapmaya" yetkili bir vekaletname verdin, ama metinde taşınmaz satma yetkisi açıkça yazılı değil. Yakının evini satabilir mi?
2. Vekaletnameyi geri almak istiyorsun ve bunu vekiline telefonla söyledin. Vekaletname daha önce bir bankaya verilmişti. Banka, vekilin yaptığı bir işlemi kabul ederse ne olur?
3. Vekilin, senin öldüğünü bilmeden ve karşı taraf da bilmeden senin adına bir işlem yaptı. Mirasçıların bu işlemle bağlı mıdır?

Yanıtlar

Birinci soruda yakının evi satamaz. Kanun taşınmaz devri için özel yetki ister ve "her türlü işlem" ifadesi bu yetkiyi kendiliğinden vermez; ayrıca taşınmazla ilgili vekaletname noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Genel ifadenin geniş görünmesi, onun her şeyi kapsadığı izlenimini yaratır; kanun ise ağır işleri tek tek adlandırılmaya bağlamıştır. İkinci soruda banka, azilden haberi yoksa ve iyiniyetliyse, eski yetkiye güvenerek yaptığı işlem seni bağlayabilir. Yetkiyi bankaya bildirmiş olduğun için, azli de bankaya bildirmen gerekirdi; noter aracılığıyla tebliğ edilen bir azilname ve bankaya yazılı bildirim bu riski kapatır. Üçüncü soruda mirasçıların bu işlemle bağlıdır. Vekalet ölümle sona erer, ama vekil bunu bilmeden işlem yaptıysa ve karşı taraf da bilmiyorsa, kanun işlemi geçerli sayar; karşı taraf ölümü biliyorsa bu kural uygulanmaz.

Sonraki derse köprü

Vekaletname, işlemi kimin yapabileceğini gösteren bir belgeydi. Bir işlemin yapıldığını gösteren belgeler ise başkadır: senet, fatura ve makbuz. 1.7 Senet, fatura ve makbuz, bu belgelerden hangisinin neyi ispat ettiğini, senetle ispat zorunluluğunun sınırını ve makbuz almadan ödeme yapmanın taşıdığı riski ele alıyor.