Hukuki bilgi ve hukuki danışmanlık

Açılış

Feride Muş'ta bir ortaokulun kantinini işletiyor. Okul idaresi kantin sözleşmesini feshettiğini bildiren bir yazı gönderiyor. Feride ne yapacağını bilmiyor ve ilçede "dava takipçisi" diye tanınan, adliyeyi iyi bilen bir tanıdığına gidiyor. Adam dosyayı alıyor, bir miktar para istiyor, "Ben hallederim" diyor. Haftalar geçiyor. Feride bir gün adliyeden bir yazı alıyor: itiraz süresi dolmuş, karar kesinleşmiş. Tanıdığı ise telefonlarını açmıyor.

Feride'nin aradığı şey bilgi değil, kendi dosyasında kendisi adına hareket edecek ve bunun sorumluluğunu taşıyacak biriydi. Kanun bu işi belirli bir mesleğe vermiştir ve o mesleğin sınırlarını, yükümlülüklerini ve ücretini de ayrıca düzenlemiştir. Bu ders, herkese açık kuralları anlatan bir eğitim ile tek bir kişinin belgelerine bakan bir avukatın görüşü arasındaki çizgiyi ve o çizginin hangi noktada geçilmemesi gerektiğini anlatıyor.

Tek fikir

Kuralı herkes öğrenebilir; bir kişinin dosyasında görüş vermek, onun adına dava açmak ve takip etmek ise kanunun baroya kayıtlı avukatlara bıraktığı iştir. Kendi davanı kendin yürütebilirsin, ama işini avukat olmayan birine bırakmak seni korumasız bırakır.

Kural ne diyor

Kanun avukatlığı önce tanımlar.

Sonra bu işin kime ait olduğunu söyler.

Avukat ile müvekkil arasındaki ilişkinin bir de güvence tarafı vardır. Kanunun 36. maddesine göre avukatlar, kendilerine tevdi edilen ya da görevleri nedeniyle öğrendikleri hususları açığa vuramaz; bu konularda tanıklık edebilmeleri iş sahibinin muvafakatine bağlıdır ve muvafakat verilse bile tanıklıktan çekinebilirler. Bir avukata dosyanın zayıf yanlarını anlatmak, bu sırrın koruması altındadır.

Avukatın ücreti de kanunla çerçevelenmiştir.

Avukat ücretini ödeyemeyecek olanlar için kanun iki ayrı kapı açar.

Nasıl işler

Bir hukuki sorunla karşılaştığında, genel bilgiden danışmanlığa geçme kararını şu sırayla verebilirsin.

1. Sorunun genel mi, somut mu olduğunu ayırt et. "Kira artışı nasıl hesaplanır" sorusunun cevabı genel bilgidir ve bu akademinin derslerinde bulunur. "Benim ev sahibimin gönderdiği bu ihtarnameye ne cevap vermeliyim" sorusunun cevabı ise senin belgene bakmayı gerektirir ve danışmanlık konusudur.

2. Süre baskısını değerlendir. Elinde tebliğ edilmiş bir karar, bir ödeme emri, bir dava dilekçesi veya idarenin gönderdiği bir yazı bulunuyorsa ve süre işliyorsa, bekleme lüksün yoktur. Önceki derslerde gördüğün gibi bu süreler iki hafta, otuz gün ya da daha kısa olabilir. Danışmanlık ihtiyacının en acil olduğu an budur.

3. Kendi başına mı yürüyeceğine karar ver. Kanun kendi davanı kendin açmana ve takip etmene izin verir. Küçük bir alacak, bir tüketici başvurusu ya da basit bir itiraz için bu bir seçenektir. Karşı tarafın avukatı varsa, dosyada bilirkişi raporları, tanıklar ve birden fazla talep varsa ya da kaybetmenin bedeli yüksekse, tek başına yürümek riski büyütür.

4. Avukat arıyorsan baroda kayıtlı olduğunu doğrula. Avukatın kayıtlı olduğunu söylediği baroyu ara ya da baronun internet sitesindeki avukat listesine bakarak gerçekten o baroya kayıtlı olup olmadığını öğren. "Dava takipçisi", "hukuk danışmanı" ya da "hak arama uzmanı" gibi unvanlar kullanan ama baroya kayıtlı olmayan biri, kanuna göre senin adına dava açamaz ve takip edemez.

5. İlk görüşmeye hazır git. Önceki derslerde hazırladığın dosya kartını, delil envanterini ve süre takvimini yanına al. İlk görüşmede ücreti, işin kapsamını ve ödeme zamanını konuş ve bunları yazılı bir sözleşmeye dök. Görüşmede anlattıklarının avukatlık sırrı kapsamında olduğunu bil ve zayıf noktalarını saklama.

6. Ödeme gücün yoksa iki kapıyı birlikte düşün. Barodaki adli yardım bürosuna gelir durumunu gösteren belgelerle başvur; dava açılacaksa ya da açılmışsa mahkemeden adli yardım iste. Büro avukat görevlendirir, mahkeme harç ve giderlerden geçici muafiyet sağlar. Büronun ret kararına karşı baro başkanına başvurabilirsin.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Dört bölümlü bir görüşme dosyası: iki cümlelik sorun özeti, tarih sıralı belge listesi, en az beş soru ve ilindeki adli yardım bürosunun iletişim ve belge bilgisi.

Bu dosya, bir avukatla ilk görüşmede en çok vakit harcanan kısmı, yani olayı baştan anlatmayı kısaltır. Avukatın ilk yarım saati dosyanı anlamaya değil, sana ne yapılabileceğini anlatmaya gider; ücretli görüşmelerde bu fark doğrudan cebine yansır.

Sınır

Bu akademi genel hukuki bilgi verir ve sayfaların altında bunu her derste hatırlatır; hiçbir dersi senin dosyan için bir görüş yerine koymamalısın. Somut bir dosyada hangi yolun seçileceği, bir belgenin nasıl yorumlanacağı ve bir sürenin tam olarak ne zaman dolduğu, belgeleri görmüş bir avukatın değerlendirmesini gerektirir. Avukat seçerken baroya kayıtlı olduğunu doğrula, ücreti ve işin kapsamını yazılı bir sözleşmeye bağla ve anlaşmazlık çıkarsa avukatın kayıtlı olduğu baroya şikâyette bulunabileceğini bil. Ödeme gücün yoksa ilindeki baronun adli yardım bürosuna başvur; ret hâlinde baro başkanına itiraz et. Dava açılacaksa mahkemeden adli yardım istemeyi de unutma. Bu iki yol, birbirinin yerine değil, birbirinin yanında işler.

Kapanış

1. Somut bir dosyada hukuki görüş vermek, başkasının davasını açmak ve takip etmek yalnızca baroya kayıtlı avukatlara aittir; herkes ise kendi davasını kendisi açıp takip edebilir.
2. Avukatlık sözleşmesi işin kapsamını ve ücreti göstermelidir; yüzde olarak kararlaştırılan ücret dava değerinin yüzde yirmi beşini aşamaz ve avukat görevi nedeniyle öğrendiği her şeyi saklamakla yükümlüdür.
3. Ödeme gücü olmayanlar için baronun adli yardım bürosu avukat görevlendirir, mahkeme de yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlar; büronun ret kararına karşı baro başkanına başvurulabilir.

Üç soru

1. Mahallende "dava takipçisi" olarak bilinen ve avukat olmayan biri, ücret karşılığında senin icra dosyanı takip etmeyi öneriyor. Kanuna göre bu işi yapabilir mi?
2. Bir avukat, kazanılacak tazminatın yüzde kırkını ücret olarak istiyor. Bu anlaşma geçerli midir?
3. Adli yardım bürosu başvurunu eksik belge nedeniyle reddetti. Ne yapabilirsin?

Yanıtlar

Birinci soruda yapamaz. Başkasına ait hakları dava etmek, savunmak ve adli işlemleri takip etmek kanuna göre yalnız baroda yazılı avukatlara aittir. Sen kendi dosyanı kendin takip edebilirsin, ama başkasına bırakacaksan o kişinin avukat olması gerekir. "Adliyeyi iyi biliyor" düşüncesi çekicidir, çünkü pratik bilgi gerçekten değerlidir; ama mesleki sorumluluk, sır saklama yükümlülüğü ve baro denetimi bu kişide yoktur. İkinci soruda yüzde olarak kararlaştırılan ücret dava değerinin yüzde yirmi beşini aşamaz; sözleşmede daha yüksek bir oran yazsa da kanunun sınırı uygulanır. Ücreti ve işin kapsamını yazılı bir sözleşmeye bağlamak, bu tartışmayı baştan önler. Üçüncü soruda eksik belgeleri tamamlayarak yeniden başvurabilir ve ret kararına karşı yazılı ya da sözlü olarak baro başkanına başvurabilirsin; baro başkanının kararı kesindir. Dava açılacaksa, mahkemeden ayrıca adli yardım istemek de mümkündür.

Sonraki derse köprü

Başlangıç modülünü, bir sorunla karşılaştığında yalnız kalmamanın yollarıyla kapattık. Bir sonraki seviye hukukun gündelik hayatta en sık karşımıza çıktığı yere iniyor: imzaladığımız ya da imzalamadan kabul ettiğimiz sözleşmelere. 1.1 Sözleşme ne zaman kurulur, icap ve kabulün ne olduğunu, sözlü bir anlaşmanın neden yine bir sözleşme olduğunu ve "imzalamadım ama kabul ettim" denen durumları ele alıyor.