Karar günlüğü

Görev

Bu modül, devam etmek, yön değiştirmek ve durmak arasında seçim yapmayı ele aldı. Sinyalleri basamaklarına ayırdın, pivotları türlerine böldün, geçmişin bedelini karardan çıkardın, sebatı inattan ayırdın ve durmayı önceden yazdın. Bütün bu araçların ortak bir zayıf noktası var: kararlar verildikten aylar sonra, kurucunun hafızası onları sonuçlarına göre yeniden yazar. İyi giden bir kararın gerekçesi daha akıllıca, kötü gidenin gerekçesi daha aceleci hatırlanır. Bu atölyede bu yeniden yazmaya karşı bir araç kuruyorsun.

Teslim edeceğin şey bir karar günlüğü: defterinde ayrı bir bölüm, en az beş kayıtla. Kayıtların en az ikisi geçmişte verdiğin kararlardan, en az biri önümüzdeki iki hafta içinde vereceğin bir karardan olacak.

Her kayıt yedi satırdan oluşur. Tarih ve karar: kararın verildiği gün ve tek cümlelik kararın kendisi. Seçenekler: masadaki öteki seçenekler, en az iki tane. Gerekçe: seçimi en çok etkileyen iki ya da üç bilgi; hangi sinyale, hangi sayıya, hangi görüşmeye dayandığı. Bilinmeyen: karar anında bilinmeyen ve kararı değiştirebilecek en önemli şey. Beklenti: bu kararın sonucunda ne olmasını beklediğin, ölçülebilir biçimde, ve buna ne kadar güvendiğin; "büyük olasılıkla", "yarı yarıya", "pek sanmıyorum" gibi. Durum: kararı verirken yorgun muydun, acele mi ediyordun, biri seni bir yöne mi itiyordu? Gözden geçirme tarihi: kaydı ne zaman yeniden okuyacağın.

Gözden geçirme günü geldiğinde, kaydın altına üç satır daha eklenir. Ne oldu: gerçekte ne olduğu, sayısıyla. Karar mı, şans mı: sonuç iyiyse ya da kötüyse, bunun ne kadarı kararın kendisinden, ne kadarı senin kontrolünde olmayan bir şeyden geldi? Bir dahaki sefer: aynı bilgiyle aynı kararı yine verir miydin; vermezsen, neyi farklı yapardın?

Geçmiş kararlar için kayıt yazarken bir zorlukla karşılaşacaksın: sonucu artık biliyorsun. Bu yüzden geçmiş kayıtlarda gerekçe ve beklenti satırlarını, o günkü notlarından, defterinden ve mesajlarından yeniden kur; hatırladığından değil. Bulamadığın satırları boş bırak ve yanına "o gün yazılmadı" diye not düş. Bu boşluk, günlüğün neden gerekli olduğunu en açık gösteren satırdır.

Örnek çözüm

İki kaydın bir ortak yanı daha var. Mert ile Ayça'nın kaydı bir sonucu beklerken yazıldı; Berivan'ın ilk iki kaydı ise sonuçlar belliyken. Birincisinde günlük, bir tahmini kâğıda bağlıyor ve iki ay sonra o tahminin isabetini ölçmeyi mümkün kılıyor. İkincisinde günlük, hafızanın hangi satırları kendiliğinden doldurmak istediğini gösteriyor: Berivan otuz kilo kuralının beklenti satırını yazmaya başladığında, aklına ilk gelen cümle "kolilerin çoğu dolar diye düşünmüştüm" oldu. O cümleyi yazmadı; çünkü o gün öyle düşündüğüne dair tek bir not bulamadı. Boş bırakılan satır, sonradan uydurulmuş bir satırdan daha çok şey öğretti. İkisi de günlüğe bir alışkanlık ekledi: Mert ile Ayça her pazartesi haftalık notun yanında günlüğü de açacak; Berivan, yeğeninin her ayın ilk pazartesi tuttuğu hesap tablosunun yanına bir sütun daha ekleyecek: "bu ay verilen karar".

İki örnekte de günlüğün en değerli satırı, en zor yazılan satırdı: Mert'te güven derecesi, Berivan'da o gün hiç yazılmamış bir beklenti.

Hatayı bul

Aşağıdaki karar günlüğü, bir tekstil atölyesi kurmaya çalışan bir okura ait. Cevaba bakmadan, günlüğün hangi işi görmediğini defterine sırala.

Günlükte dört kayıt var. Hepsi aynı gün, ayın sonunda yazılmış. Birinci kayıt: "Toptancıyla anlaştık. Çok iyi bir karardı, siparişler arttı." İkinci kayıt: "İkinci makineyi aldık. Doğru karardı." Üçüncü kayıt: "Pazar tezgâhını bıraktık. Zaten iyi gitmiyordu." Dördüncü kayıt: "Fiyatı yükselttik. Müşteriler kabul etti, harika." Hiçbir kayıtta öteki seçenekler, bir beklenti ya da bir gözden geçirme tarihi yok. Okurun o ay verdiği ve kötü sonuçlanan bir kararın, bir kumaş tedarikçisini değiştirmenin, kaydı ise hiç yok.

Cevap

Bu günlük, bir günlükten çok bir anı defteri. Birincisi, kayıtlar kararların verildiği günlerde değil, sonuçlar belli olduktan sonra, ayın sonunda yazılmış; bu yüzden her kaydın gerekçesi, sonuca göre yazılmış bir hikâyeye dönüşmüş. İkincisi, hiçbir kayıtta seçenekler yok; okur, başka hangi yolları bıraktığını kaydetmediği için kararın gerçekten bir seçim olup olmadığını sonradan bilemeyecek. Üçüncüsü, hiçbir kayıtta önceden yazılmış bir beklenti yok; "siparişler arttı" ve "müşteriler kabul etti" sonuçları, ne beklendiğiyle karşılaştırılamıyor. Dördüncüsü, kararlar sonuçlarına göre "doğru" ya da "harika" diye etiketlenmiş; oysa iyi bir sonuç, kötü bir karardan ya da şanstan da gelebilir. Siparişlerin artması toptancı kararından mı, mevsimden mi geldi, günlük söylemiyor. Beşincisi, kötü sonuçlanan karar, tedarikçi değişikliği, hiç kaydedilmemiş; günlük yalnızca iyi giden kararları tutarak öğrenmenin en çok gerektiği yeri boş bırakıyor. Düzeltmek için okurun kararları verildiği gün yazması, her kayda en az iki seçenek, ölçülebilir bir beklenti ve kaydı yeniden okuyacağı günü eklemesi, sonuçları kararın kalitesinden ayırarak okuması ve kötü giden kararları da kaydetmesi gerekiyor.

Teslim

Bu atölyenin çıktısı, defterinde ayrı bir bölüm olarak açılmış bir karar günlüğü ve onun ilk beş kaydı.

Defter: Karar günlüğü bölümü; en az beş kayıt, her biri yedi satırlı; sonuçlanmış kayıtlarda üç gözden geçirme satırı; "o gün yazılmadı" notları; gelecek kararın gözden geçirme tarihi.

Rubrik

Günlüğünü bir ay sonra, ilk gözden geçirme tarihinde, yazanı tanımayan biri gibi oku. Dört satırın her birinde kendine üç düzeyden birini ver, Zayıf, Yeterli ya da Güçlü; kararsız kaldığında aşağıdaki düzeyi seç. Kayıtlarından biri bir durma ya da bırakma kararıysa ve gözden geçirme onu dürüstçe okuyorsa, bu kayıt günlüğün en güçlü kaydı olabilir.

1. Kaydın zamanı. Zayıf: bütün kayıtlar sonuçlar belli olduktan sonra yazılmış. Yeterli: gelecek bir karar karardan önce yazılmış, ama geçmiş kayıtlar hafızadan kurulmuş. Güçlü: gelecek karar önceden yazılmış, geçmiş kayıtlar o günün belgelerinden kurulmuş ve bulunamayan satırlar açıkça "o gün yazılmadı" diye işaretlenmiş.
2. Seçenekler ve gerekçe. Zayıf: seçenek yok, gerekçe genel bir cümle. Yeterli: seçenekler var, ama gerekçe hangi bilgiye dayandığını söylemiyor. Güçlü: her kayıtta en az iki seçenek ve kararı etkileyen bilgiler sayısı ya da kaynağıyla yazılmış; bilinmeyen satırı dolu.
3. Beklenti. Zayıf: beklenti yok ya da "iyi olur" gibi ölçülemez. Yeterli: ölçülebilir bir beklenti var, ama güven derecesi ya da gözden geçirme tarihi eksik. Güçlü: beklenti ölçülebilir, güven derecesi açıkça yazılmış ve gözden geçirme tarihi takvime işlenmiş.
4. Gözden geçirme. Zayıf: sonuçlar kararın iyi ya da kötü olduğunun kanıtı sayılmış. Yeterli: sonuç beklentiyle karşılaştırılmış, ama karar ile şans ayrılmamış. Güçlü: sonuç beklentiyle karşılaştırılmış, kararın kalitesi şanstan ayrılmış, kötü giden kararlar da kaydedilmiş ve her birinin altında, aynı bilgiyle neyin başka türlü yapılacağı not edilmiş.

Sonraki derse köprü

Berivan'ın günlüğündeki gelecek kayıt, kendi kooperatifinde isot yapmayı denemek, ilginç bir şeye dayanıyor: bir hedef değil, elindeki şeyler. Kooperatifin kadınları, köyün biberi, kurutma için damlar ve yedi ailenin yeniden istemesi. Bazı kurucular bir hedeften geriye doğru plan yapar, bazıları elindekinden ileriye doğru yürür. Seviye 2'nin son modülü bu ikinci yolla açılıyor: sonraki ders etkileşimsel düşünme üzerine, hedeften değil eldeki araçlardan başlayan kurucu mantığını tanımayı ele alıyor.