Durmak da karardır

Açılış

Kızıltepe, çarşamba sabahı. Komşu köydeki üretici kooperatifin deposuna kendisi gelmiş. Elinde bir torba isot var; torbanın ağzı bir iple bağlı, üstünde etiket yok.

"Berivan Hanım," diyor, "bu hafta yetiştiremedim. Biber geç kurudu. Etiketli paket istemişsiniz, onu da bilmiyorum nasıl yapılır. İki hafta daha verin, belki."

Berivan torbaya bakıyor. İsot güzel kokuyor. Ama İstanbul'daki yedi ailenin parası bir haftadır kooperatifin hesabında duruyor ve duyuruda yazan söz açıktı: üretici yetiştiremezse para üç gün içinde geri döner.

Yeğeni yanına geliyor. "Abla, iki hafta daha beklesek? Aileler bekler. Rojda da 'iade etmeyin, ayıp olur' diyor."

Berivan bir an duraksıyor. Bekleyebilir. Belki iki hafta sonra isot gelir, belki etiketi de kendi yaparlar. Yedi aile, iki ay önce hiç yoktu; şimdi para göndermiş yedi aile var ve bunu bırakmak, kazanılmış bir şeyi elden çıkarmak gibi geliyor.

Sonra kendi yazdığı duyuruyu açıp okuyor. "Üretici yetiştiremezse, paranız üç gün içinde gönderdiğiniz hesaba geri yatar."

"Bu cümleyi ben yazdım," diyor yeğenine. "Bugün bunu uygulamazsam, bir dahaki duyurumu kimse ciddiye almaz."

Tek fikir

Durmak, bir başarısızlığın itirafı değil, bir karardır; ve en iyi, devam etme isteğinin en güçlü olduğu andan önce yazılır. Önceden yazılmış durma ölçütleri, nasıl durulacağına dair bir plan ve dürüst bir kapanış notu, durmayı hem daha kolay hem de daha öğretici kılar.

Kavram

Bu modülün önceki derslerinde devam etmeyi ve yön değiştirmeyi konuştuk. Üçüncü seçenek, durmaktır. Durmak da diğerleri kadar bir karardır; ama girişimcilik anlatısında en az konuşulan karardır. Kurucular durmayı çoğu zaman bir yenilgi olarak yaşar ve bu yüzden onu son ana kadar erteler. Erteleme, batık maliyetin ve tırmanan bağlılığın sessiz bir biçimidir.

Durma kararını kolaylaştırmanın yolu, onu önceden yazmaktır. Devam etme isteği, sonuçların geldiği gün en güçlüdür; o gün durma ölçütü yazmak, hakemlik yaparken kuralı değiştirmek gibidir. Ölçütler, deney ya da dönem başlamadan, sakin bir günde yazılır.

Durma ölçütleri dört tür koşula dayanabilir. Sinyal: önceden yazılmış eşiğin altında kalan bir sonuç, örneğin iki dönem üst üste dur bölgesinde kalmak. Kayıp sınırı: ayrılan para, zaman ya da enerjinin tükenmesi. Söz: müşteriye verilmiş ve yerine getirilemeyen bir taahhüt, örneğin teslim edilemeyen bir ön sipariş. Kişisel sınır: kurucunun sağlığı, ailesi ya da başka yükümlülükleri; bunlar sayıyla ifade edilmesi zor ama en az ötekiler kadar meşru sınırlardır.

Durmak her zaman işin tamamını bırakmak demek değildir. Durma düzeyleri vardır: bir varsayımı bırakmak, örneğin bir müşteri için aylık modeli; bir ürün kolunu bırakmak, örneğin bir yan ürünü; bir modeli bırakmak, örneğin satışı bırakıp kiralamaya geçmek; ve işin tamamını kapatmak. Bir girişim, ayakta kalmak için çoğu zaman küçük şeyleri sık sık bırakır. Küçük durmaları zamanında yapan bir kurucu, büyük bir durmayla karşılaşma olasılığını azaltır.

Durma kararı verildikten sonra ikinci bir soru gelir: nasıl durulacak? Bir girişim durduğunda geride sözler, paralar ve ilişkiler kalır: kapora bırakmış müşteriler, ödemesi beklenen tedarikçiler, emek vermiş ortaklar. Dürüst bir kapanış, bunların her biri için bir satır içerir: kime ne söylenecek, hangi para ne zaman geri dönecek, hangi ilişki nasıl korunacak. Deneyin etiği dersindeki geri ödeme taahhüdü, tam olarak bu an için yazılmıştı.

Durmanın duygusal bir yanı da vardır. Bir şeyi bırakan kurucu üzülür; bu üzüntü gerçektir ve küçümsenmemelidir. Ama üzüntü, durmanın öğrettiklerini görmeyi zorlaştırabilir. Bu yüzden kapanışın son adımı, duygudan biraz uzaklaşınca yazılan bir nottur.

Durma kararını kimin vereceği de önceden yazılır. Tek başına çalışan bir kurucu, ölçütü bir tanığa gösterir ve koşul gerçekleştiğinde onunla konuşur; ortakları olan bir kurucu, kimin hangi düzeyde durma yetkisi olduğunu baştan konuşur. Bir ortağın "daha bekleyelim", ötekinin "bırakalım" dediği gün, bu konuşmayı yapmak için en kötü gündür. Kooperatif, aile işi ya da ortaklık gibi birden fazla insanın emeğinin olduğu işlerde, durma ölçütünün herkes tarafından okunmuş olması, kararın kişisel bir kırgınlığa dönüşmesini de önler.

Son olarak, durma ölçütü yazmak bir kötümserlik değildir. Önceden yazılmış bir durma ölçütü, kurucuya devam ederken bir güvence verir: sınırını bilen kurucu, o sınıra kadar daha rahat deneyebilir.

Vaka işletmelerinde

İki vakada da durmak bir şeyi bitirdi ama iki şey üretti: korunan bir güven ve bir kapanış notu. Berivan'ın aileleri parasını üç günde geri aldı ve siparişlerine devam etti; Nazlı'nın notu, bırakılan varsayımın yerine bir sonrakini koydu.

Ne biliyoruz

Bir işin ya da bir projenin bırakılmasının kurucu üzerindeki etkisi ve bu deneyimden öğrenme, girişimcilik araştırmasında kuramsal olarak ele alındı.

Bu çerçeve kapanış notuna bir gerekçe veriyor. Bırakılan bir şeyin üzüntüsü, o şeyden öğrenmeyi engelleyebiliyorsa, öğrenmeyi üzüntünün biraz geçtiği bir güne ve yazılı bir belgeye bırakmak mantıklıdır. Berivan'ın notu iadelerin ertesi günü, Nazlı'nınki bir haftalık bekleyişin sonunda yazıldı; ikisi de sıcağı sıcağına değil, bir adım geriden.

Yaygın hatalar

Girişim Defteri

Girişimin için dört düzeyde durma ölçütleri yazacak ve bir kapanış planı hazırlayacaksın.

Defter: Tarihli dört düzeyli durma ölçütleri, her birinin koşulu, tarihi ve sorumlusu; kapanış planı; varsa geçmiş bir bırakış için kapanış notu.

Özet

1. Durmak, devam etmek ve yön değiştirmek kadar bir karardır ve en iyi, devam isteğinin en güçlü olduğu andan önce yazılır.
2. Durma ölçütleri dört tür koşula dayanabilir: sinyal, kayıp sınırı, söz ve kişisel sınır; her biri ölçülebilir, tarihli ve bir sorumluya bağlıdır.
3. Durmanın düzeyleri vardır: bir varsayım, bir ürün kolu, bir model ya da işin tamamı; küçük durmaları zamanında yapmak büyük bir durmayı uzaklaştırır.
4. Dürüst bir kapanış, geride kalan sözleri, paraları ve ilişkileri kapatır; kapanış notu, bırakılan şeyi bir kayıptan bir bilgiye çevirir.

Kendini sına

1. Berivan yeğeninin ve Rojda'nın itirazlarına rağmen isot denemesini neden kapattı?
2. Nazlı Rotterdam için tam olarak neyi bıraktı ve neyi bırakmadı?
3. Kapanış notları neden sonuçların geldiği gün değil, bir adım geriden yazıldı?

Yanıtlar

1. Çünkü durma koşulu, ailelere verilmiş yazılı bir sözdü: üretici yetiştiremezse para üç gün içinde geri dönecekti. Beklemek, kazanılmış yedi aileyi tutmak gibi görünse de sözü bozmak demekti ve bir dahaki duyurusunu bir temenniye çevirecekti. Sözü uyguladı, aynı gün bildirdi, paraları ertesi sabah iade etti; ailelerin üçü sonradan isot olursa yine yazılmasını istedi.
2. Bıraktığı, Rotterdam ekibi için aylık model varsayımıydı; işini, denetim hizmetini ya da ekiple ilişkisini bırakmadı. Kısa bir teşekkür ve bulguların özetiyle kapıyı açık bıraktı, ama teklif ve takip tarihi eklemedi. Kapanış notu, denetimin tek başına ödenmesini yeni bir varsayımın ilk kanıtı olarak kaydetti.
3. Çünkü bırakılan bir şeyin üzüntüsü, ondan öğrenmeyi engelleyebilir. Berivan notunu iadelerin ertesi günü, Nazlı bir haftalık bekleyişin sonunda yazdı; duygudan biraz uzaklaşınca, neyin işe yarayıp neyin yaramadığını ve bir dahaki sefere farklı yapılacak tek şeyi daha açık görebildiler.

Sonraki derse köprü

Berivan bir ürünü, Nazlı bir varsayımı bıraktı. İzmir'de ise Mert ile Ayça'nın önünde daha zor bir soru var: uygulama dördüncü ayında, salonlar her gün kullanıyor, ama kimse ödemiyor. Bırakılacak olan fiyat mı, segment mi, yoksa hiçbiri mi? Sonraki ders bir vaka, Mert ile Ayça'nın dördüncü ayı üzerine: salonlar kullanıyor ama ödemiyorken fiyatı mı yoksa segmenti mi değiştirmek gerektiğini ele alıyor.