İlk deney

Görev

Modül 7'de bir kanvası bir soru listesine çevirdin. Önce her satırın bilgi mi umut mu olduğunu ayırdın; sonra umutların içinden işi bitirebilecek olanı seçtin; deneyden önce neye "evet" diyeceğini yazdın; sorunun bedeline uyan düzeneği seçtin; küçük sonuçları paydasıyla okumayı ve müşteriye karşı dürüst kalmayı öğrendin. Bu atölyede bunların hepsini tek bir deneyde, gerçekten yaparak birleştiriyorsun.

Teslim edeceğin şey bir deney kartı ve onun sonuç sayfası. Kart deney başlamadan önce doldurulur, tarih atılır ve birine gösterilir; sonuç sayfası deney bittikten sonra yazılır. İkisi arasındaki sıra atölyenin kendisidir: kart sonuçtan sonra değiştirilmez.

Kartın altı satırı var. Birinci satır varsayım: haritanın en tehlikeli köşesinden çıkardığın tek iddia, "İnanıyoruz ki..." diye başlayan tek bir cümle ve yanlışsa işin ne yapacağı. İkinci satır deney: düzeneğin türü, kime, nerede, ne kadar süre. Üçüncü satır sayılacak davranış ve sayılmayacak olanlar. Dördüncü satır eşik: sonucun düşebileceği üç bölgenin sınırları, her birinde ne yapacağın; eşiğin hangi hesaptan geldiği. Beşinci satır dürüstlük: müşteriye gidecek metin, para alınıyorsa iade taahhüdü ve paranın gireceği hesap; güvenliğe dokunuyorsa güvenlik eşiği. Altıncı satır tanık: kartı kime, hangi tarihte gösterdiğin.

Sonuç sayfasının dört satırı var. Ham sonuç, "kaç kişiden kaçı" biçiminde. Belirsizlik aralığı ve sonucun şansla görülme olasılığı üzerine bir not. Eşiğe göre durum ve karttaki kararın uygulanması; karttaki karardan sapıyorsan bunun açık gerekçesi. Ve varsayım haritasının güncellenmesi: bu deneyden sonra hangi kâğıt değişti, sıradaki en riskli varsayım ne?

Deneyi küçük tut. Bu atölyenin amacı büyük bir sonuç değil, eksiksiz bir döngü: kart, deney, sonuç, harita. İki haftadan uzun sürecek ya da bir aylık gelirinden fazlasına mal olacak bir deney seçme.

Örnek çözüm

Bir hafta sonra sonuç sayfasını yazıyor. Ham sonuç: yirmi üç aileden yedisi parayı gönderdi. Aralık: yirmi üçte yedinin arkasındaki asıl oran, kabaca yüzde 16 ile 51 arasında bir yerde olabilir; ama eşik bir oran değil bir sayıydı ve yedi, altının üstünde. Şans notu: yedi ailenin dördü aynı apartmandan; o apartmanın bir sonraki koliye isot istemesi, öteki apartmanlarda talep olduğunu göstermiyor. Karar: kart "üreticiyle konuş" diyordu ve Berivan bunu uyguluyor; ama sonucun tek bir apartmana yaslandığını haritaya bir soru olarak ekliyor. Harita güncellemesi: "İstanbul'daki aileler isot ister" kâğıdı sanıyoruz'dan biliyoruz'a geçiyor, yanında bir sınırla: "Bir apartmanda, bir kez." Sıradaki en riskli varsayım değişiyor: artık talep değil, komşu köydeki üreticinin iki hafta içinde, etiketli ve temiz paketle teslim edip edemeyeceği.

İki sonuç sayfasında da deney bir soruyu kapattı ve hemen arkasından yeni bir soruyu öne çıkardı; döngünün çıktısı bir cevap değil, haritada yer değiştiren bir kâğıttı.

Hatayı bul

Aşağıdaki deney kartı ve sonuç sayfası, ev yapımı köpek maması satmak isteyen bir okura ait. Kusurları, aşağıdaki cevabı açmadan önce defterine sırala.

Varsayım: "İnsanlar doğal köpek mamasını sever." Deney: bir açılış sayfası ve bir sosyal medya paylaşımı. Sayılan: sayfaya bırakılan e-posta adresleri ve paylaşımın beğenileri. Eşik: kartta yok; sonuç sayfasında "kırk kayıt iyi bir sonuç olur" yazıyor ve kayıt sayısı kırk üç. Dürüstlük: sayfada "Hemen sipariş ver" düğmesi var; düğmeye basanlardan kart bilgisi isteniyor, ürün henüz yok ve iade satırı yazılmamış. Tanık: yok.

Sonuç sayfası: "Ön sipariş verenlerin yüzde 86'sı ürünü çok beğendi; pazar hazır." Altında küçük harflerle: yedi kişi sipariş verdi, altısı geri bildirim formunda beş yıldız verdi. Harita güncellemesi yok.

Cevap

Bu kartta ve sayfada yedi sorun var. Birincisi varsayım: "insanlar sever" ölçülebilir değil ve kimin, neyi, hangi bedelle isteyeceğini söylemiyor; yanlışsa ne olacağı da yazılmamış. İkincisi deney ile soru uyuşmuyor: ödeme sorusu, e-posta ve beğeni gibi zayıf davranışlarla ölçülmeye çalışılmış. Üçüncüsü eşik sonuçtan sonra yazılmış; kırk üç kayıt görüldükten sonra yazılan "kırk" bir eşik değil, hedef kaydırmadır. Dördüncüsü dürüstlük: henüz üretilmemiş bir mama için kart bilgisi toplanmış, ürünün hazır olmadığı söylenmemiş ve iade taahhüdü yok; bu hem müşteriyi yanıltıyor hem de ölçülen "evet"i bozuyor. Beşincisi tanık yok; kart kimseye gösterilmediği için sonradan değiştirilmesi kolaylaşmış. Altıncısı sonuç okuması: yediden altı kişi yüzde 86 diye yazılmış; yedi kişilik bir örnek, asıl oranın yüzde 49'a kadar düşük olmasıyla da uyumlu, üstelik ürünü henüz kimse kullanmadığı için "beğendi" bir ürün deneyimini değil bir beklentiyi ölçüyor. "Pazar hazır" yorumu bu sayının taşıyabileceğinin çok ötesinde. Yedincisi harita güncellenmemiş; deneyden sonra hangi varsayımın değiştiği ve sıradaki sorunun ne olduğu yazılmamış. Düzeltmek için okurun ödeme varsayımını bir cümleyle yazması, ön siparişi ürünün hazır olmadığını söyleyerek ve iade taahhüdüyle yapması, eşiği deneyden önce yazıp birine göstermesi, sonucu "yedide altı" diye aralığıyla okuması ve haritayı güncellemesi gerekiyor.

Teslim

Teslimin, Girişim Defteri'ndeki tarihli deney kartı ve deney bittikten sonra yazılmış sonuç sayfası.

Defter: Tarihli deney kartı (altı satır, tanığın adı), sonuç sayfası (dört satır), güncellenmiş varsayım haritası ve sıradaki en riskli varsayım. Deneyin kararını karar günlüğüne tarihiyle ekle.

Rubrik

Sonuç sayfasını yazdığın günün ertesinde, kartı ilk kez eline alan bir yabancı gibi oku. Dört ölçütün her biri için üç basamaktan birini işaretle, Zayıf, Yeterli, Güçlü; iki basamak arasında kalırsan alttakini yaz. Deneyin sonucu "dur" çıktıysa ve sen durduysan, bu bir başarısızlık değil; dürüst uygulanmış bir "dur" kararı, aşağıdaki ölçütlerin hepsinde Güçlü alabilir.

1. Varsayım ve deney. Zayıf: varsayım ölçülemeyecek kadar genel ya da deney sorunun türüne uymuyor. Yeterli: varsayım net ve en riskli olanı, ama deneyin ölçtüğü davranış sorudan daha zayıf. Güçlü: sınanan iddia bir cümle, yanlış çıkarsa ne olacağı belli ve deney o soruyu en güçlü davranışla, taşınabilir bir bedelle ölçüyor.
2. Eşik. Zayıf: eşik yok ya da sonuçtan sonra yazılmış. Yeterli: eşik önceden yazılmış ama sayılmayanlar ya da gri bölgenin kararı eksik. Güçlü: neyin sayılıp neyin sayılmayacağı, bölgelerin sınırları ile kararları, sayının dayandığı hesap ve kartı gören kişi; hepsi deney başlamadan, tarihiyle.
3. Dürüstlük. Zayıf: ürünün hazır olmadığı saklanmış, ödeme bilgisi toplanmış ya da iade yazılmamış. Yeterli: müşteri bilgilendirilmiş ama iade süresi, hesap ya da kullanıcının onayı eksik. Güçlü: metin ürünün aşamasını açıkça söylüyor, iade taahhüdü ve hesap yazılı, güvenliğe dokunuyorsa güvenlik eşiği ve kullananın onayı var.
4. Sonuç okuması. Zayıf: sonuç yüzdeyle ve yorumla abartılmış ya da karttaki karar uygulanmamış. Yeterli: sonuç sayısıyla yazılmış ve karar uygulanmış ama aralık ya da şans notu yok. Güçlü: sonuç paydasıyla ve aralığıyla yazılmış, karttaki karar uygulanmış ya da sapma gerekçelendirilmiş, harita güncellenmiş ve sıradaki en riskli varsayım belirlenmiş.

Sonraki derse köprü

Berivan'ın deneyi isotu sordu ve ürün yoktu; Hasan Usta'nınki ekmeği sordu ve ekmek kiralık bir fırında pişti. İkisi de bir şey yapmadan önce bir şey öğrenmek istedi. Ama er geç her kurucu ilk ürününü yapacak; Mert'in uygulaması da Oğuzhan'ın yatakları da yarı yolda. Modül 8 bu soruyla açılıyor: sonraki ders asgari ürünün neyi öğrenmek için yapıldığını, onu yarım bir ürün değil bir öğrenme aracı olarak tanımlamayı ele alıyor.