Girişim Defteri'ni açmak

Görev

Bu atölyede akademi boyunca dolduracağın tek belgeyi açıyorsun: Girişim Defteri. Defter bir günlük değil, bir kanıt dosyası. Her atölye ona bir sayfa ekleyecek; her sayfa bir tarih, bir soru ve o soruya verdiğin cevabın dayanağını taşıyacak. Akademinin sonunda yazacağın girişim dosyası bu defterin sayfalarından derlenecek ve her iddian defterdeki bir kayda dayanmak zorunda olacak.

Defteri kâğıda da tutabilirsin, bir dosyaya ya da tabloya da. Biçim önemli değil; önemli olan üç kural. Birincisi, her sayfanın başına tarihini yazmak. İkincisi, eski sayfayı silmemek: fikrin değişirse yeni bir sayfa açıp neyin neden değiştiğini yazmak. Üçüncüsü, sayıların yanına kaynağını koymak: bir görüşmeden mi, bir bültenden mi, yoksa tahmin mi.

Bu kuralların nedeni basit. Bir karar sonuçlandıktan sonra insanlar, karar anında ne bildiklerini ve ne beklediklerini olduğundan farklı hatırlar; sonucu baştan bildiklerini sanırlar. Psikolojide buna geriye bakış yanlılığı denir. Tarihli ve silinmemiş bir defter, altı ay sonraki sana o gün gerçekte ne düşündüğünü gösteren tek tanıktır. Bir kararın iyi mi kötü mü verildiğini, sonucuna değil, o günkü bilgiye bakarak değerlendirebilmen bu tanığa bağlı.

Defterin bölümleri akademinin seviyelerini izler. İlk bölüm sensin: başlangıç profili ve bilgi koridoru haritası. İkinci bölüm problem ve müşteri: fikir envanteri, görüşme notları, müşteri tanımı, pazar ve değer önerisi. Üçüncü bölüm iş modeli ve deneyler. Dördüncü bölüm kuruluş: şirket türü kararı, kuruluş takvimi ve kontrol listeleri. Beşinci bölüm sayılar: fiyat, birim ekonomisi, nakit tablosu ve kendi hanenin hesabı. Sonraki bölümler pazara çıkış, operasyon, finansman ve kurucunun kendisi. En arkada da ayrı bir bölüm var: karar günlüğü. Her büyük kararı tarihiyle, gerekçesiyle ve ondan ne beklediğinle oraya yazacaksın.

Defterin dört kapısı var. Kapı 1, problem: en az on beş müşteri görüşmesinin notu, tek cümlelik problem tanımı, problemi yaşayan grubun adı ve bugün kullanılan çözümlerin listesi. Kapı 2, değer: bir ödeme sinyali; ön sipariş, depozito, imzalı bir niyet mektubu ya da ilk satış. Yoksa nedeninin analizi ve pivot ya da durma kararı. Kapı 3, sayılar: birim ekonomisi tablosu, başabaş hesabı, on üç haftalık nakit tablosu ve kişisel tampon hesabı. Kapı 4, pazara çıkış: gerekçeli kanal seçimi, satış hunisi, doksan günlük müşteri edinme planı ve ölçülecek üç metrik. Kapıdan "ödeme gelmedi, durdum" kararıyla geçmek de geçmektir. Ölçülen şey işin başarısı değil, kararın kanıtla verilip verilmediğidir.

Gerçek bir işin ya da fikrin yoksa masa başı yolunu seçebilirsin. Bu yolda altı vaka işletmesinden birini seçer ve defteri onun kurucusu adına tutarsın: Selin, Hasan Usta, Mert ve Ayça, Berivan, Oğuzhan ya da Nazlı. Görüşme notları ve sayılar, o işletmenin hazır veri paketinden gelir. Rubrik iki yol için de aynıdır.

Bu atölyenin teslimi defterin ilk sayfası: önceki derste taslağını çıkardığın başlangıç profilinin temize çekilmiş hâli ve onun altında bir yol seçimi.

Örnek çözüm

Aşağıda Hasan Usta'nın defterinin ilk sayfası var. Önceki dersteki hesaplarını, eşiyle mutfakta konuştuklarını temize çekmiş ve her satırın yanına dayanağını yazmış.

Hanenin yükü bölümüne şunları yazıyor: iki çocuk, biri lisede, biri ortaokulda; ev kira değil, ama annesinin ilaç masrafının bir kısmını o karşılıyor. Eşi okul kantininde yarım gün çalışıyor; bu yüzden hane tamamen fırına bağlı değil. Dayanak: kendi hesabı.

Beceri ve ilişkiler bölümüne beş somut beceri yazıyor: ekşi maya ve somun ekmeği, sabah üretim planı, un tedarikçileriyle pazarlık, fırın bakımının temel işleri ve yirmi yıldır tanıdığı otel şefleri. Yardım edebilecek üç kişi: çırak olarak yanına gelmek isteyen eski bir iş arkadaşının oğlu, Eskişehir'de emekli bir mali müşavir olan eşinin dayısı ve fırını satan ikinci el makine ustası.

Risk kapasitesi satırına şu cümleyi yazıyor: "Depozitoyu, ilk iki ayın kirasını ve fırın taksitlerinin ilk üç ayını kaybedebilirim; daha fazlasını değil. Açılıştan sonraki altıncı ayın sonunda fırın kendi kirasını çıkarmıyorsa, kapatmayı ya da küçültmeyi ciddi biçimde düşüneceğim." Yanına tarih koyuyor ve altını çiziyor.

Sayfanın sonunda yol seçimini yazıyor: gerçek yol. Ve bir not ekliyor: "Profil bana dükkânın ilk yarım yılında hamuru tek başıma yoğurmamam gerektiğini söylüyor. Çırak bir lüks değil."

Aynı sayfanın çok farklı koşullarda nasıl göründüğünü görmek için Berivan'ın ilk sayfasına da bakalım.

Berivan'ın sayfası Hasan Usta'nınkinden çok daha küçük rakamlar taşıyor ama aynı ölçütü karşılıyor: her satır bir sayıya bağlı ve risk kapasitesi bir sınır ve bir yeniden düşünme anı içeriyor. Profilinden çıkan tasarım kararı da açık: işi kendi birikimiyle değil, alıcının ön ödemesiyle döndürmek. Bu karar, akademinin ileride nakit akışı dersinde ayrıntılı göreceği bir ilkenin, peşin tahsilatın, mutfak masasında kendiliğinden bulunmuş hâli.

Bu sayfayı güçlü kılan şey uzunluğu değil, her satırın bir karara dönüşebilir olması. Zaman satırı yalnız bir toplam vermiyor, saatlerin nerede olduğunu gösteriyor. Birikim satırı işin parası ile evin parasını ayırıyor. Risk kapasitesi satırı bir duygu değil, bir rakam ve bir tarih taşıyor; altı ay sonra Hasan Usta bu sayfaya dönüp "o gün kendime ne söz vermiştim" diye bakabilecek. Ve sayfa bir sonuçla bitiyor: profilin işin tasarımına etkisi, burada çırak kararı, açıkça yazılmış.

Hatayı bul

Aşağıdaki sayfa Mert'in ilk denemesi. Okuyup kusurlarını bulmaya çalış.

"Başlangıç profili. Zaman: boş vakitlerimde, hafta sonları. Birikim: yeterli, bir süre idare eder. Hanenin yükü: yok sayılır, Ayça'yla kirayı bölüşüyoruz. Beceri: yazılım, hızlı öğrenirim, insanlarla iyi anlaşırım. Risk kapasitesi: bu işe her şeyimi koymaya hazırım. Yol: gerçek yol."

Sayfa ilk bakışta tamamlanmış görünüyor: beş başlığın hepsi dolu. Ama defterin bir karar aracı olması gerektiğini düşünerek bak: bu satırlardan hangisi altı ay sonra bir kararı sınamak için kullanılabilir?

Cevap

Sayfanın üç ciddi kusuru var ve hepsi aynı kökten geliyor: satırlar ölçülemiyor. "Boş vakitlerimde" bir saat sayısı değil; Mert altı ay sonra yeterince zaman ayırıp ayırmadığını bu satırla sınayamaz. "Birikim yeterli" cümlesi işin parası ile evin parasını ayırmıyor ve kaç ay yeteceğini söylemiyor. En tehlikelisi risk kapasitesi satırı: "her şeyimi koymaya hazırım" bir kapasite değil, bir isteklilik cümlesi; üstelik Mert'in Ayça'yla paylaştığı kira yüzünden kaybın yalnız onu değil Ayça'yı da etkileyeceğini gizliyor. Ayrıca sayfada tarih yok ve hiçbir satırın dayanağı yazılmamış. Düzeltmek için her satır bir sayıya, bir aya ya da bir tarihe bağlanmalı: haftada kaç saat ve hangi günler, işe koyulabilecek para ile evin dayanacağı ay ayrı ayrı, risk kapasitesi için de para miktarını, süreyi ve bir durma anını birlikte söyleyen tek bir cümle.

Teslim

Teslimin defterin ilk sayfası. Önceki dersteki taslağını bu atölyedeki örnekle karşılaştırıp temize çek.

Defter: İlk sayfa: tarih, beş başlıklı profil ve dayanakları, risk kapasitesi cümlesi, yol seçimi ve profilden çıkan tek tasarım kararı. Defterin en arkasına "Karar günlüğü" başlıklı boş bir bölüm aç ve ilk kaydı yaz: yol seçimin, tarihi ve gerekçesiyle.

Rubrik

Sayfanı aşağıdaki ölçütlerle kendin değerlendir. Her ölçütte üç düzey var: Zayıf, Yeterli ve Güçlü.

1. Ölçülebilirlik. Zayıf: satırlar "yeterli", "boş vakitlerimde" gibi ifadelerle yazılmış. Yeterli: satırların çoğunda bir sayı var. Güçlü: her satır bir sayı, bir süre ya da bir tarih taşıyor ve altı ay sonra bir kararı sınamak için kullanılabilir.
2. Ayrım. Zayıf: işin parası ile evin parası tek satırda. Yeterli: ikisi ayrı yazılmış. Güçlü: ikisi ayrı yazılmış ve evin dayanacağı süre ay olarak hesaplanmış.
3. Risk kapasitesi. Zayıf: isteklilik cümlesi ("her şeyi göze alırım"). Yeterli: bir para miktarı var. Güçlü: para, süre ve bir yeniden düşünme tarihi birlikte yazılmış.
4. Dayanak. Zayıf: hiçbir satırın kaynağı yok. Yeterli: bazı satırların yanında dayanak var. Güçlü: her satırın yanında dayanağı ve tahmin olanlar açıkça işaretlenmiş.
5. Sonuç. Zayıf: sayfa bir tasarım kararı içermiyor. Yeterli: genel bir sonuç var. Güçlü: profilden çıkan en az bir somut tasarım kararı yazılmış ve karar günlüğüne ilk kayıt girilmiş.

Sonraki derse köprü

Defterin açıldı ve ilk sayfası dolu. Seviye 0'ın son adımı bir bilgi kontrolü: Seviye 0 kontrolünde girişim türlerini, taban oranlarını okumayı, mitleri ve başlangıç profilini on beş soru ve üç kısa hesapla sınayacaksın.