Doğa fotoğrafında dürüstlük

Öğrenme hedefi

Bir doğa fotoğrafının izleyiciye örtük olarak ne söz verdiğini, yani bunun doğada, kendiliğinden ve olduğu gibi yaşanmış bir an olduğunu anlayabilecek ve bu sözü koruyabileceksin. Doğa yarışmalarının birçoğunun neden yemlenmiş, esir tutulan ya da bir yere götürülmüş hayvanlar ve karedeki öğelerin eklenip çıkarılması için ayrı kurallar koyduğunu açıklayacaksın. Canlı yem kullanmanın ve bir hayvanı fotoğraf için tutmanın neden kabul edilmediğini bileceksin. Her karenin nasıl çekildiğini, bir çadırdan mı, bir besleyicide mi, bir kurtarma merkezinde mi, birkaç kareyi birleştirerek mi, kısa ve açık bir notla söyleyeceksin. Yarışmaya göndermeden önce şartnameyi okuyacak, ham dosyanı saklayacaksın. Bir kurtarma merkezinde yaralı bir kuşu tutan görevliyi, ışığı yüzüne göre ölçerek teni kendi renginde çekeceksin.

Merak sorusu

Kulübün aylık doğa yarışmasının şartnamesi arkadaşının masasında. Balkondaki baştankara karesini göndermek istiyor, ama birkaç satırda duraksıyor: yemlenmiş hayvanlar, esir tutulan hayvanlar, düzenlenmiş tünekler ve karedeki öğelerin çıkarılması için ayrı maddeler var. Kabın yanına kendi koyduğu yosunlu dal, kuşun konmasını beklediği sahne, kareden sildiği bir saksı kenarı; bunlardan hangisi sorun? Kulüpteki bir üye geçen yıl ödül alan bir kartal karesinin sonradan bir yaban hayvanı çiftliğinde çekildiği anlaşıldığı için geri alındığını anlatıyor. Yarışmalarda neler yasak?

Bağlam

Karede görünen şeylerin eklenmesi, çıkarılması ya da taşınmasını, kendiliğinden olmamış bir anı belgesel gibi sunmayı ve düzenlemenin sınırını göstermek için ham dosyayı saklamayı manipülasyon ve etik dersinde konuşmuştun (Ders 29.4). Bir yarışmanın konusunu, koşullarını ve fotoğrafların kullanımını belirleyen belgeyi okumayı yarışmalar ve burslar dersinde öğrenmiştin (Ders 28.11). Hayvanın huzurunun fotoğraftan önce geldiğini, yem atmanın ve yuvaya sokulmanın ona nasıl zarar verebildiğini de bu rotanın açılışında gördün (Ders Y.1).

Doğa fotoğrafı, izleyiciyle sessiz bir anlaşma yapar: gördüğün şey doğada, kendiliğinden ve bu biçimde yaşandı. Bu anlaşma bozulduğunda yalnızca bir kare değil, doğa fotoğrafının kendisi güven kaybeder. Bu ders, bu anlaşmayı korumanın yollarını ele alıyor: hangi yöntemlerin hayvana zarar verdiği için hiç kullanılmadığını, hangilerinin kullanılabileceğini ama söylenmesi gerektiğini.

Basit açıklama

Hayvan özgür müydü?

Esir hayvan, bir hayvanat bahçesinde, bir kurtarma merkezinde, bir üretim çiftliğinde ya da bir insanın elinde tutulan, özgürce yaşamayan hayvandır. Bu hayvanların fotoğrafı çekilebilir ve bazen çok değerlidir: bir kurtarma merkezinin çalışmasını ya da bir türün yakın ayrıntılarını gösterebilir. Ama izleyiciye özgür bir hayvan gibi sunulduğunda yanıltıcıdır. Bazı çiftlikler, yırtıcı hayvanları kiralayıp fotoğrafçıların önünde doğal bir ortamda gibi poz verdirir; bu karelerin yaban hayatı olarak sunulması doğa fotoğrafının en sık tartışılan sorunlarından biridir.

Birçok doğa yarışması esir hayvanları ya tamamen dışarıda bırakır ya da ayrı bir kategoride ve açık bir beyanla kabul eder. Kurallar yarışmadan yarışmaya değişir; bu yüzden her yarışmanın şartnamesini ayrı ayrı okumak gerekir. Bir hayvanı fotoğraf için yerinden almak, bir yere taşımak, soğutmak ya da kıpırdamasını engellemek ise hiçbir koşulda kabul edilmez; bu, hayvanın huzurunu doğrudan bozan bir müdahaledir.

Yem neden bir sınırdır?

Canlı yem, bir yırtıcıyı ya da bir yaban hayvanını fotoğraf için çağırmak amacıyla canlı bir hayvanın, örneğin bir farenin ya da bir balığın, onun önüne bırakılmasıdır. Bu yöntem yem olarak kullanılan hayvana acı verir ve yırtıcının davranışını değiştirir; doğa fotoğrafı topluluklarında ve birçok yarışmada kabul edilmez. Ölü yem ve kuşlar için bahçe besleyicileri ise daha tartışmalı bir alandadır: bazı yarışmalar bunlara izin verir ama beyan ister, bazıları hiç kabul etmez.

Yemin yanında başka müdahaleler de vardır: bir yuvanın çevresindeki dalları aralamak, bir kuşu ses çalarak yaklaştırmak, bir hayvanı bir tüneğe konmaya zorlamak. Bunların hayvana zarar verebildiğini rotanın ilk dersinden biliyorsun. Kendi koyduğun doğal bir tünek, örneğin besleyicinin yanındaki yosunlu dal, hayvana zarar vermez ama sahneyi kurar; bu da söylenmesi gereken bir yöntemdir. Hangi müdahalenin hayvana zarar verdiğini ve hangisinin yalnızca söylenmesi gerektiğini ayırt etmek, dürüstlüğün temelidir.

Nasıl çekildiğini nasıl söylersin?

Yöntem beyanı, bir fotoğrafın nasıl çekildiğini, hayvanın özgür olup olmadığını, yem ya da besleyici kullanılıp kullanılmadığını, bir çadırdan mı yoksa kendi kendine deklanşöre basan bir düzenekle mi çekildiğini, birkaç karenin birleştirilip birleştirilmediğini söyleyen kısa ve açık nottur. Birçok yarışma bu bilgiyi başvuru formunda sorar; sosyal medyada ve sergilerde de bir iki cümlelik bir not izleyiciye neye baktığını söyler.

Düzenleme sınırları da yarışmadan yarışmaya değişir. Pozlama, renk, kontrast ve sınırlı bir kırpma çoğu zaman kabul edilirken karedeki öğeleri eklemek, çıkarmak ya da taşımak genellikle kabul edilmez; toz lekelerini silmek çoğu zaman izinlidir. Birçok yarışma ödül almaya aday karelerin ham dosyalarını ister; ham dosyayı saklamak bu yüzden bir güvencedir. Bir kurtarma merkezinde yaralı bir kuşu tutan bir görevliyi çektiğinde, beyan kuşun esir olduğunu söyler; kare ise görevlinin emeğini gösterir. Böyle bir iç mekânda pencere yüzü tek yandan aydınlatır; ölçümü yüzden almak, açık bir teni patlatmadan, koyu bir teni karartmadan kendi renginde tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın şartnameyi baştan okuyor. Kulübün yarışması besleyicide çekilen kareleri kabul ediyor ama beyan istiyor; esir hayvanlar ayrı bir kategoride; karedeki öğelerin çıkarılması yasak.

Baştankara karesine dönüyor. Kareden sildiği saksı kenarını ham dosyadan yeniden açıp kırpıyor; silmek yerine kadrajı daraltıyor. Başvuru formuna yazıyor: «Balkonda, suluk ve yemliğin yakınına yerleştirilmiş doğal bir dalda, pencereden çekildi. Tek kare. Pozlama ve renk düzeltmesi, kırpma.»

Aynı hafta şehrin kuş kurtarma merkezine gidip yaralı bir şahini tedavi eden bir görevliyi çekiyor; görevli koyu tenli bir kadın. Pencereden gelen ışık yüzünün bir yanına düşüyor; ölçümü yüzünden alıyor, teni sıcak ve ayrıntılı, şahinin gözü keskin. Kareyi esir hayvan kategorisine, açık bir notla gönderiyor: «Kurtarma merkezinde, tedavi sırasında, görevlinin izniyle.»

Sık yapılan hata

Özet

Doğa fotoğrafı izleyiciye gördüğü anın doğada, kendiliğinden ve bu biçimde yaşandığını söyler; bu söz, hayvana zarar veren canlı yem ve fotoğraf için hayvan tutma gibi yöntemleri hiç kullanmayarak, esir hayvanları ve besleyici ya da kurulmuş tünek gibi yöntemleri açıkça beyan ederek ve karedeki öğeleri eklemeyip çıkarmayarak korunur. Her yarışmanın şartnamesi okunur, ham dosya saklanır; kurtarma merkezinde çalışan bir görevli emeğiyle ve ışığı yüzüne göre ölçülerek kendi renginde gösterilir.

Mini ödev

Doğa rotasının kapanış projesi bu ödevde: yakınındaki doğadan altı karelik, her karesi yöntem beyanlı bir seri kuracaksın.

1. Bu rotada öğrendiklerinle, hayvanı rahatsız etmeden, altı kare çek: bir portre, bir yaşam alanı karesi, bir uçuş ya da hareket karesi, bir davranış anı, bir şehir doğası karesi ve bir insanla doğanın birlikte göründüğü bir kare.
2. Her karenin altına bir iki cümlelik yöntem beyanı yaz: hayvan özgür müydü, nereden ve nasıl çekildi, besleyici, çadır ya da birleştirme kullanıldı mı, hangi düzenlemeler yapıldı.
3. Bir doğa yarışmasının şartnamesini oku ve seriden hangi karelerin hangi koşullarla gönderilebileceğini yaz; karede bir insan varsa iznini aldığını ve yüzünün kendi renginde göründüğünü kontrol et.

Kendini değerlendir

• Serideki hiçbir kare hayvana zarar veren bir yöntemle çekildi mi?
• Her karenin yöntem beyanı izleyicinin neye baktığını açıkça söylüyor mu?
• Şartnamedeki kurallara göre gönderemeyeceğin bir kare var mı, neden?

Sözlük

Mini test

1. Esir hayvan nedir?

• A) Yalnızca uyuyan bir hayvan
• B) Hayvanat bahçesinde, kurtarma merkezinde ya da çiftlikte tutulan, özgürce yaşamayan hayvan
• C) Bir çadırdan çekilen hayvan
• D) Şehirde yaşayan her hayvan

2. Canlı yem neden kabul edilmez?

• A) Pahalı olduğu için
• B) Kuşları uzaklaştırdığı için
• C) Işığı bozduğu için
• D) Yem olarak kullanılan hayvana acı verdiği ve yırtıcının davranışını değiştirdiği için

3. Yöntem beyanında ne yazılır?

• A) Hayvanın özgür olup olmadığı, nasıl çekildiği ve hangi düzenlemelerin yapıldığı
• B) Yalnızca makinenin markası
• C) Yalnızca fotoğrafçının adı
• D) Hiçbir şey

4. Karedeki dikkat dağıtan bir öğe yarışma için nasıl düzeltilir?

• A) Silinir ve söylenmez
• B) Başka bir kareden bir öğe eklenir
• C) Kırparak ya da yeniden çekerek, ham dosya saklanarak
• D) Yapay zekâyla yeniden çizilir

Cevaplar

1. B — Esir hayvan insan denetiminde yaşar ve fotoğrafı özgür bir hayvan gibi sunulamaz.
2. D — Yem hayvanının acısı ve yırtıcının değişen davranışı yöntemi kabul edilemez kılar.
3. A — İzleyici neye baktığını ancak bu bilgilerle doğru anlayabilir.
4. C — Birçok yarışma öğe silmeyi yasaklar, kırpmak ve ham dosyayı saklamak dürüst yoldur.

Özet kartı

• Doğa fotoğrafının sözü: doğada, kendiliğinden, bu biçimde.
• Canlı yem ve hayvanı fotoğraf için tutmak yok.
• Esir hayvanı, besleyiciyi, kurulan tüneği söyle.
• Öğe ekleme ya da silme yok; kırp, ham dosyayı sakla.
• Şartnameyi oku; kurtarma merkezindeki görevliyi emeğiyle ve yüzüne göre ölçerek çek.

Sonraki derse köprü

Hayvanlarla geçen bu rota burada kapanıyor: huzurdan objektife, davranıştan gizlenmeye, uçuştan göç takvimine, yaşam alanından şehrin doğasına ve dürüstlüğe. Kurtarma merkezinden çıkarken arkadaşın bahçedeki bir yaprağın üstünde parlak yeşil bir yusufçuk görüyor; kanatlarındaki ince ağ, gözlerinin yüzlerce yüzeyi. Uzun objektifi onu kareye dolduramıyor. 1:1 büyütme ne demek? Sıradaki ders, Makro rotasını açıyor ve küçücük bir konunun sensöre gerçek boyutuyla nasıl düştüğünü soruyor.