Şehir doğası

Öğrenme hedefi

Uzaklara gitmeden, bir apartman bahçesinde, bir parkta, bir çatıda ya da bir mezarlığın ağaçları arasında yaşayan yaban hayatını bulup fotoğraflayabileceksin. Şehrin içindeki küçük yeşil alanların, eski ağaçların, su kenarlarının ve binaların kovuklarının hangi türlere ev olduğunu göreceksin. Kuşlara temiz bir su kabı sunmanın onları rahatsız etmeden yakına getirebileceğini, ama fotoğraf için yem atıp hayvanı çağırmanın başka bir şey olduğunu ayırt edeceksin. Evinin penceresini bir gizlenme yeri olarak kullanacak, camın yansımalarını ve bulanıklığını önleyeceksin. Şehirde insana alışmış hayvanlara yakın olabildiğini, ama yuvalarının şehirde de korunması gerektiğini bileceksin. Pencere ışığında bahçeyi seyreden bir komşuyu, teni kendi renginde görünecek biçimde çekeceksin.

Merak sorusu

Hafta sonları kilometrelerce yol giden arkadaşının iş günlerinde makineye dokunduğu yok. Salı sabahı balkonda çay demlenirken aşağıdaki erik ağacının dibinde siyah tüylü, sarı gagalı bir kuşun kuru yaprakları eşelediğini, karşı binanın çatı kenarında bir kerkenezin durup aşağıyı izlediğini görüyor. Yıllardır burada yaşıyor ama bunları hiç fark etmemiş. Öğle arasında iş yerinin yanındaki parkta bir sincap ve bir ağaçkakan da görüyor. Bahçende yaban hayatı var mı?

Bağlam

Hayvanı sazlığıyla, tuzlasıyla ya da köy direğiyle birlikte kadraja almayı yaşam alanı karesi üzerine çalışırken denedin (Ders Y.7). Bir hayvanın gözünde insan olmaktan çıkmayı, bir çadırın ya da bir arabanın içinden çekmeyi gizlenme dersinde öğrendin (Ders Y.4). Pencerenin geniş yüzeyinden gelen yumuşak ve yönlü ışığı da ışık bölümünde tanımıştın (Ders 5.6).

Doğa fotoğrafı çoğu zaman uzak ve vahşi yerlerle ilişkilendirilir. Oysa şehirlerde de şaşırtıcı sayıda tür yaşar; bazıları insanın yanında yaşamaya o kadar uyum sağlamıştır ki kırdaki akrabalarından çok daha yakına gelir. Şehir doğası, her gün ulaşılabildiği için, yaban hayatı fotoğrafının en iyi okulu olabilir: aynı hayvanı her gün izlemek, onu tanımayı, sabrı ve tekniği yol parası ödemeden öğretir.

Basit açıklama

Şehirde doğa nerede yaşar?

Kentsel yaşam alanı, bir şehrin içinde hayvanlara yiyecek, su ve barınak sağlayan her yerdir: bahçeler, parklar, eski ağaçlar, mezarlıkların sessiz korulukları, dere ve kanal kenarları, boş arsalar, çatılar ve binaların kovukları. Karatavuklar, serçeler, baştankaralar, ispinozlar, güvercinler ve martılar birçok şehirde her yerdedir; kerkenezler yüksek binaların kenarlarında, ağaçkakanlar eski ağaçlarda, sincaplar ve kirpiler parklarda ve bahçelerde yaşayabilir.

Şehirde yaşayan hayvanların birçoğu insana alışmıştır ve kırdakilerden daha kısa bir mesafede sakin kalır. Bu, bir hafif telefoto ya da orta bir zoomla bile iyi kareler çekmeyi mümkün kılar. Ama alışkanlık, onlara dokunmak ya da onları kovalamak için bir izin değildir. Şehirde de bir kuş bir çatı saçağının altında, bir baca kovuğunda ya da bir parkın çalısında yuva yapar; yuva döneminde bu yerlere yaklaşmamak, kırdaki kadar önemlidir. Şehrin hayvanlarını tanımak için önce her gün aynı yere, aynı saatte bakmak ve deftere yazmak yeter.

Hayvanlar bahçene nasıl gelir?

Kuş banyosu, kuşların içip yıkanabileceği sığ ve temiz bir su kabıdır. Özellikle yazın sıcak ve kurak günlerde ve kışın donduğunda şehirde temiz su bulmak zordur; bahçeye ya da balkona konan sığ bir kap birçok kuşu çeker. Kabı her gün temizlemek ve suyunu tazelemek hastalık yayılmasını önler. Kabı, bir kedinin saklanabileceği çalılardan uzak ve kuşların hemen kaçabileceği bir dala yakın koymak onları korur.

Bazı insanlar kışın bahçelerine düzenli besleyiciler asar. Bu, fotoğraf için yem atıp bir hayvanı bir anlığına çağırmaktan farklı bir iştir: düzenli, temiz ve türe uygun yiyecekle yapılması, ekmek gibi zararlı yiyeceklerden kaçınılması gerekir. Ama bir besleyicinin başında çekilen bir kare, izleyiciye hayvanın doğal hâli gibi sunulmamalıdır; nasıl çekildiği söylenir. Su kabının ve besleyicinin yanına doğal bir tünek, örneğin yosunlu bir dal koymak, kuşu besleyicinin plastiği yerine bir dalın üstünde gösterir; bu da nasıl çekildiği söylenerek yapılır.

Pencere nasıl bir siper olur?

Pencere siperi, bahçeye ya da parka bakan bir ev penceresinin arkasına saklanıp hayvanı oradan çekmektir. İçeride oturan bir insanı, dışarıdaki kuşlar çoğu zaman fark etmez ya da tehdit saymaz. Pencere açılabiliyorsa objektifi aralıktan çıkarmadan, gerisinde tutarak çekmek en temiz sonucu verir. Cam kapalıysa objektifi cama neredeyse değdirmek, camı temizlemek, odanın ışıklarını söndürmek ve koyu giysiler giymek camın yansımalarını büyük ölçüde azaltır; objektif başlığının kenarını cama yaslamak da yardımcı olur.

Camın arkasından çekilen kareler biraz yumuşak olabilir, çünkü cam da bir mercek gibi davranır ve ışığı biraz dağıtır. Dik açıyla, cama olabildiğince yakın çekmek bu etkiyi azaltır. Pencere, bahçeyi seyreden bir insanı çekmek için de iyi bir yerdir: pencereden gelen yumuşak ışık yüzün bir yanını aydınlatır. Bu ışık açık tenin pürüzsüzlüğünü de koyu tenin sıcak tonlarını da yumuşakça modeller; arkadaki parlak bahçeye göre değil yüze göre ölçüm yapınca ten, bahçe biraz açılsa bile doğru tonda kalır.

Görsel kanıt

Arkadaşın bir hafta boyunca her sabah aynı saatte balkondan bakıyor ve deftere yazıyor: karatavuk erik ağacının altında, baştankaralar sabah dokuzda ağacın dallarında, kerkenez öğleye doğru çatının kenarında. Balkona sığ bir su kabı koyuyor, her gün temizliyor.

Üç gün sonra kaba ilk serçe iniyor, ardından bir baştankara. Arkadaşın salonun penceresini aralıyor, ışıkları söndürüyor, koyu bir kazak giyip objektifi aralığın gerisinde tutuyor. Baştankara kabın kenarında suya eğilirken sabah ışığı onu yandan aydınlatıyor; tüylerindeki sarı ve siyah keskin.

Alt kattaki yaşlı komşusu, koyu tenli bir kadın, kendi penceresinden kuşları izliyor. Arkadaşın kapısını çalıp soruyor, komşusu gülümseyince onu pencerenin yumuşak ışığında, arkada bahçeyle çekiyor. Parlak bahçe biraz açılıyor ama ölçümü yüzünden aldığı için teni sıcak ve ayrıntılı; gözlerinde pencerenin küçük bir yansıması var.

Sık yapılan hata

Özet

Şehirde de bahçeler, parklar, eski ağaçlar, çatılar ve su kenarları birçok türe ev olur; insana alışmış bu hayvanlar her gün izlenebildiği için yaban hayatı fotoğrafının en yakın okuludur, ama yuvaları şehirde de korunur. Temiz bir kuş banyosu kuşları rahatsız etmeden yakına getirir, besleyicide çekilen kare nasıl çekildiği söylenerek paylaşılır, pencere yansımaları önlenerek bir siper olur; pencere ışığında bahçeyi izleyen bir komşu yüzünden ölçülerek kendi renginde çekilir.

Mini ödev

Bu ödevde evinin çevresindeki yaban hayatını bir hafta boyunca izleyecek ve çekeceksin.

1. Balkonundan, penceresinden ya da yakınındaki bir parktan bir hafta boyunca her gün aynı saatte bak ve gördüğün türleri, saatlerini ve yerlerini deftere yaz.
2. Varsa balkonuna ya da bahçene sığ ve temiz bir su kabı koy, kediden uzak ve bir dala yakın yerleştir, her gün temizle.
3. Pencereden, yansımaları önleyerek çek; bahçeyi izleyen bir komşun ya da ailenden biri varsa iznini alıp pencere ışığında, ölçümü yüzünden alarak çek.

Kendini değerlendir

• Bir haftada kaç tür gördün, hangileri her gün aynı saatte geldi?
• Pencereden çektiğin karelerde yansıma var mı?
• Pencere ışığındaki yüz, parlak bahçenin önünde kendi renginde mi?

Sözlük

Mini test

1. Hangisi bir kentsel yaşam alanıdır?

• A) Bir parktaki eski bir ağaç
• B) Yalnızca uzak bir orman
• C) Bir otoyolun ortası
• D) Yalnızca bir hayvanat bahçesi

2. Kuş banyosu nasıl yerleştirilir?

• A) Bir kedinin saklanabileceği çalıların içine
• B) Hiç temizlenmeden
• C) Kediden uzak, kuşların kaçabileceği bir dala yakın ve her gün temizlenerek
• D) Ekmek kırıntılarıyla birlikte

3. Kapalı bir camın arkasından çekerken yansıma nasıl azaltılır?

• A) Oda ışıklarını açarak
• B) Beyaz giysiler giyerek
• C) Camdan uzak durarak
• D) Objektifi cama yaklaştırıp ışıkları söndürerek ve koyu giyinerek

4. Bir besleyicinin başında çekilen kare nasıl paylaşılır?

• A) Nasıl çekildiği söylenerek
• B) Tamamen doğal bir an gibi
• C) Besleyici kırpılıp hiçbir şey söylenmeden
• D) Hiç paylaşılmadan

Cevaplar

1. A — Eski ağaçlar kovukları ve böcekleriyle birçok türe barınak ve yiyecek verir.
2. C — Temizlik hastalığı önler, kediden uzaklık ve yakın bir dal kuşu korur.
3. D — Karanlık oda ve koyu giysi camda yansıyacak bir şey bırakmaz, yakın objektif kalan yansımayı dışarıda tutar.
4. A — İzleyicinin karenin nasıl oluştuğunu bilmesi dürüst bir paylaşımın gereğidir.

Özet kartı

• Bahçe, park, eski ağaç, çatı, mezarlık, dere: şehrin doğası.
• Her gün aynı saatte bak; alışkın hayvanlar yakın gelir, yuvaları yine korunur.
• Temiz ve sığ bir su kabı; kediden uzak, dala yakın.
• Besleyicide çekilen kareyi söyleyerek paylaş.
• Pencereyi siper yap: cama yakın, ışıklar kapalı, koyu giysi; pencere ışığındaki yüzü yüzünden ölç.

Sonraki derse köprü

Balkondaki baştankara karesi kulübün aylık yarışmasına gönderilmek üzere. Arkadaşın katılım koşullarını okuyor: yemlenmiş hayvanlar, esir hayvanlar ve düzenlenmiş sahneler için ayrı kurallar, bazıları için beyan, bazıları için yasak var. Kabın yanına koyduğu yosunlu dal ne sayılır? Yarışmalarda neler yasak? Sonraki ders, doğa fotoğrafında dürüstlüğü, yemlemeyi, esir hayvanları ve bir karede yapılan değişikliklerin nasıl beyan edileceğini ele alıyor.