Gizlenmek

Öğrenme hedefi

Bir yaban hayvanının seni fark etmeden kendi hâlinde kalmasını sağlamanın yollarını sahada seçebileceksin. Bir gizlenme çadırını ya da bir gözlem kulübesini ne zaman, nereye ve nasıl kuracağını, içine nasıl girip çıkacağını bileceksin. Kamuflajın bir renk değil, biçimi, hareketi ve parıltıyı bozmak olduğunu anlayacak; yüzün ve ellerin hareketini, objektifin parlayan yüzeylerini ve makinenin sesini hesaba katacaksın. Birçok hayvanın yürüyen bir insandan çok bir araca alıştığını bilip arabayı bir siper olarak kullanacaksın. Gizlenmenin sınırlarını, yuvanın yakınında hiç gizlenmemeyi ve av yapılan alanlarda kamuflajın seni tehlikeye atabileceğini hesaba katacaksın. Karanlık bir kulübenin dar açıklığından gelen ışıkta bir gözlemcinin yüzünü her tende doğru pozlayacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın balıkçılın saatini de yerini de artık biliyor. Güneş doğmadan kıyıya varıyor, rüzgârı ve ışığı sırtına alıyor. Yine de balıkçıl onu fark ettiği an boynunu dikleştiriyor, sığ sudan geri geri çekiliyor ve ona arkasını veriyor. Kayanın arkasında oturmak birkaç dakika işe yarıyor, sonra kuş yine tedirgin. Arkadaşın kuşun onu nasıl bu kadar kolay fark ettiğini merak ediyor: yeşil bir mont giymiş, kıpırdamamaya çalışıyor. Nasıl görünmez olursun?

Bağlam

Kuş gözlemcisinin ve kılavuzun verdiği bilgiyle bir hayvanın saatlerini, yerlerini ve kalkıştan önceki davranışlarını öğrenmeyi bir önceki derste gördün (Ders Y.3). Belgesel çalışmada fotoğrafçının zamanla ortamın sıradan bir parçasına dönüşmesini sokak ve belgesel rotasında tanımıştın (Ders S.7). Bir sahneye bırakmadan önce ne kadar süre ayıracağına önceden karar vermeyi de sahneyi beklemeyi öğrenirken çalışmıştın (Ders S.4).

İnsanlar arasında görünmezleşmek bir alışma sürecidir; yaban hayvanı ise çoğu zaman bir insana hiç alışmaz. Kuşların birçoğu keskin gözlüdür ve hareketi, parıltıyı, insan biçimini çok uzaktan fark eder. Gizlenmek bu yüzden bir kılık değiştirme değil, hayvanın gözünde bir insan olmaktan çıkmaktır. Bu ders gizlenmenin araçlarını, çadırı, kamuflajı ve arabayı, ve onlardan daha önemli olan sabrı ele alıyor.

Basit açıklama

Çadır ne işe yarar?

Gizlenme çadırı, fotoğrafçıyı ve makinesini içine alan, yalnızca objektif için küçük açıklıkları olan, çoğu zaman doğanın renklerinde taşınabilir bir örtüdür. Hayvan çadırı görür ama içindeki insanı göremez; bir süre sonra çadırı çevrenin sıradan bir parçası olarak kabul edebilir. Bu yüzden çadır, hayvanın sık kullandığı bir yere, örneğin bir beslenme kıyısına ya da bir tünek dalına bakacak biçimde ve ondan birkaç gün önce kurulursa daha iyi çalışır. Birçok koruma alanında ve kuş cennetinde kalıcı gözlem kulübeleri de bulunur; bunlar da aynı işi görür.

Çadıra hayvan orada değilken, çoğu zaman güneş doğmadan girilir ve hayvan gittikten sonra çıkılır. Birine seni çadıra kadar getirip sonra uzaklaşmasını söylemek bir başka yoldur: bazı kuşlar yaklaşan iki kişiden birinin uzaklaştığını görünce alanın boşaldığını varsayar gibi davranır. Çadırın içinde de açıklıktan dışarı kol ya da yüz uzatmamak, objektifi ağır hareket ettirmek ve sessiz çekime geçmek gerekir. Bir çadır ya da kulübe yuvanın yakınına hiçbir zaman kurulmaz; gizlenmek yuva dönemindeki mesafe kuralını ortadan kaldırmaz.

Kamuflaj neyi gizler?

Kamuflaj, fotoğrafçının biçimini, hareketini ve parıltısını çevresine karıştırarak hayvanın onu bir insan olarak tanımasını zorlaştırmaktır. Rengin önemi sanıldığından azdır; asıl ele veren şeyler dik duran bir insan silueti, hızlı hareketler ve güneşte parlayan yüzeylerdir. Mat, doğal tonlarda giysiler, bir çalının ya da kayanın önünde değil içinde ya da arkasında durmak, yere yakın oturmak ve siluetini bozmak kamuflajın büyük kısmıdır.

Yüz ve eller en hareketli ve en çok ışık yansıtan yüzeylerdir; her tende, açık ya da koyu, alındaki ve yanaklardaki parlaklık ile elin hareketi uzaktan fark edilir. İnce bir yüz filesi ve mat eldivenler bunu azaltır. Objektifin ön camının ve parlak gövdesinin güneşi yansıtması da hayvanı uyarabilir; objektif başlığı ve mat bir kılıf yardımcı olur. Av yapılan alanlarda ve av mevsiminde ise tam kamuflaj seni avcılar için de görünmez yapabilir; bu alanlardan uzak durmak ya da görünür bir işaret taşımak gerekir.

Araba neden iyi bir siperdir?

Araç siperi, arabanın bir gizlenme yeri olarak kullanılmasıdır: fotoğrafçı arabanın içinde kalır ve açık camdan çeker. Yol kenarında ya da tarlalar arasındaki bir toprak yolda yaşayan birçok kuş ve memeli, sık gördüğü araçlara yürüyen bir insandan çok daha fazla alışmıştır; bir araba yaklaştığında çoğu zaman yerinde kalır, aynı kişi dışarı indiğinde ise hemen kaçar. Motoru kapatmak, kapıyı açmamak ve ani hareketlerden kaçınmak bu uyumu korur.

Pencere çerçevesine yaslanan kum ya da pirinç dolu bir kese uzun objektifin ağırlığını üstlenir. Kapalı alanlarda ve kulübelerde başka gözlemcilerle birlikte beklerken, sessizlik ortak bir kuraldır ve konuşmalar fısıltıyla yapılır. Bir gözlem kulübesinde gözlemcileri fotoğraflamak istersen, onların izniyle ve dar açıklıktan gelen ışığı hesaba katarak çek: karanlık bir kulübede yüzün pencereye dönük yanı aydınlık, içeriye bakan yanı derin gölgededir. Makine karanlığı ortalamaya çalışırken pencereye yakın açık bir ten patlayabilir, gölgedeki koyu bir ten ise ayrıntısını yitirebilir; ölçümü yüzün aydınlık yanından yapmak her iki teni de doğru tonda bırakır.

Görsel kanıt

Arkadaşın kulüpten bir gizlenme çadırı ödünç alıyor. Balıkçılın beslendiği kıyıya bakan sazların kenarına, yuvadan uzakta, bir perşembe akşamı kuruyor ve cumartesiye kadar orada bırakıyor.

Cumartesi, güneş doğmadan kulüpten bir arkadaşıyla birlikte çadıra yürüyor; arkadaşı onu bırakıp uzaklaşıyor. İçeride yüz filesini ve mat eldivenlerini takıyor, objektifi açıklığın gerisinde tutuyor, sessiz çekime geçiyor. Yarım saat sonra balıkçıl kıyıya iniyor ve çadıra hiç bakmadan avlanmaya başlıyor; onu on beş metreden, rahat ve kendi hâlinde çekiyor.

Öğleden sonra gölün karşı kıyısındaki gözlem kulübesine geçiyor. İçeride dürbünüyle sessizce kıyıyı tarayan kadın, teni koyu kahverengi bir gözlemci, dar pencereden gelen ışıkta oturuyor. İzin isteyip onu çekiyor; ölçümü yüzünün pencereye dönük aydınlık yanından alıyor. Teni kendi sıcak kahverengisinde, gölgedeki yanağı yumuşak bir geçişle kararıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Görünmez olmak, hayvanın gözünde bir insan olmaktan çıkmaktır: önceden kurulan ve hayvan yokken girilen bir gizlenme çadırı, biçimi, hareketi ve parıltıyı bozan bir kamuflaj ve birçok hayvanın alıştığı bir araç siperi, sabırla birleştiğinde hayvanın kendi hâlinde kalmasını sağlar. Gizlenmek yuvaya yaklaşmayı meşru kılmaz, av alanlarında dikkat ister; kulübedeki bir gözlemcinin yüzü dar ışıkta aydınlık yanından ölçülerek kendi renginde çekilir.

Mini ödev

Bu ödevde bir hayvanı gizlenerek izleyeceksin.

1. Yakınında bir kuşun ya da bir hayvanın sık kullandığı bir yer seç; bir çadır, bir gözlem kulübesi ya da bir araba ile oraya bakacak, yuvalardan uzak bir yer bul.
2. Hayvan orada değilken yerine geç; siluetini boz, yüzünü ve ellerini ört, objektifin parlayan yüzeylerini kapat ve sessiz çekime geç.
3. En az bir saat kıpırdamadan bekle ve hayvanın davranışını açıkta durduğun bir günle karşılaştır; bir gözlemciyi çekersen iznini al ve ölçümü yüzünün aydınlık yanından yap.

Kendini değerlendir

• Hayvan gizlendiğinde açıktakinden daha rahat mı davrandı?
• Seni ele veren bir hareket, parıltı ya da ses oldu mu?
• Kulübedeki yüz, dar ışıkta kendi renginde mi göründü?

Sözlük

Mini test

1. Gizlenme çadırı neden birkaç gün önceden kurulur?

• A) Hayvanın onu çevrenin sıradan bir parçası olarak kabul etmesi için
• B) Çadırın kuruması için
• C) Işığın değişmesi için
• D) Kuralı öyle olduğu için

2. Kamuflajda en çok ne ele verir?

• A) Giysinin tam rengi
• B) Makinenin markası
• C) Dik duran bir insan silueti, hızlı hareket ve parıltı
• D) Objektifin odak uzaklığı

3. Araç siperi neden işe yarar?

• A) Araba daha yüksek olduğu için
• B) Birçok hayvan araçlara yürüyen bir insandan çok daha fazla alıştığı için
• C) Motor sesi hayvanları çağırdığı için
• D) Camdan ışık daha iyi geldiği için

4. Av mevsiminde av yapılan bir alanda tam kamuflaj neden tehlikeli olabilir?

• A) Makineye zarar verdiği için
• B) Kuşları korkuttuğu için
• C) Çadırı ağırlaştırdığı için
• D) Seni avcılar için de görünmez yapabileceği için

Cevaplar

1. A — Yeni bir nesne hayvanı tedirgin eder, zaman geçtikçe onu tehdit saymamaya başlar.
2. C — Keskin gözlü hayvanlar rengi değil, insan biçimini, hareketi ve parlayan yüzeyleri fark eder.
3. B — Sık gördüğü araçları tehdit saymayan hayvan, aracın içindekini de fark etmez.
4. D — Görünmez olmak, seni arayan bir avcının gözünde de ayırt edilemez olmak demektir.

Özet kartı

• Görünmez olmak: hayvanın gözünde insan olmaktan çıkmak.
• Çadırı günler önce kur, hayvan yokken gir, bir arkadaşın uzaklaşsın.
• Siluet, hareket ve parıltı ele verir; yüzü ve elleri ört, objektifi mat tut.
• Araba iyi bir siperdir; inme, motoru kapat.
• Yuvaya gizlenme yok; av alanında dikkat; kulübede yüzü aydınlık yanından ölç.

Sonraki derse köprü

Çadırdan balıkçılı kendi hâlinde çekmek arkadaşını çok mutlu ediyor. Sonra kuş bir anda havalanıyor, çadırın önünden alçaktan geçiyor. Arkadaşın deklanşöre basılı tutuyor, ama kareleri açınca hepsinde kuş bulanık ya da netlik arkadaki sazlarda. Uçan bir kuş nasıl net çekilir? Sonraki ders, sürekli odağı, makinenin takip modlarını ve hareketi dondurmak için gereken hızlı enstantaneyi ele alıyor.