Ekipman

Öğrenme hedefi

Bir makineyi suya sokmanın yollarını, sığ su için yapılmış esnek torbalardan derinlik için yapılmış sert muhafazalara kadar tanıyabileceksin. Bir muhafazayı suyun dışında tutan halka biçimli contanın nasıl çalıştığını, onu nasıl temizleyip yerleştireceğini ve suya girmeden önce muhafazayı makinesiz nasıl sınayacağını öğreneceksin. Muhafazanın önündeki düz ve yarım küre biçimli camların görüntüyü nasıl değiştirdiğini, hangisinin hangi objektifle kullanıldığını göreceksin. Her dalıştan sonra tuzu ve kumu temizleyen bakımı bir alışkanlığa çevireceksin. Seçtiğin muhafazanın, tenleri doğru göstermek için gereken beyaz dengesi ayarına erişim verip vermediğini denetleyeceksin.

Merak sorusu

Eğitmen muhafazasını iskelenin tahtalarına koyup açıyor. İçinde, arkadaşının kendi makinesine benzeyen bir gövde duruyor; kutunun düğmeleri makinenin düğmelerine uzanan metal çubuklara bağlı. Kapağın kenarında ince, siyah, parlak bir halka var. Eğitmen onu parmaklarıyla çıkarıyor, ışığa tutuyor, üstünde bir tel saç bulup gülümsüyor: bu tel, bütün makinenin sonu olabilirdi. Arkadaşın kendi makinesine bakıyor. Makine suya nasıl girer?

Bağlam

Bir objektifin ne kadar geniş bir alanı gördüğünü anlatan görüş açısını objektifler dersinde tanımıştın (Ders 12.1). Bir objektifin netleyebildiği en yakın uzaklığı, en yakın odak mesafesini de yakın çekim konusunda kullanmıştın (Ders 12.8). Suyun renkleri sırayla yuttuğunu ve ışığın suda aldığı yolun renk kaybını belirlediğini bu rotanın açılışında görmüştün (Ders W.1).

Sualtında makineyi korumak yetmez; makinenin görüşünü de korumak gerekir. Su yalnızca bir tehlike değil, aynı zamanda bir mercektir: suyla cam ve hava arasındaki her yüzey ışığın yönünü değiştirir. Bu yüzden bir sualtı düzeni, suyu dışarıda tutan bir kutu ile ışığı doğru içeri alan bir pencereden oluşur.

Basit açıklama

Makineyi ne korur?

Su geçirmez muhafaza, bir makineyi belirli bir derinliğe kadar suyun ve basıncın dışında tutan, düğmeleri dışarıdan kullanılabilen kapalı kutudur. Sığ su için, örneğin bir havuzda ya da şnorkelde, esnek plastik torbalar ve telefon kılıfları vardır; bunlar birkaç metreye kadar dayanır ve düğmelere ancak kısmen erişim verir. Dalış için ise belirli bir makine modeline göre üretilmiş sert plastik ya da metal muhafazalar kullanılır; bunlar daha derine dayanır ve makinenin çoğu düğmesine bir çubuk ya da tekerlekle ulaşır.

Her muhafazanın bir derinlik sınırı vardır ve üreticisi bunu belirtir; bu sınırın ötesinde basınç contaları ve camı zorlar. Muhafaza seçerken yalnızca derinlik değil, erişim de sorulur: pozlama, netlik ve beyaz dengesi ayarlarına su altında ulaşılabiliyor mu? Suyun tenlere verdiği mavi ve yeşil kaymayı sonradan düzeltmek için bir beyaz kartla özel beyaz dengesi ayarlamak istiyorsan, muhafazanın bu menüye izin verdiğini suya girmeden denemen gerekir.

Suyu ne dışarıda tutar?

O-halka conta, muhafazanın kapağı ile gövdesi arasına oturan, basınç arttıkça yuvasına daha sıkı bastırılarak suyu dışarıda tutan halka biçimli, esnek contadır. Tek bir saç teli, bir kum tanesi ya da bir tüy, contanın yüzeyinde ince bir kanal açabilir ve su bu kanaldan girer. Bu yüzden conta her dalıştan önce çıkarılır, temiz ve tüy bırakmayan bir bezle silinir, ışığa tutulup parmaklar arasında gezdirilerek çatlak, kesik ya da yabancı cisim aranır.

Conta, üreticisinin önerdiği özel bir yağla çok ince bir tabaka olarak yağlanır; fazla yağ kumu ve tozu kendine çeker. Yuvası da aynı dikkatle temizlenir, conta kıvrılmadan yerine oturtulur ve kapak kapatılınca kenar boyunca bakılarak her yerde eşit oturduğu görülür. Ardından muhafaza, içinde makine olmadan, bir kova suda ya da sığ bir yerde birkaç dakika batırılarak sınanır; içeride tek bir damla bile çıkarsa, bunu makine henüz içinde değilken öğrenmiş olursun. Bazı muhafazalarda bir sızıntı alarmı ya da basınç göstergesi bu sınamaya eşlik eder.

Işık içeri nasıl girer?

Kubbe port, muhafazanın önüne takılan, yarım küre biçimli camdan ya da saydam plastikten pencere; geniş açılı objektiflerin görüş açısını sualtında koruyan parçadır. Düz bir cam pencere, yani düz port, ışığı suyla hava arasında kırar ve görüntüyü büyütür: nesneler daha yakın ve daha büyük görünür, objektifin görüş açısı daralır ve karenin kenarlarında bozulmalar belirir. Bu, yakın çekim ve makro için bir avantajdır; geniş açılı çekim için bir kayıptır.

Kubbe port bu kırılmayı büyük ölçüde ortadan kaldırır ve geniş açıyı geri verir. Ama bir bedeli vardır: kubbe, uzaktaki bir nesnenin bile kubbenin hemen önünde yakın bir sanal görüntüsünü oluşturur, ve objektifin o yakın görüntüye netleyebilmesi gerekir. Bu yüzden kubbe portla, en yakın odak mesafesi kısa olan geniş açılı objektifler seçilir. W.1'deki kural burada ekipmana dönüşür: yaklaşmak için geniş bir açı, geniş bir açı için bir kubbe gerekir.

Görsel kanıt

Eğitmen contayı yeniden takmadan önce arkadaşına gösteriyor: saç telini alıyor, contayı bezle siliyor, ince bir yağ tabakası sürüyor, yuvasını temizliyor. Kapağı kapatınca contanın her noktada eşit ezildiğini kenardan görüyorlar. Sonra muhafazayı, içi boş olarak, iskelenin yanındaki kovaya batırıp beş dakika bekliyorlar; açınca içerisi kupkuru.

Aynı sabah eğitmen aynı objektifle iki kare çekiyor: birinde düz port, diğerinde kubbe port. Düz portlu karede mercan resifi daha yakın ve daha büyük, ama kadrajın kenarları kesilmiş ve kıvrılmış. Kubbe portlu karede resifin tamamı, kenarlarıyla birlikte, geniş bir açıyla görünüyor.

Son olarak eğitmen muhafazanın beyaz dengesi menüsüne su altında ulaşabildiğini gösteriyor. Birkaç metre derinde beyaz bir kartı objektifin önüne tutup özel beyaz dengesi ayarlıyor. Ardından çektiği karede açık tenli öğrencisinin yüzü mavimsi solgunluğundan kısmen kurtulmuş; eğitmen, kırmızının geri kalanının ancak ışıkla geleceğini söylüyor.

Sık yapılan hata

Özet

Bir makine suya su geçirmez bir muhafazayla girer: suyu O-halka conta dışarıda tutar ve bu conta her dalıştan önce temizlenip incelenir, muhafaza da makinesiz sınanır. Düz port görüntüyü büyütüp açıyı daraltır, kubbe port geniş açıyı korur ama yakına netleyebilen bir objektif ister; muhafaza seçerken tenleri doğru göstermek için beyaz dengesi ayarına erişim de denenir.

Mini ödev

Bu ödevde bir makineyi ya da telefonu suya hazırlayacaksın; derin bir dalış gerekmez, bir havuz ya da sığ bir kıyı yeterli.

1. Kullanacağın muhafazanın ya da kılıfın üretici bilgilerinden derinlik sınırını ve hangi ayarlara erişim verdiğini yaz.
2. Contayı ya da kapatma yerini temizle ve incele; muhafazayı içi boş olarak birkaç dakika suya batırıp içerisinin kuru kaldığını doğrula.
3. Su altında bir beyaz kartla ya da beyaz bir yüzeyle beyaz dengesi ayarlamayı dene; bir kişinin, onayını alarak, bir kez otomatik ayarla, bir kez özel ayarla karesini çek ve tenini karşılaştır. Çıkınca muhafazayı tatlı suda bekletip kurut.

Kendini değerlendir

• Muhafazanın derinlik sınırını ve erişim verdiği ayarları biliyor musun?
• Makinesiz sınamada içerisi kuru kaldı mı, ve contayı kendin temizleyip takabildin mi?
• Özel beyaz dengesiyle çekilen karede kişinin teni gerçek rengine daha yakın mı?

Sözlük

Mini test

1. O-halka contanın üstündeki tek bir saç teli neden tehlikelidir?

• A) Contanın yüzeyinde suyun girebileceği ince bir kanal açar
• B) Contayı eritir
• C) Makinenin düğmelerini kilitler
• D) Kubbe portu çizer

2. Muhafaza makineyle suya girmeden önce nasıl sınanır?

• A) Makine içindeyken hızla batırılarak
• B) Güneşte ısıtılarak
• C) İçi boş olarak birkaç dakika suya batırılarak
• D) Contası çıkarılarak

3. Düz port geniş açılı bir objektife ne yapar?

• A) Görüş açısını genişletir
• B) Görüntüyü büyütür, açıyı daraltır ve kenarları bozar
• C) Renkleri geri getirir
• D) Hiçbir etkisi olmaz

4. Kubbe portla neden yakına netleyebilen bir objektif gerekir?

• A) Kubbe ışığı karanlıklaştırdığı için
• B) Kubbe yalnızca yakın nesneleri gösterdiği için
• C) Objektif suyun içinde durduğu için
• D) Kubbe, uzaktaki nesnelerin bile hemen önünde yakın bir sanal görüntüsünü oluşturduğu için

Cevaplar

1. A — Contanın kapattığı yüzey kesintisiz olmalıdır; bir tel bile suya yol açar.
2. C — Bir sızıntı varsa makine zarar görmeden ortaya çıkar.
3. B — Suyla hava arasındaki düz yüzey ışığı kırar ve görüntüyü büyütür.
4. D — Objektif o yakın sanal görüntüye netleyemezse kare bulanık kalır.

Özet kartı

• Esnek torba sığ su için, sert muhafaza dalış için; derinlik sınırına uy.
• O-halka conta: her dalıştan önce çıkar, sil, incele, ince yağla, eşit oturt.
• Muhafazayı önce makinesiz suya batırıp sına.
• Düz port büyütür ve daraltır; kubbe port geniş açıyı korur, yakın netleme ister.
• Beyaz dengesi menüsüne su altında erişimi dene; dalıştan sonra tatlı su.

Sonraki derse köprü

Muhafaza hazır, conta temiz, kubbe takılı. Arkadaşın hemen suya girip resife yaklaşmak istiyor, ama eğitmen onu durduruyor: kareye odaklanan bir fotoğrafçı derinliğini, havasını ve paletlerinin mercanlara ne yaptığını unutur. Dalış becerisi neden fotoğraftan önce gelir? Sonraki ders, sualtında suyun içinde dengede asılı kalmayı ve dalış eğitiminin fotoğraftan önce neden şart olduğunu ele alıyor.