Sualtı fotoğrafçılığına giriş

Öğrenme hedefi

Suyun ışığı havadan çok farklı biçimde taşıdığını ve bir sualtı fotoğrafının neden çoğu zaman mavi, yeşil ve soluk çıktığını açıklayabileceksin. Suyun renkleri aynı hızda değil, bir sırayla yuttuğunu, kırmızının önce, mavinin en son kaybolduğunu bileceksin. Renk kaybının yalnızca derinliğe değil, ışığın suda aldığı toplam yola, yani konuya olan uzaklığa da bağlı olduğunu göreceksin. Sudaki küçük parçacıkların ışığı dağıtıp kontrastı ve keskinliği nasıl düşürdüğünü, ve bu yüzden sualtında konuya neden yaklaşmak gerektiğini anlayacaksın. Suyun bir insanın tenini nasıl değiştirdiğini fark edecek, o tenin gerçek rengini sudan önce not edeceksin.

Merak sorusu

Koydaki dalış okulunun eğitmeni, iskelede arkadaşına tabletinde bir dizi fotoğraf gösteriyor. Hepsinde aynı kırmızı işaret şamandırası var. Yüzeyin hemen altında çekilen karede şamandıra kıpkırmızı. Birkaç metre aşağıda kırmızı kararmış, kahverengiye dönmüş. Daha derinde ise neredeyse siyah bir gri. Yanında yüzen eğitmenin kendi teni de karelerde giderek griye ve yeşile kaymış. Şamandıra aynı, eğitmen aynı, yalnızca su değişiyor. Su ışığı nasıl yutar?

Bağlam

Fotoğrafın bir nesnenin değil, o nesnenin üstüne düşen ve ondan dönen ışığın kaydı olduğunu bu yolculuğun en başında görmüştün (Ders 1.1). Havadaki moleküllerin ışığın mavi kısmını daha çok dağıttığını ve alçak güneşin bu yüzden sıcak göründüğünü, atmosferde saçılmayı, altın saat ve mavi saat dersinde öğrenmiştin (Ders 5.4). Bir ışık kaynağının rengini nötr bir yüzeye göre dengeleyen beyaz dengesini de renk dersinde kurmuştun (Ders 11.2).

Hava ışığı neredeyse hiç kaybetmeden taşır; bir dağın rengini kilometrelerce öteden görebiliriz. Su ise çok daha yoğundur ve ışığı hem yutar hem dağıtır. Bir sualtı fotoğrafçısının ilk dersi, makineden önce bu iki etkiyi tanımaktır, çünkü sualtındaki hemen her teknik bunlardan birine verilen bir cevaptır.

Basit açıklama

Renkler neden sırayla kaybolur?

Seçici soğurma, suyun ışığı renklerine göre farklı hızlarda yutması, uzun dalga boylu kırmızıyı en önce, kısa dalga boylu maviyi en son tüketmesidir. Güneş ışığı suya girdiğinde bütün renkleri taşır; aşağı indikçe önce kırmızı zayıflar, ardından turuncu, daha sonra sarı. En derine ulaşan mavi ve yeşildir. Bu yüzden derinlikte çekilmiş bir karede kırmızı bir mercan, kırmızı bir balık ya da kırmızı bir mayo kahverengiye, griye, hatta siyaha döner.

Bu kayıp beyaz dengesiyle tam olarak geri alınamaz. Beyaz dengesi var olan renkleri birbirine göre kaydırır; ama suyun yuttuğu kırmızı sensöre hiç ulaşmamışsa, onu geri getirecek bir bilgi yoktur. Makineyi sıcağa çekmek bir noktaya kadar yardım eder, ötesinde kareye kumlanma ve bozuk tonlar ekler. Kaybolan renkleri gerçekten geri getirmenin yolu, konuya ışığı suyun içinde, çok kısa bir mesafeden vermektir; bunu rotanın ilerisinde göreceksin.

Yalnızca derinlik mi önemli?

Su yolu, ışığın yüzeyden konuya ve konudan objektife ulaşana kadar suyun içinde aldığı toplam mesafedir. Renk kaybını belirleyen derinlik değil, bu toplam yoldur. Işık yüzeyden aşağı iner, konuya çarpar, sonra suyun içinde yatay olarak makineye gelir. Dört metre derinde, iki metre uzaktaki bir balığa bakan fotoğrafçının karesinde ışık altı metre su geçmiştir; aynı balığa beş metre uzaktan bakarsa ışık dokuz metre su geçer ve kareden daha çok kırmızı eksilir.

Bu, sualtı fotoğrafçılığının belki de en temel kuralını açıklar: yaklaş, sonra biraz daha yaklaş. Sualtında aynı kadrajı uzaktan dar bir objektifle değil, yakından geniş bir objektifle kurmak, su yolunu kısaltır. Sığ suda çalışmak da derinlikten gelen kaybı azaltır; bu yüzden yeni başlayanlar için en bol renk yüzeye yakın, ışığın bol olduğu yerdedir.

Su neden görüntüyü soldurur?

Su bulanıklığı, suyun içinde asılı duran kum, plankton ve başka küçük parçacıkların ışığı her yöne dağıtarak görüntünün kontrastını, keskinliğini ve görüş mesafesini düşürmesidir. Berrak bir koyda bile su havadan çok daha fazla parçacık taşır; fırtınadan sonra ya da bir derenin denize döküldüğü yerde bu parçacıklar artar. Makineyle konu arasındaki her metre su, görüntüye bir sis katmanı ekler.

Bulanıklık da su yoluna bağlıdır: konuya yaklaşmak aradaki parçacık sayısını azaltır ve görüntü netleşir. Güneşin arkada olduğu bir açı, parçacıkların ışığı doğrudan objektife yansıtmasını azaltır. Suyun insana etkisi de burada görünür: bir yüzücünün teni, açık da olsa koyu da olsa, suyun altında kırmızısını kaybeder, griye ya da yeşile kayar ve bulanıklığın soluk sisine karışır. Tenin gerçek rengini sonradan bulmanın en kolay yolu, suya girmeden önce aynı kişinin güneşte bir karesini çekmektir.

Görsel kanıt

Eğitmen, dizideki karelerin nasıl çekildiğini anlatıyor. Aynı kırmızı şamandıra, aynı güneşli öğlede, önce yüzeyin hemen altında, sonra birkaç metre aşağıda, en son daha derinde çekilmiş. Sığ karede kırmızı parlak; bir sonraki karede turuncumsu bir kahverengi; derindeki karede ise yalnızca bir koyu leke. Suyun kendisi aşağı indikçe daha koyu bir maviye dönmüş.

Ardından aynı derinlikte iki kare gösteriyor. Birinde şamandıraya bir kol boyu yaklaşmış, diğerinde birkaç metre geride durmuş. Yakın karede kırmızının bir kısmı hâlâ seçiliyor ve şamandıranın kenarları keskin; uzak karede kırmızı neredeyse yok, şamandıra soluk bir sisin içinde kaybolmuş.

Son olarak kendi karelerini açıyor. Eğitmen koyu tenli; iskelede güneşte çekilen karede teni sıcak bir kahverengi. Birkaç metre derinde teni griye ve yeşilimsi bir tona kaymış; yanındaki açık tenli öğrencisinin yüzü ise mavimsi bir solgunluğa dönmüş. Eğitmen iskeledeki kareyi, düzenlemede ikisinin tenini neye göre değerlendireceğinin referansı olarak sakladığını söylüyor.

Sık yapılan hata

Özet

Su ışığı seçici soğurmayla renklerine göre sırayla yutar: önce kırmızıyı, en son maviyi. Renk kaybını ışığın yüzeyden konuya ve oradan objektife kadar aldığı toplam su yolu belirler, ve su bulanıklığı bu yol boyunca kontrastı ve keskinliği düşürür; bu yüzden sualtında konuya yaklaşılır ve tenlerin gerçek rengi sudan önce bir referans kareyle not edilir.

Mini ödev

Bu ödevde suyun ışığa ne yaptığını, su geçirmez bir makine olmadan da gözlemleyeceksin; bir havuz, bir koy ya da bir akvaryum yeterli.

1. Kırmızı, sarı ve mavi üç nesneyi aynı ışıkta, suyun dışında ve suyun içinde, mümkünse farklı uzaklıklardan çek ya da dikkatle gözle; renklerin hangi sırayla soluklaştığını not et.
2. Bir akvaryumun ya da camlı bir kabın içindeki bir nesneyi, onu camın hemen arkasına ve kabın karşı ucuna koyarak iki kez çek; kontrastı ve keskinliği karşılaştır.
3. Birinin, onayını alarak, önce güneşte, sonra suyun içinde ya da suyun arkasından bir karesini çek; ikisini yan yana koyup tenin nasıl değiştiğini yaz.

Kendini değerlendir

• Renklerin kaybolma sırası seçici soğurmayla tutuyor mu?
• Uzak nesnede kontrast ve keskinlik ne kadar düştü, ve bunu su yoluyla açıklayabiliyor musun?
• Referans kare, suyun içindeki tenin gerçek rengini gösteriyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Su hangi rengi en önce yutar?

• A) Maviyi
• B) Kırmızıyı
• C) Yeşili
• D) Hepsini aynı hızda

2. Dört metre derinde iki metre uzaktaki bir balığa bakan fotoğrafçının karesinde ışık kaç metre su geçmiştir?

• A) İki
• B) Dört
• C) Sekiz
• D) Altı

3. Derinlikte kaybolan kırmızı neden beyaz dengesiyle tam geri gelmez?

• A) Beyaz dengesi sualtında çalışmadığı için
• B) Makine kırmızıyı kaydetmeyi reddettiği için
• C) Sensöre ulaşmayan rengi geri getirecek bir bilgi olmadığı için
• D) Kırmızı suda maviye dönüştüğü için

4. Sudaki bir yüzücünün teninin gerçek rengi en kolay nasıl bulunur?

• A) Suya girmeden önce güneşte çekilen bir referans kareyle
• B) Doygunluğu artırarak
• C) Kareyi sıcağa çekerek
• D) Tahminle boyayarak

Cevaplar

1. B — Uzun dalga boylu kırmızı suda en hızlı soğrulan renktir.
2. D — Işık dört metre aşağı iner, sonra iki metre yatay gelir: toplam altı metre.
3. C — Beyaz dengesi yalnızca var olan renkleri kaydırabilir, eksik olanı üretemez.
4. A — Aynı kişinin sudışı karesi, tenin gerçek tonunu gösteren bir karşılaştırma sağlar.

Özet kartı

• Su ışığı hem yutar hem dağıtır.
• Seçici soğurma: önce kırmızı, sonra turuncu ve sarı, en son mavi.
• Su yolu: yüzeyden konuya ve konudan objektife toplam mesafe; derinlik tek başına değil.
• Su bulanıklığı: her metre bir sis katmanı; yaklaş, sonra biraz daha yaklaş.
• Tenin gerçek rengi için sudan önce bir referans kare çek.

Sonraki derse köprü

Eğitmenin kareleri, arkadaşına sualtına kendi makinesiyle girme isteği veriyor. Ama makinesinin suya bir damla bile değmemesi gerekiyor; eğitmen de kendi makinesini kalın, şeffaf bir kutunun içinde taşıyor, kutunun önünde yarım küre biçiminde bir cam var. Makine suya nasıl girer? Sonraki ders, su geçirmez muhafazaları, contaları ve her dalıştan önce ve sonra yapılan bakımı ele alıyor.