Yemek fotoğrafının temelleri

Öğrenme hedefi

Bir yemeğin fotoğrafta neden kuru, gri ve düz göründüğünü, ışığın yönünden ve yemeğin kareye geldiği andan yola çıkarak açıklayabileceksin. Tabağın çevresini bir saat kadranı gibi düşünüp ışığı saatin hangi rakamına koyduğunu adlandıracak, bir lokanta sipariş sayfası için tekrarlanabilir bir düzen kuracaksın. Islak ve yağlı yüzeylerdeki küçük parıltıların yemeğin taze olduğunu nasıl söylediğini, bu parıltıların ancak ışık arkadan geldiğinde objektife döndüğünü göreceksin. Işığı ve kadrajı gerçek yemek gelmeden bir yer tutucu tabakla kuracak, yemek geldiğinde ise ilk birkaç dakikayı çekime ayıracaksın. Yemeğe uzanan bir elin ters ışıkta kararmasını, tenin rengine göre ayarladığın bir yansıtıcıyla önleyeceksin.

Merak sorusu

Arastanın köşesindeki lokantanın sahibi, telefonundaki menüyü açıyor: mercimek çorbası, etli yaprak sarma, fırında sütlaç. Hepsi tavan lambasının altında, tepeden ve biraz geç çekilmiş. Çorbanın yüzü mat bir turuncu levha, sarmaların yağı donuk, sütlacın kabuğu kurumuş gri bir leke. Oysa aynı sabah mutfaktan çıkan çorbanın buharını, sarmaların parlak yeşilini ve fırından yeni çıkmış sütlacın kızarmış yüzünü arkadaşın kendi gözüyle görmüştü. Tadı aynı yemek fotoğrafta bambaşka görünüyor. Yemek fotoğrafta neden iştah açmaz?

Bağlam

Yemeğe arkadan ve hafifçe yandan gelen ışığın dokuyu, parlaklığı ve buharı ortaya çıkardığını, bir sofrada tek bir kahraman tabak seçmeyi ilk yemek dersinde denemiştin (Ders 16.7). Konuyu bir saat kadranının ortasına, makineyi saat altıya koyup ışığın yönünü bir rakamla söyleyen yön saatini ışığı okumayı öğrenirken kullanmıştın (Ders 18.1). Gölgeli yanı açmak için bir beyaz yüzeyin ne kadar yaklaştırılacağını da yansıtıcı dersinde tartmıştın (Ders 18.3).

O ilk ders bir ev sofrasıydı; bu rota ise bir işletmenin menüsünü, bir sipariş sayfasını, her hafta yenilenen ürünleri konuşuyor. Burada bir tabağı iyi çekmek yetmez; aynı ışığı her tabak için yeniden kurmak ve yemeği en taze anında yakalamak gerekir. Bu ders, o tekrarlanabilir temeli kuruyor.

Basit açıklama

Işık tabağın neresinden gelmeli?

Yön saati tabağa da uygulanır: tabak kadranın ortasında, makine saat altıdadır. Saat on iki, ışığın tabağın tam arkasından geldiği ters ışıktır; saat üç ya da dokuz yandan gelen ışıktır; saat altı ise makinenin arkasından gelip yemeğe önden vuran ışıktır. Saat on ile on bir, ya da bir ile iki arası, ilk yemek dersindeki arka-yan ışığın saatteki yeridir.

Bu adlandırma bir kural değil, bir dil ve bir hafızadır. Bir çorba ya da bir tatlı için saat on bir iyi çalışabilir, katmanları olan bir börek için saat dokuz biçimi daha iyi gösterebilir. Önemli olan, iyi çalışan saati not edip bir sonraki tabakta aynı saati kurabilmektir. Saat altıdaki bir ışık, tavandaki bir lamba ya da makinenin kendi flaşı gibi, gölgeleri yemeğin arkasına ve altına saklar; doku kaybolur ve yemek düz bir yüzeye döner.

Taze yemek nasıl anlaşılır?

Tazelik parıltısı, çorbanın yüzündeki tereyağında, bir sosun kenarında, sarmanın yağlı yaprağında ya da taze bir domatesin kabuğunda beliren küçük, parlak ışık noktalarıdır. Göz bu parıltıları nem ve tazelikle ilişkilendirir; yemek soğuyup kuruduğunda parıltılar söner ve yüzey matlaşır. Parıltılar ışığın bir yansımasıdır ve yansıma açısının kuralına uyar: ışık arkadan geldiğinde ıslak yüzeylerden objektife doğru sekerler, önden geldiğinde ise ters yöne, makinenin arkasına giderler. Bu yüzden saat on bir ya da bire konan bir ışık, aynı yemeği önden ışıktan çok daha taze gösterir.

Aynı ters ışık buharı da görünür kılar, ama tek başına yetmez. Buhar fonu, sıcak bir yemeğin arkasına konan ve arkadan aydınlanan buharın önünde parlak, ince bir perde gibi seçilmesini sağlayan koyu yüzeydir: koyu bir tahta, bir kara tahta ya da siyah bir karton. Beyaz bir duvarın önünde, önden gelen ışıkta buhar görünmez.

Yemek gelmeden ne hazırlanır?

Yer tutucu tabak, gerçek yemek gelmeden önce ışığı, kadrajı, netliği ve pozlamayı kurmak için kullanılan, aynı tabağa konmuş benzer boyda bir nesne ya da artık bir porsiyondur. Bir çorbanın taze yüzü birkaç dakika, bir dondurmanın biçimi ise daha kısa sürer; ışığı o dakikalar içinde aramak, çoğu zaman sönmüş bir yemekle bitirmek demektir. Yer tutucuyla her şey hazırlandığında yemek gelir, yer tutucunun yerine konur ve ilk birkaç dakika yalnızca çekime ayrılır.

Ters ışık bir el için bir zorluktur. Saat on birden gelen ışıkta yemeğe uzanan bir elin kameraya dönük yüzü gölgede kalır. Makinenin yanına konan beyaz bir karton bu yüzü açar. Koyu bir tende kartonu biraz daha yaklaştırmak ya da gümüşe yakın bir yüzey kullanmak, tenin ayrıntısını ve sıcaklığını geri getirir. Açık bir tende ise aynı ters ışık parmakların kenarını yakabilir; ışığı biraz yana çevirmek bu kenarı korur.

Görsel kanıt

Arkadaşın lokantanın pencere önündeki masasını seçiyor ve tavan lambalarını söndürtüyor. Mutfaktan dünden kalmış bir kâse çorbayı yer tutucu olarak istiyor. Kâseyi pencere saat on birde kalacak biçimde yerleştiriyor, arkasına koyu ahşap bir tahta dikiyor, makinenin yanına beyaz bir karton koyuyor. Işığı, netliği ve pozlamayı kurup ayarları not ediyor.

Yeni pişmiş çorba geliyor ve arkadaşın yer tutucuyu kaldırıp taze kâseyi aynı yere koyuyor. İlk iki dakikada koyu tahtanın önünde ince bir buhar perdesi yükseliyor, tereyağının yüzeyinde parlak noktalar ışıldıyor, pul biberin kırmızısı tanecik tanecik seçiliyor. Beş dakika sonra çektiği karede buhar yok, tereyağı donmuş; iki kareyi yan yana koyduklarında lokanta sahibi farkı hemen görüyor.

Aşçı, orta yaşlı ve esmer tenli bir adam, çorbanın üstüne pul biber serpiyor. İlk karede ters ışıkta eli bir gölgeye dönmüş. Arkadaşın beyaz kartonu ele biraz yaklaştırıyor; yeni karede elin sıcak kahverengisi, bileğindeki un izi ve parmaklarının arasından dökülen biber taneleri seçiliyor, çorbanın parıltısı yerinde.

Sık yapılan hata

Özet

Yemek, önden ya da tepeden gelen düz bir ışıkta ve tazeliği geçtikten sonra çekildiğinde iştah açmaz. Işığı saat on ile iki arasına koymak dokuyu, buharı ve ıslak yüzeylerdeki tazelik parıltılarını objektife çevirir. Işığı bir yer tutucu tabakla önceden kurmak ilk dakikaları çekime bırakır ve ters ışıkta kararan bir el, tenin rengine göre yaklaştırılan beyaz bir kartonla açılır.

Mini ödev

Bu ödevde bir yemeği yön saatinin farklı rakamlarında ve farklı dakikalarda çekeceksin.

1. Bir pencerenin yanında bir yer tutucu tabakla ışığı saat altıya, saat üçe ve saat on bire koyup üç kare çek; en iyi saati ve ayarları not et.
2. Sıcak bir yemek ya da içecek hazırla, yer tutucunun yerine koy ve ilk iki dakikada, sonra beş dakika sonra aynı kareyi çek; buhara ve parıltılara bak.
3. Yemeğe uzanan bir eli, sahibinin onayıyla, ters ışıkta önce kartonsuz, sonra karton yaklaştırarak çek.

Kendini değerlendir

• Hangi saatte yemeğin dokusu ve parıltıları en belirgin?
• İlk iki dakika ile beş dakika sonrası arasında ne kayboldu?
• Karton, eldeki tenin ayrıntısını ve rengini geri getirdi mi?

Sözlük

Mini test

1. Tabağa uygulanan yön saatinde saat on iki neyi anlatır?

• A) Işığın makinenin arkasından geldiğini
• B) Işığın tam yandan geldiğini
• C) Işığın tabağın tam arkasından geldiğini
• D) Işığın tepeden geldiğini

2. Tazelik parıltıları neden ışık arkadan geldiğinde görünür?

• A) Islak yüzeylerden yansıyan ışık objektife doğru sektiği için
• B) Işık daha güçlü olduğu için
• C) Renkler daha sıcak olduğu için
• D) Yemek daha çabuk soğuduğu için

3. Yer tutucu tabak ne işe yarar?

• A) Yemeği sıcak tutmaya
• B) Işığı, kadrajı ve pozlamayı yemek gelmeden kurmaya
• C) Kahraman tabağın yerini almaya
• D) Beyaz dengesini ölçmeye

4. Ters ışıkta yemeğe uzanan koyu tenli bir el nasıl açılır?

• A) Işığı saat altıya alarak
• B) Diyaframı kısarak
• C) Eli kadrajdan çıkararak
• D) Makinenin yanındaki beyaz kartonu ele yaklaştırarak

Cevaplar

1. C — Kadranda makine altıda durduğu için on iki, tabağın arkasındaki ters ışıktır.
2. A — Arkadan gelen ışık parlak yüzeylerden geliş açısıyla sekip objektife ulaşır.
3. B — Taze yemek geldiğinde her şey hazırdır ve ilk dakikalar boşa gitmez.
4. D — Yaklaşan karton gölgedeki yüze daha çok ışık döndürür ve ten açılır.

Özet kartı

• Yön saati tabakta da işler: on iki ters, üç-dokuz yan, altı önden.
• Saat on ile iki: doku, buhar ve tazelik parıltısı.
• Parıltı yansımadır: ışık arkadan gelince objektife döner.
• Yer tutucu tabakla hazırlan; ilk dakikalar çekime.
• Ters ışıkta ele beyaz karton; koyu tende daha yakın.

Sonraki derse köprü

Lokanta sahibi, kareleri görünce sevinip bir soru soruyor: reklamlardaki yemekler neden hep bu kadar dolgun, parlak ve kusursuz? Bir dergide gördüğü hamburgerin köftesi parlıyor, marulun her yaprağı dimdik, üstünde küçük su damlacıkları var. Sahne arkası hileler ne? Sonraki ders, yemek stilistliğini, yani tabak seçimini, doku kurmayı ve fırçayla, spreyle yapılan küçük dokunuşları ele alıyor.