Yolda yedekleme

Öğrenme hedefi

Evden uzakta, günler süren bir yolculukta çektiğin kareleri bir kartın bozulmasına, bir çantanın çalınmasına ya da bir bilgisayarın düşmesine karşı koruyacak bir düzen kurabileceksin. Her akşam kartları bir dizüstü bilgisayara ve küçük bir taşınabilir diske boşaltmayı bir alışkanlık hâline getireceksin. Dolu kartları, kareler en az iki yerde güvende olana kadar biçimlendirmeyecek ve onları yolculuk boyunca fazladan bir kopya gibi saklayacaksın. Kopyaları farklı çantalarda, hatta farklı kişilerde taşıyarak tek bir kaybın hepsini götürmesini önleyeceksin. Yavaş bir bağlantıda buluta hangi kareleri yükleyeceğini seçecek, okunamayan bir kartla karşılaştığında onu kurtarmak için doğru adımları atacaksın. Yolda bir dizüstünün ekranında tenleri düzeltmeye kalkmanın neden yanıltıcı olabileceğini bileceksin.

Merak sorusu

Dönüş feribotunda arkadaşın dizüstünü açıp son kartı takıyor ve ekranda bir uyarı beliriyor: kart okunamıyor. Adadaki iki günün bütün kareleri o kartta: avludaki kadın, şapel, şafakta kubbe, bisikletçilerin gün batımı. Tur boyunca her akşam yedek almayı düşünmüş, ama yorgunluktan hep ertesi güne bırakmış. Kalbi hızlanıyor, eli kartı çıkarıp yeniden takmaya gidiyor. Turu düzenleyen bisikletçi omzunun üstünden bakıyor ve «Dur, hiçbir şeye dokunma» diyor. Fotoğraflarını seyahatte korumak mümkün mü?

Bağlam

Her dosyayı en az üç kopya hâlinde, iki ayrı türde ortamda ve biri uzakta olacak biçimde saklamayı öneren 3-2-1 kuralını yedekleme dersinde öğrenmiştin (Ders 15.6). Okunamayan ya da biçimlendirilmiş bir karttaki dosyaları özel bir programla geri almayı, yani veri kurtarmayı hafıza kartları dersinde tanımıştın (Ders 15.2). Batarya ve kart gibi bir arızası bütün günü bitiren parçaların yedeğini gün çantasında taşımayı da bu rotada kurmuştun (Ders T.2).

Evde 3-2-1 kuralı bir masada, bir diskte ve bir bulut hesabında kolayca kurulur. Yolda ise masa bir pansiyon odası, bağlantı yavaş ve disklerin hepsi aynı çantada olabilir. Bu ders, 3-2-1 kuralını bir sırt çantasına sığdırmayı ele alıyor.

Basit açıklama

Her akşam ne yapılır?

Akşam boşaltması, her çekim gününün sonunda o günün kartlarını bir dizüstü bilgisayara ve küçük bir taşınabilir diske, iki ayrı kopya olarak aktarma alışkanlığıdır. Bu, yolculuğun en sıkıcı ama en önemli işidir; yorgun bir akşamda ertelemek kolaydır, ama bir kart ertesi gün bozulursa ya da çanta çalınırsa o gün sonsuza kadar gider. Aktarma sırasında dosyaları klasörlere tarihe ve yere göre koymak, dönüşte işi kolaylaştırır.

Akşam boşaltması bir rutin olarak kurulursa kısa sürer: kartı takmak, kopyalamayı başlatmak, akşam yemeğine gitmek, dönünce iki kopyada da dosya sayısını ve birkaç kareyi kontrol etmek. Makinede çift kart yuvası varsa, her kareyi aynı anda iki karta yazan yedek kaydı açmak, bir kartın bozulmasına karşı gün içinde de bir koruma sağlar.

Kartlar ne zaman biçimlendirilir?

Dolu kart kuralı, bir kartı, içindeki kareler en az iki ayrı yerde güvende olana kadar biçimlendirmemek ve mümkünse yolculuk boyunca hiç biçimlendirmeden, doldukça yenisine geçerek saklamaktır. Böylece dolu kartlar kendiliğinden fazladan bir kopya olur. Birkaç yedek kart, bir yolculuk boyunca bu kuralı uygulamaya yeter; birkaç kart, bir yolculuğun en ucuz sigortasıdır.

Bir kart okunamadığında yapılacak ilk şey hiçbir şey yapmamaktır. Kartı makineye takıp çekmeye devam etmek, makinenin «biçimlendir» önerisini kabul etmek ya da kartı defalarca çıkarıp takmak, üstüne yazılmamış dosyaları kalıcı olarak silebilir. Kart çıkarılır, kilitlenir, ayrı bir yere konur ve dönüşte bir veri kurtarma programıyla ya da bir uzmanla açılır. Çoğu zaman karelerin büyük kısmı geri gelir.

Kopyalar nasıl taşınır?

Ayrı taşıma, aynı karelerin kopyalarını farklı çantalarda, hatta farklı kişilerde taşımaktır: dizüstü sırt çantasında, taşınabilir disk bir iç cepte ya da bir yol arkadaşının çantasında, dolu kartlar küçük bir kutuda başka bir yerde. Hepsi aynı çantadaysa, o çantanın kaybı bütün kopyaları birden götürür ve 3-2-1 kuralı kâğıt üstünde kalır.

Bağlantı izin verdikçe bulut, uzaktaki kopyayı sağlar. Yavaş bir otel bağlantısında bütün ham dosyaları yüklemek günler sürebilir; o günün en önemli karelerini küçük boyutlu kopyalar olarak yüklemek, en azından onları kaybolmaktan korur. Ham dosyalar eve dönünce yüklenir.

Yolda dizüstü ekranında düzenleme de yanıltabilir. Çoğu dizüstünün akşamları mavi ışığı kısıp ekranı sarıya çeviren bir gece ışığı ayarı vardır ve parlaklık düşürülmüş olabilir. Böyle bir ekranda bütün tenler olduğundan sıcak görünür ve düzeltmeye kalkan biri onları gereğinden soğutur; düşük parlaklıkta ise koyu tenlerin gölgelerindeki ayrıntı görünmez olur. Yolda yalnızca seçki yapmak, ten ve renk düzeltmelerini evde, ayarlanmış bir ekranda yapmak güvenlidir.

Görsel kanıt

Arkadaşın bisikletçinin sözünü dinleyip kartı hemen çıkarıyor, kilitliyor ve cüzdanının küçük cebine koyuyor. Eve dönünce bir veri kurtarma programıyla açıyor. Adanın iki günlük karelerinin çoğu geri geliyor; yalnızca feribotta çektiği son birkaç kare kayıp.

Bir sonraki tura yeni bir düzenle çıkıyor. Makinenin iki kart yuvasına aynı anda yazmasını açıyor. Her akşam pansiyonda kartları dizüstüne ve avuç içi büyüklüğünde bir diske aktarıyor, dosya sayılarını karşılaştırıyor. Dolu kartları biçimlendirmeden küçük bir kutuya koyuyor. Diski bisikletçi arkadaşının çantasında taşıyor, dizüstü kendi sırt çantasında.

Otelin yavaş bağlantısında her gecenin en iyi on karesini küçük boyutlu kopyalar olarak buluta yüklüyor. Bir akşam dizüstünde bisikletçinin kahvehane portresini açıyor. Ekran sarı ve loş; koyu teni turuncu, gölgelerdeki ayrıntı kaybolmuş görünüyor. Düzeltmeye kalkmıyor. Evde ayarlanmış ekranında açtığında, teninin sıcak kahverengisi ve gölgelerdeki ayrıntı yerinde.

Sık yapılan hata

Özet

Yolda kareler, her akşam kartları dizüstüne ve bir diske iki kopya olarak boşaltarak, dolu kartları biçimlendirmeden fazladan bir kopya gibi saklayarak ve kopyaları ayrı çantalarda taşıyarak korunur. Okunamayan bir karta dokunulmaz, kilitlenip dönüşte kurtarılır; bulut, yavaş bağlantıda günün seçkisini uzaktaki kopya olarak saklar. Tenler ve renkler ise yolda, gece ışığı ayarlı ve loş bir ekranda değil, evde ayarlanmış bir ekranda düzeltilir.

Mini ödev

Seyahat rotasının kapanış projesi bu ödevde: bir gezi ya da bir hafta sonu için tam bir seyahat dosyası kuracaksın.

1. Gitmeden önce bir yerel takvim, bir konum listesi ve bir görgü notu hazırla; çantanı tek gövde ve iki tamamlayıcı objektifle kur.
2. Gezi boyunca her akşam kartları iki ayrı kopyaya boşalt, dolu kartları biçimlendirmeden sakla, kopyaları ayrı yerlerde taşı ve günün en iyi birkaç karesini buluta yükle.
3. Dönüşte on iki karelik bir seyahat hikâyesi kur: bir açılış, yer ipuçları, en az bir izinli portre, bir ters bakış ya da seyirci karesi, bir nefes karesi ve bir kapanış; tenleri ve renkleri evde, ayarlanmış bir ekranda düzelt.

Kendini değerlendir

• Gezinin hiçbir gününün kareleri tek bir yerde kalmadı mı?
• On iki kare bir yolculuğu mu anlatıyor, bir galeriyi mi?
• Dizideki yüzler, farklı ışıklarda da kendi tonlarında mı?

Sözlük

Mini test

1. Akşam boşaltmasında kartlar kaç kopyaya aktarılır?

• A) Tek bir kopyaya
• B) En az iki ayrı kopyaya, örneğin dizüstü ve taşınabilir bir disk
• C) Hiçbir yere, kartlar yeterlidir
• D) Yalnızca buluta

2. Dolu kart kuralına göre bir kart ne zaman biçimlendirilir?

• A) Her akşam
• B) Dolduğu anda
• C) Kareler en az iki ayrı yerde güvende olduktan sonra, mümkünse yolculuk bitince
• D) Makine önerdiğinde

3. Okunamayan bir kartla karşılaşınca ilk yapılacak şey nedir?

• A) Kartı çıkarıp kilitlemek ve ayrı saklamak
• B) Kartı makinede biçimlendirmek
• C) Kartla çekmeye devam etmek
• D) Kartı defalarca çıkarıp takmak

4. Tenleri yolda bir dizüstünde düzeltmek neden yanıltıcı olabilir?

• A) Dizüstü dosyaları küçülttüğü için
• B) Tenler zaten doğru olduğu için
• C) Dizüstü ham dosyaları açamadığı için
• D) Gece ışığı ayarı ve düşük parlaklık tenleri sıcak gösterip gölgelerdeki ayrıntıyı gizlediği için

Cevaplar

1. B — İki ayrı kopya, bir kartın ya da bir aygıtın kaybına karşı ilk korumadır.
2. C — Dolu kart, öteki kopyalar güvendeyken yolculuğun fazladan kopyası olur.
3. A — Kullanmaya devam etmek, üstüne yazılmamış dosyaları kalıcı olarak silebilir.
4. D — Ayarlanmamış ve sarıya çekilmiş bir ekran, rengi ve ayrıntıyı olduğundan başka gösterir.

Özet kartı

• Her akşam boşalt: dizüstü + taşınabilir disk, iki kopya.
• Dolu kartları biçimlendirme; onlar fazladan kopya.
• Okunamayan kart: dokunma, kilitle, ayrı sakla, dönüşte kurtar.
• Ayrı taşı: dizüstü, disk ve kartlar farklı çantalarda.
• Buluta günün seçkisi; ten ve renk düzeltmesi evde, ayarlanmış ekranda.

Sonraki derse köprü

Feribotu beklerken limanın yanındaki boş bir tepede bir yolcu küçük, katlanır bir uçan kamerayı havalandırıyor ve adanın kıyısını yukarıdan çekiyor. Ekranında koylar, zeytinliklerin desenleri ve beyaz evlerin çatıları bir harita gibi yan yana; arkadaşın aynı yerleri yerden hiç böyle görmemiş. Kuşbakışı neden büyüleyici? Drone ve hava rotası, yukarıdan bakmanın açtığı bu yeni görme biçimiyle başlıyor.