Seyahat hikâyesi

Öğrenme hedefi

Bir yolculuktan dönen binlerce kareden, bir yeri ve bir yolu anlatan on iki karelik bir dizi kurabileceksin. Diziyi yolculuğun zamanına mı, yoksa bir temaya mı göre sıralayacağına karar verecek ve bu kararın hikâyeyi nasıl değiştirdiğini göreceksin. Bir açılış karesiyle başlayıp ayrıntıları, insanları ve manzaraları birbirinin arasına yerleştirecek; geniş, orta ve yakın kareleri dizi boyunca dengeleyeceksin. Yoğun karelerin arasına izleyicinin soluklanacağı sakin kareler koyacak ve diziyi bir duyguyla ya da bir soruyla kapatacaksın. Aynı kişinin farklı ışıklarda çekilmiş karelerinde teninin dizi boyunca aynı renkte kalmasını, ama farklı insanların kendi tonlarını korumasını sağlayacaksın.

Merak sorusu

Turun son akşamı arkadaşın pansiyonun terasında bilgisayarını açıyor. Bir haftanın iki bin karesi ekranda: fırın, pazar, zeytinlikler, avludaki kadın, düğün, feribot, şapel, bisikletçiler, sayısız manzara. Kulübün sayfasında ise yalnızca on iki kareye yer var. Arkadaşın en çok beğendiği on iki kareyi seçip yan yana koyuyor, ama dizi bir yolculuk gibi değil, bir galeri gibi duruyor: dört gün batımı arka arkaya, iki portre yan yana, hepsi geniş ya da hepsi yakın. Bir yolculuk nasıl anlatılır?

Bağlam

Bir dizinin açılış karesiyle izleyiciyi yere yerleştirdiğini, bir zirve anına doğru ilerleyip bir kapanış karesiyle bittiğini hikâye yapısı dersinde kurmuştun (Ders 23.2). Bir karenin çizgisinin, renginin ya da bakışının bir sonrakine bağlanmasını, yani görsel geçişi ve iki karenin birbirine benzemesini, biçim yankısını sıralama dersinde denemiştin (Ders 23.3). Kapı tokmakları, taş fırından çıkan ekmekler ve duvara serilmiş biberler gibi küçük ipuçlarını da kasabayı dolaşırken toplamıştın (Ders T.1).

Bir seyahat dizisi bu araçların hepsini kullanır, ama bir farkı vardır: bir yolculuğun kendi zamanı ve kendi yolu vardır. Bir dizi bu yolu izleyebilir ya da onu bir kenara bırakıp bir tema kurabilir. Her iki durumda da tek tek en çarpıcı on iki kare, çoğu zaman en iyi on iki karelik dizi değildir.

Basit açıklama

Dizi neye göre sıralanır?

Anlatı ekseni, bir seyahat dizisinin karelerini hangi düzene göre sıraladığıdır. Zaman ekseni, yolculuğu gün gün izler: varış, ilk sabah, pazar, düğün, ada, dönüş. İzleyici yolculuğa katılır, yol ilerledikçe bir şeylerin değiştiğini görür. Tema ekseni ise zamanı bırakıp bir fikri izler: ekmek ve sofra, eller ve işler, beyaz duvarlar ve mavi, ya da bir yerin sabahları. Kareler farklı günlerden gelse de bir tema etrafında birbirine bağlanır.

Hangi eksenin seçileceği dizinin nerede ve kime gösterileceğine bağlıdır. Bir kulüp sayfası için zaman ekseni çoğu zaman doğaldır; katılanlar kendi yolculuklarını yeniden yaşar. Bir dergi ya da bir sergi için bir tema daha güçlü bir fikir taşıyabilir. İkisi birlikte de kullanılabilir: zaman ekseninde ilerleyen bir dizi, içinde tekrar eden bir temayla, örneğin her durakta bir ekmekle, bir ritim kazanır.

Kareler nasıl dengelenir?

Uzaklık dengesi, bir dizideki geniş, orta ve yakın karelerin, yani manzaraların, sahnelerin ve ayrıntıların dizi boyunca dağılımıdır. Arka arkaya gelen dört geniş manzara izleyiciyi yorar ve her birini bir öncekinden daha az ilginç kılar. Geniş bir manzaranın ardından bir insanın orta bir karesi, onun ardından bir ayrıntı, izleyicinin gözünü yakına ve uzağa taşıyarak diziyi canlı tutar.

Bu denge, yolculuğun dört parçasını da içerir: yer, insan, ayrıntı ve hareket. Bir dizi yalnızca manzaralardan kurulursa insansız bir kartpostal albümüne, yalnızca portrelerden kurulursa bir yüz kataloğuna döner. Karelerin küçük boyda yan yana dizilip her birinin uzaklığının ve türünün yanına bir harf yazılması, dengesizliği hemen gösterir.

Dizi nerede soluklanır?

Nefes karesi, bir dizide yoğun, kalabalık ya da duygusal karelerin arasına konan sakin, sade ve az şey söyleyen karedir: sisli bir deniz, boş bir yol, bir duvarın gölgesi, bir fincan kahve. Bu kareler kendi başlarına güçlü olmak zorunda değildir; işleri, izleyicinin bir önceki kareyi sindirmesine ve bir sonrakine hazırlanmasına zaman tanımaktır. Bir müzik parçasındaki sessizlikler gibi, dizinin ritmini kurarlar.

Bir dizide aynı kişi farklı ışıklarda birkaç kez görünür: öğle güneşinde, bir kahvehanenin sarı lambasında, gün batımında. Bu karelerde tenin rengi kareden kareye değişirse, izleyici aynı kişiyi tanımakta zorlanır ve dizi dağılır. Bir referans kare seçip aynı kişinin tenini öteki karelerde ona yaklaştırmak, dizi boyunca onu tanınır tutar. Ama bu, herkesi aynı tona çekmek demek değildir; farklı insanlar kendi tenlerinin rengini korur.

Görsel kanıt

Arkadaşın iki bin kareden önce altmış kare seçiyor, sonra onları zaman ekseninde diziyor. İlk karesi feribotun güvertesinden adaya yaklaşan kıyı, yani bir açılış. Ardından bir ayrıntı, fırından çıkan ekmek; sonra bir sahne, pazar; sonra bir portre, avludaki kadının unlu elleri.

Dört gün batımını tek bir kareye indiriyor: şapelin önünde güneşe bakan yüzlerin ters bakış karesi. Düğün ile pazar arasına bir nefes karesi koyuyor: sabah sisinde boş bir köy yolu. Kareleri küçük boyda yan yana dizip her birinin yanına bir harf yazıyor: G, O, Y. Arka arkaya üç yakın kare görünce birinin yerine bir geniş kare koyuyor.

Kulübün koyu tenli bisikletçisi dizide üç kez görünüyor: öğle güneşinde yokuşta, kahvehanede tavla başında ve şapelin önünde gün batımında. Kahvehane karesinde teni sarıya, gün batımında turuncuya kaymış. Arkadaşın gün batımı karesini referans alıp iki kareyi ona yaklaştırıyor; bisikletçi artık üç karede de aynı sıcak kahverengide, çilli arkadaşı ise kendi pembe tonunda. Dizi, dönüş feribotunda uzaklaşan adanın sisli bir karesiyle kapanıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Bir yolculuk, bir anlatı ekseniyle, yani zamana ya da bir temaya göre sıralanan, geniş, orta ve yakın kareleri ve yer, insan, ayrıntıyı dengeleyen bir diziyle anlatılır. Yoğun kareler arasındaki nefes kareleri dizinin ritmini kurar, bir açılış ve bir kapanış onu çerçeveler. Aynı kişinin teni dizi boyunca bir referans kareye göre tutarlı tutulur, farklı insanlar ise kendi tonlarını korur.

Mini ödev

Bu ödevde bir gezinin ya da bir günün karelerinden on iki karelik bir hikâye kuracaksın.

1. Bir gezinin ya da bir günün karelerinden altmış kare seç, sonra bir anlatı ekseni belirle: zaman mı, tema mı?
2. On iki kareyi bir açılış ve bir kapanışla sırala; her karenin yanına G, O ya da Y harfi yazıp uzaklık dengesine bak ve en az bir nefes karesi ekle.
3. Dizide birden fazla kez görünen bir kişi varsa, bir referans kare seç ve onun tenini öteki karelerde ona yaklaştır; farklı kişilerin tonlarını ayrı tut.

Kendini değerlendir

• Dizi bir galeri gibi mi, bir yolculuk gibi mi okunuyor?
• Geniş, orta ve yakın kareler dizi boyunca dengeli dağılmış mı?
• Aynı kişi bütün karelerde tanınır ve aynı renkte mi?

Sözlük

Mini test

1. Zaman ekseni ile tema ekseni arasındaki fark nedir?

• A) Zaman ekseni yolculuğu gün gün izler, tema ekseni bir fikri izler
• B) Zaman ekseni yalnızca manzara içerir
• C) Tema ekseni yalnızca portre içerir
• D) Aralarında fark yoktur

2. Arka arkaya dört geniş manzara neden bir sorun olabilir?

• A) Dosyalar büyüdüğü için
• B) Renkler bozulduğu için
• C) İzleyiciyi yorar ve her biri bir öncekinden daha az ilginç görünür
• D) Açılış karesi kaybolduğu için

3. Nefes karesinin işi nedir?

• A) Dizinin en güçlü karesi olmak
• B) İzleyicinin bir önceki kareyi sindirip bir sonrakine hazırlanmasına zaman tanımak
• C) Diziyi açmak
• D) Yalnızca insan göstermek

4. Dizide birkaç kez görünen bir kişinin teni nasıl tutarlı tutulur?

• A) Bütün insanlar aynı tona çekilir
• B) Kareler siyah beyaza çevrilir
• C) Hiçbir şey yapılmaz
• D) Bir referans kare seçilip aynı kişinin teni öteki karelerde ona yaklaştırılır

Cevaplar

1. A — Biri yolun zamanını, öteki bir düşünceyi dizinin omurgası yapar.
2. C — Aynı uzaklığın tekrarı gözü tek bir mesafeye kilitler ve dizi düzleşir.
3. B — Sakin bir kare, ritimdeki sessizlik gibi yoğun kareleri ayırır.
4. D — Referans kare, farklı ışıklarda değişen tenin aynı kişiye ait olduğunu korur.

Özet kartı

• Tek tek en çarpıcı kareler, en iyi dizi değildir.
• Anlatı ekseni: zaman mı, tema mı?
• Uzaklık dengesi: geniş, orta, yakın; yer, insan, ayrıntı.
• Nefes kareleri ritim kurar; açılış ve kapanış çerçeveler.
• Aynı kişinin teni referans kareye göre; farklı insanlar kendi tonunda.

Sonraki derse köprü

Dönüş feribotunda arkadaşın dizüstü bilgisayarını açınca ekranda bir uyarı görüyor: kartlardan biri okunamıyor. Adadaki iki günün kareleri o kartta; yedeğini almayı düşünmüş ama bir türlü yapamamış. Kalbi hızlanıyor. Fotoğraflarını seyahatte korumak nasıl olur? Sonraki ders, kartları, bulutu ve dizüstü bilgisayarı birlikte kullanarak yolda bir yedekleme düzeni kurmayı ele alıyor.