Gitmeden önce

Öğrenme hedefi

Bir yolculuktan önce gideceğin yerin hangi gün, hangi saatte ve hangi mevsimde en canlı olduğunu araştırarak çekimini şansa bırakmadan planlayabileceksin. Pazar günlerini, bayramları, hasat zamanlarını, düğün mevsimlerini ve yerel şenlikleri bir takvimde toplayacaksın. Çekmek istediğin yerleri, ışığın en uygun olduğu saatleriyle birlikte bir listede ve bir haritada işaretleyeceksin. O yerin fotoğrafa, dine, kıyafete ve mahremiyete dair kurallarını gitmeden önce öğrenip kısa bir notta toplayacaksın. İnternetteki fotoğrafları kopyalamak için değil, o yerin nasıl çekildiğini ve neyin henüz çekilmediğini anlamak için okuyacaksın. Gideceğin yerin güneşinin yüzlere ne yapacağını önceden bilerek portreleri farklı tenlere uygun saatlere yerleştireceksin.

Merak sorusu

Yaz turunun son kasabasında arkadaşın sabah erkenden, çantası hazır, meydana iniyor. Meydan boş; tezgâhlar yok, dükkânların kepenkleri kapalı. Pansiyonun sahibi gülerek anlatıyor: pazar perşembe günleri kuruluyormuş, bugün salı. Akşam yemeğinde uzaktan davul ve zurna sesi geliyor; köyün yukarısındaki mahallede bir düğün alayı geçiyormuş, ama arkadaşın vardığında kalabalık dağılmış. Bisikletçi arkadaşı ona pansiyon sahibinin daha ilk gün söylediği şeyi hatırlatıyor: sormak yeterdi. Araştırma neden fotoğrafın yarısıdır?

Bağlam

Bir yeri çekmeden önce ön planları, açıları ve güneşin yönünü öğrenmek için yapılan keşif gezisini ve güneşin mevsime göre kayan yolunu bir haritadan okumayı manzara planlamasında denemiştin (Ders M.2). Bir yerin fotoğrafa nasıl baktığının, neyin ayıp neyin hoş karşılandığının da çekimin parçası olduğunu ilk seyahat dersinde konuşmuştuk (Ders 16.5). Fırının, pazarın ve kahvehanenin saatlerini ise kasabayı üç gün boyunca farklı saatlerde gezerek kendin çıkarmıştın (Ders T.1).

Yerin ritmini öğrenmek için orada birkaç gün kalmak çoğu zaman mümkündür; ama bir yolculuk kısaysa, ritmin büyük kısmını gitmeden önce öğrenmek gerekir. Bir hafta süren bir gezide, haftada bir kurulan bir pazarı ya da yılda bir kutlanan bir şenliği kaçırmak, o yerin en canlı gününü kaçırmak demektir.

Basit açıklama

Ne zaman gidilir?

Yerel takvim, gidilecek yerin pazar günlerini, dini ve ulusal bayramlarını, hasat ve bağbozumu zamanlarını, düğün mevsimini, yerel şenliklerini ve kapalı günlerini bir arada gösteren kısa listedir. Bir kasabanın haftalık pazarı, bir köyün zeytin hasadı, bir kıyının balık mevsimi ya da bir şehrin yıllık festivali, o yerin en canlı ve en anlatıcı günleridir. Bir müzenin ya da bir çarşının kapalı olduğu gün ise planı boşa çıkarabilir.

Bu takvimin kaynakları çeşitlidir: belediyelerin ve kültür kurumlarının duyuruları, yerel gazeteler, o bölgeyi yazan gezi yazıları ve en önemlisi, orada yaşayanlar. Konaklanacak yerin sahibine gitmeden önce bir mesajla «hangi gün pazar kuruluyor, bu hafta bir düğün ya da şenlik var mı?» diye sormak, çoğu zaman bütün internetten daha kesin bir cevap verir.

Nerede ve hangi saatte?

Konum listesi, çekilmek istenen yerlerin, her birinin en uygun saatiyle, ışığın geleceği yönle ve nasıl gidileceğiyle birlikte yazıldığı ve bir haritada işaretlendiği plandır. Bir kasabanın meydanı sabah erken, bir tepedeki kilise gün batımında, bir liman şafakta balıkçılar dönerken, bir kahvehane akşamüstü yaşar. Bir güneş haritası, her yerin cephesinin ya da manzarasının hangi saatte ışık alacağını gösterir.

İnternetteki fotoğraflar bu listenin bir kaynağıdır, ama kopyalanacak bir kalıp değil. Bir yerin en çok paylaşılan karelerine bakmak, onun hangi yüzünün herkesçe çekildiğini ve hangi yüzünün henüz görünmez kaldığını gösterir. Bu okuma, kartpostal karesinin yerini ve saatini öğrenmek, sonra da onun dışında kalanı aramak için kullanılır.

Listeyi yola çıkmadan telefona ve kâğıda almak da hazırlığın parçasıdır. Dağ köylerinde ve adalarda bağlantı çoğu zaman zayıftır; çevrimdışı indirilmiş bir harita, işaretli noktalar ve her gün için kısa bir sıra, orada zamanın boşa gitmemesini sağlar. Liste katı bir program değildir; yolda beklenmedik bir an çıktığında plan esner, ama boş kalan saatlerde fotoğrafçıya nereye gideceğini söyler.

Orada neye dikkat edilir?

Görgü notu, gidilecek yerin fotoğrafa, dine, kıyafete ve mahremiyete dair kurallarını, gitmeden önce birkaç satırda toplayan nottur: hangi yapılarda fotoğraf çekilmediği, bir ibadet yerine girerken neyin örtülmesi gerektiği, bazı toplulukların kadınların ya da çocukların fotoğrafının çekilmesine nasıl baktığı, uçan kameraların nerede izne bağlı olduğu. Bu kurallar bir yerden ötekine büyük farklar gösterir ve bilinmedikleri için çiğnendiklerinde hem insanları kırar hem de fotoğrafçıyı zor durumda bırakır.

Gidilecek yerin ışığı da bir nottur. Ege'nin yaz öğlesinde tepeden vuran güneş yüzlerde göz çukurlarını koyu gölgelere boğar. Koyu bir tende gözler büsbütün kaybolabilir, açık bir ten ise alında ve burunda yanabilir. Portreleri sabahın ve akşamüstünün alçak güneşine ya da gölgeli bir avluya planlamak, farklı tenlerden insanları kendi tonlarında çekmeyi kolaylaştırır.

Görsel kanıt

Bir sonraki tur için arkadaşın, gidilecek dağ köylerini iki hafta önceden araştırıyor. Her köy için bir yerel takvim çıkarıyor. Birinde pazar çarşamba günü kuruluyor, ötekinde turun geçeceği hafta bir üzüm şenliği var. Pansiyonların sahiplerine mesaj atıyor ve birinden, cumartesi köyde bir düğün olacağını ve fotoğrafçıların hoş karşılandığını öğreniyor.

Bir konum listesi hazırlıyor: çarşamba pazarı sabah yedide, köyün kilise kalıntısı gün batımında batıdan ışık alırken, şenlik meydanı akşamüstü. Hepsini bir haritada işaretliyor. İnternetteki karelerin çoğunun kilise kalıntısını aynı açıdan çektiğini, pazarın ise hiç çekilmediğini görüyor.

Görgü notuna yazıyor: bir köyün camisinde kadınlar başörtüsüyle giriyor, düğünde gelinin yakın portresi için ailenin izni isteniyor, köyün üstünde uçan kamera yasak. Portreleri sabah pazarına ve akşamüstü şenliğine planlıyor. Pazarda koyu tenli bisikletçiyle köyün açık tenli, güneşten kızarmış yaşlı peynircisi yan yana gülüyor; sabahın yandan gelen ışığında iki yüz de gözleri ve tenleriyle birlikte okunuyor.

Sık yapılan hata

Özet

Araştırma fotoğrafın yarısıdır, çünkü bir yerin en canlı günleri, en iyi saatleri ve fotoğrafa dair kuralları gitmeden önce öğrenildiğinde çekim şansa kalmaz. Yerel takvim ne zaman, konum listesi nerede ve hangi saatte, görgü notu ise orada neye dikkat edileceğini söyler. Yerin güneşini önceden bilmek, portreleri farklı tenlerin kendi tonlarında okunacağı saatlere yerleştirir.

Mini ödev

Bu ödevde gitmek istediğin bir yer için bir hazırlık dosyası kuracaksın.

1. Gitmek istediğin bir kasaba ya da şehir için bir yerel takvim çıkar: pazar günleri, bayramlar, şenlikler, hasat zamanları ve kapalı günler.
2. En az beş yer için bir konum listesi hazırla; her birinin en uygun saatini ve ışığın yönünü bir güneş haritasından bul ve bir haritada işaretle.
3. Yerin fotoğraf, ibadet, kıyafet ve uçan kamera kurallarını kısa bir görgü notunda topla; portreleri hangi saatlere planladığını ve neden seçtiğini yaz.

Kendini değerlendir

• Takviminde o yerin en canlı günü hangisi?
• Konum listende internette hiç çekilmemiş bir yer var mı?
• Görgü notun, orada birini kırmadan çalışmanı sağlayacak kadar açık mı?

Sözlük

Mini test

1. Yerel takvimin en kesin kaynağı çoğu zaman nedir?

• A) Yalnızca internetteki fotoğraflar
• B) Orada yaşayanlar, örneğin konaklanacak yerin sahibi
• C) Bir harita uygulaması
• D) Hava durumu

2. Konum listesinde her yer için neler yazılır?

• A) Yalnızca adı
• B) Yalnızca giriş ücreti
• C) Yalnızca internetteki en popüler karesi
• D) En uygun saati, ışığın yönü ve nasıl gidileceği

3. İnternetteki fotoğraflar hazırlıkta nasıl kullanılır?

• A) Neyin çekildiğini ve neyin henüz çekilmediğini anlamak için okunur
• B) Birebir kopyalanacak kalıp olarak
• C) Hiç bakılmaz
• D) Yalnızca ekipman seçmek için

4. Ege'nin yaz öğlesinde portre çekmek neden zordur?

• A) Işık çok az olduğu için
• B) Renkler soluk olduğu için
• C) Tepeden vuran güneş göz çukurlarını gölgeye boğar, açık ten yanar, koyu tende gözler kaybolur
• D) Rüzgâr çok olduğu için

Cevaplar

1. B — Pazarın hangi gün kurulduğunu ya da bu hafta düğün olup olmadığını en iyi yerel biri bilir.
2. D — Bir yerin iyi karesi saatine, ışığın yönüne ve oraya zamanında varabilmeye bağlıdır.
3. A — Çok çekilen yüzü bilmek, çekilmemiş olanı aramanın başlangıcıdır.
4. C — Yüksek güneş sert ve tepeden gelir; alçak güneş ya da gölge portreler için daha uygundur.

Özet kartı

• Araştırma fotoğrafın yarısı: ne zaman, nerede, nasıl.
• Yerel takvim: pazar, bayram, hasat, düğün, şenlik, kapalı gün.
• Konum listesi: yer, saat, ışığın yönü, haritada.
• İnterneti kopyalamak için değil, çekilmeyeni bulmak için oku.
• Görgü notu ve güneş: kurallar önceden, portreler alçak ışıkta.

Sonraki derse köprü

Turun son günü grup feribotla karşıdaki bir Yunan adasına geçiyor. Bir dağ köyünün avlusunda yaşlı bir kadın hamur açıyor; yalnızca Yunanca konuşuyor, arkadaşın ise tek kelime bilmiyor. Kadının unlu elleri, güneşten kararmış yüzü ve arkasındaki taş fırın, o günün en güçlü karesi olabilir. Dil bilmeden izin istemek mümkün mü? Sonraki ders, saygıyla, bir gülümsemeyle ve jestlerle yerel insanlardan izin istemeyi ve onlarla bir ilişki kurmayı ele alıyor.