Sahneyi bekle

Öğrenme hedefi

Sokakta ışığı, arka planı ve çizgileri hazır bir sahne bulup, onu tamamlayacak bir insanın gelmesini sabırla bekleyerek çekebileceksin. Sahneyi önceden kadrajlayıp bir insanın karede tam olarak nerede görüneceğine karar verecek, o yere gelen bir insanın yürüyüşünün en okunur olduğu anı seçeceksin. Ne kadar bekleyeceğini önceden belirleyecek ve beklemenin boşa gittiği günlerde aynı sahneye başka bir gün, aynı saatte geri döneceksin. Sahneye girecek insanı seçerken önyargının değil sahnenin karar vermesine izin verecek, bir ışık şeridine giren farklı tenlerden insanların yüzünün mü yoksa siluetinin mi görüneceğini pozlamayla bilinçli olarak seçeceksin.

Merak sorusu

Pazarın arkasında eski bir duvar var; öğleden sonra güneş ona iki bina arasından tek bir şerit hâlinde vuruyor. Arkadaşın duvarın karşısına geçiyor, bölgesini şeride kuruyor ve bekliyor. Beş dakika geçiyor; kimse gelmiyor. On dakika sonra biri geçiyor ama şeridin dışında, gölgede kalıyor. Yirminci dakikada arkadaşın sabırsızlanıp gitmeyi düşünüyor. Yaşlı üye yanından geçerken yalnızca «Sen avcı değilsin, balıkçısın» diyor. «Doğru an avlanmaz, beklenir» sözü bir teselli mi, yoksa öğrenilecek bir yöntem mi?

Bağlam

Işığı, çizgileri ve biçimleri uygun bir yer bulup orada durarak sahneyi tamamlayacak olayı beklemeye, anı yakalayan ustaları tanıdığın derste sahne kurup bekleme adı verilmişti (Ders 26.2). Bir anın en okunur olduğu doruğu sezmeyi bu rotanın açılışında (Ders S.1), bir netlik bölgesi kurup insanın oraya girmesini beklemeyi de bir önceki derste (Ders S.3) çalışmıştın.

Bu ders o yöntemi sokakta adım adım uygulanabilir hâle getiriyor. Sahne kurup beklemek, sokak fotoğrafının iki temel yolundan biridir: fotoğrafçı ya insanları izleyip anı yakalar ya da bir sahne bulup insanın ona girmesini bekler. Beklemeye dayanan yol çoğu zaman daha düzenli, daha kurgulu görünen kareler verir; ama bunun bedeli sabırdır. Bekleme süresinin çoğu boşa geçer ve bir sahne bazen günlerce beklenir. Bu yüzden beklemenin de bir yöntemi vardır: nereye bakılacağı, ne kadar bekleneceği ve ne zaman geri dönüleceği.

Basit açıklama

İnsan karede nerede duracak?

Figür yeri, önceden kurulmuş bir sahnede bir insanın görünmesi istenen kesin noktadır: bir ışık şeridinin ortası, iki gölgenin arasındaki boşluk, bir kapı aralığı, bir duvar yazısının hemen altı. Sahne kadrajlanırken bu nokta da belirlenir; fotoğrafçı karede bir insanın nerede duracağını, ne kadar büyük görüneceğini ve arka planın neresine düşeceğini önceden bilir. Figür yeri çoğu zaman kompozisyonun zayıf kalan bir bölgesidir; oraya bir insan girdiğinde kare tamamlanır.

Adım anı, bir yayanın yürürken bacaklarının açıldığı, bedeninin en okunur biçimi aldığı kısa andır. Bir insan yürürken bacakları bir an birbirinin üstüne biner ve beden tek bir dik çizgi gibi görünür; bir an sonra ise bacaklar açılır ve bir adım biçimi belirir. Özellikle bir siluet ya da bir ışık şeridindeki bir figür, adım anında çok daha okunur olur. Figür yere yaklaşırken birkaç kare art arda çekmek, doğru adımı yakalamayı kolaylaştırır.

Ne kadar beklenir?

Sabır payı, bir fotoğrafçının bir sahneyi bırakmadan önce ona ayırmaya önceden karar verdiği süredir. Beklemek iki yöne de kayabilir: fotoğrafçı ya çok erken vazgeçer ya da bir sahnenin önünde saatlerce bekleyip başka her şeyi kaçırır. Önceden belirlenmiş bir süre, örneğin yarım saat, bu kararı anın sabırsızlığından kurtarır. Süre bitince fotoğrafçı sahneyi bırakır ama unutmaz.

Dönüş ziyareti, bir sahneye beklemenin boşa gittiği günden sonra, aynı saatte ve aynı ışıkta başka bir gün geri dönmektir. Işık bir sahneye gün gün aşağı yukarı aynı saatte döner; ama o sahneye giren insanlar, onların kıyafetleri, yönleri ve adımları her gün başkadır. Aynı duvarın önünde birkaç gün üst üste kısa süreler geçirmek, tek bir uzun beklemeden çoğu zaman daha fazla şans verir. Mevsim değiştikçe ışığın açısı da değişir; bir sahnenin en iyi günleri bir yılın yalnızca birkaç haftası olabilir.

Sahneye kim girer?

Sahneyi bekleyen fotoğrafçı, oraya giren insanların arasından seçim yapar. Bu seçim, sahnenin ihtiyacına göre yapılmalıdır: bir figürün boyu, yürüyüş yönü, taşıdığı bir şemsiye ya da kıyafetinin rengi sahneyle konuşabilir. Ama seçim önyargıya kaymamalıdır; yalnızca belli bir görünüşteki insanları bekleyip ötekileri geçirmek, sokağın çeşitliliğini kareden siler.

Bir ışık şeridine giren insanın yüzünün mü yoksa siluetinin mi görüneceği pozlamayla belirlenir. Pozlama şeridin parlak ışığına göre kurulursa, şeride giren yüz doğru pozlanır ve çevre karanlığa düşer. Koyu tenli bir yaya da açık tenli bir yaya da şeridin içindeyse kendi tonunda görünür. Aynı insan şeridin dışında, gölgede kalırsa siluete döner. Siluet de bir seçimdir; ama bir insanın yüzünün görünüp görünmeyeceği, onun teninden değil, fotoğrafçının kararından ve ışığın yerinden gelmelidir.

Görsel kanıt

Arkadaşın ilk gün yirmi dakika bekliyor ve üç kare çekiyor. Birinde yaya şeridin dışında, gölgede; birinde bacakları birbirinin üstünde, dik bir çizgi gibi; birinde ise kadrajın kenarında, yarısı kesilmiş.

Ertesi gün bir plan yapıyor. Figür yerini şeridin tam ortası olarak belirliyor ve pozlamayı şeridin ışığına göre kuruyor. Kendine yarım saatlik bir sabır payı veriyor. O gün şeride kimse girmiyor; arkadaşın süresi dolunca gidiyor ama ertesi gün aynı saatte geri geliyor.

Ertesi öğleden sonra bir postacı, çantası omzunda, şeride doğru yürüyor. Arkadaşın onun yaklaşmasını izliyor ve şeridin ortasına geldiği anda art arda birkaç kare çekiyor. Birinde postacının bacakları tam açılmış, çantası sallanıyor; koyu tenli yüzü şeridin sıcak ışığında ayrıntılı ve kendi tonunda, çevresindeki duvar karanlıkta. Kare, iki bina arasından sızan ışığın ortasında bir adım.

Sık yapılan hata

Özet

Doğru an çoğu zaman avlanmaz, beklenir: fotoğrafçı ışığı ve arka planı hazır bir sahne bulur, bir insanın karede görüneceği figür yerini önceden belirler ve o yere giren yayanın adım anını art arda çekerek yakalar. Bekleme önceden belirlenmiş bir sabır payıyla sınırlanır ve boşa geçen günlerin ardından aynı saatte dönüş ziyaretleri yapılır; sahneye girecek insanı önyargı değil sahne seçer ve bir yüzün görünmesi ya da siluet olarak kalması teninden değil pozlama kararından gelir.

Mini ödev

Bu ödevde tek bir sahneyi birkaç gün üst üste, aynı saatte bekleyeceksin.

1. Işığı ya da arka planı güçlü bir sahne bul, onu kadrajla ve bir insanın görüneceği figür yerini belirle.
2. Pozlamayı figür yerinin ışığına göre kur, kendine bir sabır payı ver ve o sürede figür yere yaklaşan insanları art arda çek.
3. Beklemenin boşa gittiği günlerde aynı saatte geri dön; hafta sonunda en iyi karede figürün yerini, adımını ve yüzünün tonunu incele.

Kendini değerlendir

• Figür, önceden belirlediğin yerde mi?
• Seçtiğin karede figürün adımı okunuyor mu?
• Beklediğin insanları sahne mi seçti, yoksa önyargın mı?

Sözlük

Mini test

1. Figür yeri nedir?

• A) Fotoğrafçının durduğu yer
• B) Önceden kurulmuş bir sahnede bir insanın görünmesi istenen kesin nokta
• C) Arka plandaki en parlak bölge
• D) Kadrajın tam ortası

2. Adım anı neden önemlidir?

• A) Bacaklar açıldığında figürün biçimi en okunur olur
• B) Işık o anda değişir
• C) Netlik o anda kendiliğinden kurulur
• D) Figür o anda durur

3. Sabır payının amacı nedir?

• A) Hiç beklememek
• B) Sahneyi hemen bırakmak
• C) Bekleme kararını anın sabırsızlığından kurtarmak
• D) Bütün günü tek bir sahnede geçirmek

4. Bir ışık şeridine giren koyu tenli bir yayanın yüzünün kendi tonunda görünmesi için ne yapılır?

• A) Pozlama şeridin dışındaki gölgeye göre kurulur
• B) Kare siyah beyaza çevrilir
• C) Figür yere hiç kimsenin girmesine izin verilmez
• D) Pozlama şeridin ışığına göre kurulur

Cevaplar

1. B — Figür yeri, karenin tamamlanacağı noktayı önceden belirler.
2. A — Bacaklar üst üste binerken beden dik bir çizgiye dönüşür.
3. C — Önceden belirlenmiş süre hem erken vazgeçmeyi hem de saatleri harcamayı önler.
4. D — Şeridin ışığına göre kurulan pozlama, oraya giren her yüzü doğru kaydeder.

Özet kartı

• Sahneyi bul, kadrajla, figür yerini belirle.
• Pozlamayı figür yerinin ışığına göre kur.
• Yaklaşırken art arda çek; adım anını seç.
• Sabır payı koy; süre dolunca git ama unutma.
• Dönüş ziyareti: aynı sahne, aynı saat, başka bir gün.
• Sahneye kimin gireceğini önyargı değil sahne seçsin.

Sonraki derse köprü

Postacının karesi bir ışık şeridinin içinde doğdu. Arkadaşın şimdi sokağın başka yerlerinde de o sert, keskin ışığı fark ediyor: öğle güneşinin binaların arasına düşürdüğü uzun gölgeler, bir kemerin altındaki karanlık, önde, ortada ve arkada farklı uzaklıklardan geçen insanlar. Bir karede ışığı, gölgeyi ve birkaç katmanı aynı anda nasıl kurabileceğini merak ediyor. Sonraki ders sert ışığı ve katmanları sokakta birlikte kullanmayı ele alıyor.