Su ve uzun pozlama

Öğrenme hedefi

Bir kıyıda aynı denizi donmuş damlalarla, kayaların arasından çekilen beyaz çizgilerle ya da sis gibi düz bir yüzeyle gösterebilecek ve bu üç karakterden hangisini seçeceğine karenin anlatmak istediği şeye göre karar verebileceksin. Dalgaların gelip çekilme düzenini gözleyerek deklanşöre ne zaman basacağını bulacak, özellikle kısa bir saniyelik pozlamayı suyun geri çekildiği ana denk getireceksin. Koyu bir ND filtrenin karede bıraktığı renk kaymasını fark edip beyaz dengesini düzelteceksin. Kayalık bir kıyıda denizin gücünü hesaba katacak, tuz serpintisine karşı objektifini koruyacaksın. Karede bir insan varsa, uzun bir pozlamada ondan nasıl durmasını isteyeceğini ve filtrenin kaydırdığı rengi onun teninde nasıl geri getireceğini bileceksin.

Merak sorusu

Arkadaşın hafta sonu kayalık bir kıyıya gidiyor. Dalgalar kayalara çarpıp köpürüyor; hızlı bir enstantaneyle çektiği her karede havada asılı damlalar, keskin köpükler var. Kareler güçlü ama hepsi birbirine benziyor. Aynı kıyıda çekilmiş bir fotoğraf aklında: kayalar keskin, ama deniz yumuşak, düz ve beyaz, sanki kayaların arasına bir sis çökmüş. Geçen ay aldığı, neredeyse siyah camlı ND filtre hâlâ kutusunda. Deniz nasıl sis gibi görünür?

Bağlam

Kısa bir enstantanenin anı dondurduğunu, uzayan sürenin ise suyu yumuşatıp akıttığını pozlamanın ilk derslerinde görmüştün (Ders 8.5). Farklı hareketlerin istenen görünüme ulaşmak için ne kadar süre istediğini ve bir ND filtrenin stopunu enstantaneye çevirmeyi uzun pozlama dersinde hesaplamıştın (Ders 22.1). Güneşli bir sahil kayalığında koyu bir ND takıp dalgaları süt beyazına çevirmeyi de filtreler bölümünde bir kez denemiştin (Ders 13.3).

Bu ders, o hesapların üstüne sahada karar vermeyi ekliyor. Deniz, bir dereden ya da bir şelaleden farklıdır: sürekli akmaz, gelir ve çekilir. Aynı pozlama süresi, dalganın hangi anında başladığına göre çok farklı bir kare verir. Bu yüzden denizde yalnızca süreyi değil, zamanlamayı da seçersin. Üstelik uzun pozlama bir kararın sonucudur; donmuş bir dalga da, sis gibi bir deniz de aynı kıyının dürüst birer görüntüsüdür.

Basit açıklama

Suyun karakterini ne belirler?

Aynı dalga, enstantaneye göre üç farklı karaktere bürünür. Kabaca 1/500 ve daha kısa sürelerde köpük ve damlalar havada donar; deniz kaslı, coşkun, kırılgan görünür. Saniyenin birkaç onda biri ile bir iki saniye arasında su hareketini bir iz olarak taşır; çekilen dalga kayaların arasından beyaz çizgiler çizer, deniz hem hareketli hem okunur olur. Otuz saniye ve daha uzun sürelerde dalgaların binlercesi üst üste biner ve birbirini siler; deniz dokusunu yitirip düz, pürüzsüz bir yüzeye, uzakta ise ufka karışan bir pusa döner.

Bu süreler kesin değil; dalgaların büyüklüğü, suyun hızı ve kıyıya olan uzaklığın sonucu değiştirir. Hangisinin seçileceği ise bir doğru-yanlış sorusu değildir. Donmuş damlalar denizin gücünü, çekilme çizgileri hareketini, düz bir yüzey ise sükûneti anlatır. Kayalar ve ufuk her üçünde de aynı kalır; değişen, izleyicinin denizle kurduğu ilişkidir.

Deklanşöre ne zaman basılır?

Dalga ritmi, bir kıyıda dalgaların gelip çekilmesinin tekrar eden düzenidir. Dalgalar çoğu zaman eşit değildir; birkaç küçük dalgayı daha büyük bir dizi izleyebilir. Makineyi kurmadan önce birkaç dakika yalnızca izlemek, bu düzeni görmeni sağlar: suyun kayaların üstüne ne zaman tırmandığını, ne zaman durduğunu ve ne zaman geri çekildiğini.

Çekilme izi, bir dalga geri çekilirken suyun kayaların ve çakılların arasından akarak kısa bir pozlamada bıraktığı beyaz çizgilerdir. Bu izleri yakalamak için pozlamayı suyun geri çekilmeye başladığı ana denk getirirsin; dalga kıyıya vurduğunda değil, durup geri dönmeye başladığında basarsın. Yarım saniye ile bir saniye arasındaki bir süre çoğu zaman iyi bir başlangıçtır. Birkaç dalga boyunca aynı anda basıp kareleri karşılaştırmak, hangi zamanlamanın çizgileri en temiz verdiğini gösterir. Uzun sürelerde ise zamanlama önemini yitirir, çünkü pozlama birçok dalgayı kapsar.

Filtre ve deniz neyi değiştirir?

Filtre renk kayması, koyu bir ND filtrenin karede bıraktığı hafif renk sapmasıdır. Birçok koyu filtre, özellikle ucuz olanlar, kareye sıcak, macenta ya da mavi bir ton ekleyebilir. Beyaz dengesini otomatikte bırakmak bunu her zaman düzeltmez. Filtreyi takıp aynı ışıkta bir gri kart ya da beyaz bir kâğıt çekmek, sonradan bütün diziyi doğru renge getirmeyi kolaylaştırır.

Bu kayma en çok insan teninde fark edilir. Açık bir ten pembeye ya da griye, koyu bir ten kahverengiden morumsu ya da kurşuni bir tona kayabilir; iki durumda da kişi kendi rengini yitirir. Uzun bir pozlamada birinin tamamen kıpırdamadan durması da zordur; bir kayaya yaslanıp sakin durması istenir ya da yüzü ayrı ve kısa bir kareden alınır. Kayalık bir kıyıda denize hiçbir zaman sırtını dönmemek, ıslak ve yosunlu kayalardan uzak durmak, beklenmedik büyük bir dalgaya karşı kaçış yolunu önceden görmek gerekir. Tuz serpintisi objektifin önüne ince bir tabaka bırakır; her birkaç karede bir kuru bir bezle silmek kareyi puslu olmaktan korur.

Görsel kanıt

Arkadaşın önce birkaç dakika izliyor. Beş altı küçük dalgayı daha büyük üç dalga izliyor. Tripodu kıyıdan birkaç adım geride, kuru bir kayaya oturtuyor.

1/1000'de büyük bir dalga kayaya çarptığında köpük havada donuyor. Sonra ND takıp süreyi bir saniyeye çıkarıyor. Dalga kayaya vurduğunda bastığı karede her şey beyaz bir leke; suyun geri çekilmeye başladığı anda bastığında kayaların arasından denize doğru ince, beyaz çizgiler iniyor.

Güneş batarken en koyu filtreyi takıp otuz saniye çekiyor. Deniz düz ve beyaz, kayalar keskin, ufuk pusa karışmış. Kare fazla macenta çıkıyor; filtreyle önceden çektiği gri kartla rengi düzeltiyor. Kayaya yaslanmış oturan arkadaşı, koyu tenli bir genç adam, düzeltmeden önce kurşuni görünüyordu; düzeltmeden sonra teni kendi sıcak kahverengisinde. Yüzü hafifçe kıpırdadığı için onu aynı yerden çekilmiş kısa bir kareden alıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Enstantane suyun karakterini belirler: kısa süre dalgayı dondurur, yarım saniye ile bir saniye çekilen suyu beyaz çizgilere çevirir, otuz saniye ve üstü denizi sis gibi düz bir yüzeye dönüştürür; hangisinin seçileceği karenin anlatmak istediğine bağlıdır. Kısa pozlamalarda deklanşör dalga ritmine göre suyun geri çekildiği ana denk getirilir; koyu filtrenin renk kayması gri kartla düzeltilir ki karedeki insanın teni kendi renginde kalsın, ve kıyıda denize hiçbir zaman sırt dönülmez.

Mini ödev

Bu ödevde aynı su kenarında üç farklı karakter çekeceksin.

1. Bir kıyıda ya da dalgalı bir göl kenarında birkaç dakika izle ve dalgaların gelip çekilme düzenini not et.
2. Aynı kadrajı tripoddan önce kısa bir enstantaneyle, sonra suyun geri çekildiği anda başlayan bir saniyelik pozlamayla, en son varsa koyu bir filtreyle otuz saniye çek.
3. Filtre takılıyken bir gri kart ya da beyaz kâğıt çek, renkleri ona göre düzelt ve karede biri varsa teninin kendi renginde görünüp görünmediğine bak.

Kendini değerlendir

• Kısa pozlamalarda çekilme izleri belirgin mi, yoksa beyaz bir lekeye mi dönüştü?
• Üç karenin her biri denizi başka bir karakterle mi gösteriyor?
• Filtrenin renk kayması düzeldi mi, insanın teni doğal mı?

Sözlük

Mini test

1. Denizin sis gibi düz görünmesi için hangi süre gerekir?

• A) 1/1000
• B) 1/125
• C) Otuz saniye ve daha uzun
• D) 1/30

2. Çekilme izlerini yakalamak için deklanşöre ne zaman basılır?

• A) Dalga kayaya çarptığı anda
• B) Suyun geri çekilmeye başladığı anda
• C) Deniz tamamen durduğunda
• D) Rastgele bir anda

3. Koyu bir ND filtrenin renk kayması nasıl düzeltilir?

• A) Filtreyi takmadan önce objektifi silerek
• B) Diyaframı açarak
• C) Enstantaneyi kısaltarak
• D) Filtre takılıyken bir gri kart çekip diziyi ona göre ayarlayarak

4. Kayalık bir kıyıda neden denize sırt dönülmez?

• A) Beklenmedik büyük bir dalga fotoğrafçıyı ve makineyi alabileceği için
• B) Işık arkadan geldiği için
• C) Dalgalar sesli olduğu için
• D) Gökyüzü kararacağı için

Cevaplar

1. C — Uzun süre binlerce dalgayı üst üste bindirir, doku kaybolur ve yüzey düzleşir.
2. B — Geri çekilen su kayaların arasından akarken beyaz çizgiler bırakır, vuruş anı ise beyaz bir leke verir.
3. D — Gri kart filtrenin eklediği tonu gösterir ve bütün dizi aynı düzeltmeyle doğru renge gelir.
4. A — Dalgalar eşit değildir ve arada gelen büyük bir dalga kayanın ucundaki birini düşürebilir.

Özet kartı

• Süre suyun karakterini seçer: donmuş, çizgili ya da sis gibi.
• Önce izle; dalga ritmini bul.
• Kısa pozlamayı suyun geri çekildiği ana denk getir.
• Koyu filtreyle gri kart çek; teni kendi rengine döndür.
• Denize sırtını dönme, geride dur, objektifi tuzdan sil.

Sonraki derse köprü

Otuz saniyelik karenin ardından arkadaşın toplanırken kuzeyden koyu, kurşuni bulutlar geliyor; rüzgâr sertleşiyor, ilk damlalar düşüyor. Makineyi çantaya koyup arabaya koşmak istiyor. Oysa bulutların arasından sızan son ışık karşı kayalığı bir sahne gibi aydınlatıyor. Fırtına neden fırsattır? Sonraki ders, sisin, yağmurun ve koyu gökyüzünün bir manzaraya kattıklarını ve kötü havada hem kendini hem makineni nasıl koruyacağını ele alıyor.