Makroda focus stacking

Öğrenme hedefi

Bir böceği gözünden kanadının ucuna kadar keskin göstermek için odak birleştirmeyi makroya uygulayabileceksin. Konunun önden arkaya derinliğini ölçüp seçtiğin büyütmede ve diyaframda kaç kare gerektiğini basit bir hesapla bulacaksın. Makroda odağı halkayla değil, makineyi milim milim ileri kaydıran bir rayla ya da makinenin kendi odak kaydırma özelliğiyle kaydıracaksın. Masada kurulan uzun ve kusursuz bir diziyle sahada, kıpırdayabilen bir böcekte çekilen kısa bir dizi arasındaki farkı bilecek, hangisinin ne zaman işe yarayacağını seçeceksin. Birleştirilmiş karede çift bacaklar ve kenar haleleri gibi izleri arayacak, düzeltemediklerini gizlemeyeceksin. Kına yakılmış bir eli birkaç kareyle birleştirirken iznini alacak ve tenin rengini, hangi tonda olursa, dizi boyunca sabit tutacaksın.

Merak sorusu

Yağmurun ardından arkadaşın bahçede, ıslak bir yaprağın üstünde metalik yeşil bir böcek buluyor. 1:1'e yakın, f/11'de çektiği karede böceğin gözleri ve başı keskin, ama sırtı yumuşamaya başlıyor, kanatlarının ucu ise tamamen bulanık. Diyaframı daha fazla kısamayacağını biliyor. Kulüpte biri ona makineyi bir vida ile milim milim ileri kaydıran bir ray ve onlarca kareyi tek bir kareye birleştiren bir program gösteriyor; ekranda bir böcek, gözünden kanat ucuna kadar keskin. Böcek gözünden kanat ucuna netlik nasıl kurulur?

Bağlam

Farklı derinliklere odaklanmış kareleri birleştirmeyi, kareler arasındaki odak adımını ve birleştirmenin bıraktığı izleri odak yığınlama dersinde öğrenmiştin (Ders 22.5). Makroda netlik diliminin büyütmeyle hızla inceldiğini ve etkin diyaframın kırınımı erken başlattığını bu rotanın alan derinliği dersinde hesaplamıştın (Ders K.3). Böceklerin serin sabahta yavaş olduğunu ve onları yerinde, dokunmadan çekmeyi de böcekler dersinde gördün (Ders K.5).

Makro, odak birleştirmenin en çok işe yaradığı alandır; ama aynı zamanda en zorlu olduğu alandır. Netlik dilimi bir milimetrenin altına indiğinde, bir böceği baştan sona keskin göstermek on beş, yirmi, bazen daha fazla kare ister; her karede böcek, rüzgâr ve makine yerinde durmalıdır. Bu ders, bu birleştirmeyi makroya özgü araçlarla, doğru adımla ve dürüst bir sonuçla kurmayı ele alıyor.

Basit açıklama

Kaç kare gerekir?

Yığın derinliği, bir odak birleştirmesinin önden arkaya keskin göstermesi gereken toplam derinliktir: bir böceğin gözünden kanadının ucuna, bir çiçeğin önündeki yapraktan arkadaki taç yaprağına kadar olan mesafe. Kare sayısı bu derinliğe ve adıma göre bulunur: derinlik adıma bölünür ve bir eklenir. Adım, her karenin keskin diliminden biraz küçük seçilir ki komşu kareler netlikte örtüşsün; kabaca dilimin yarısı ile üçte ikisi arası iyi bir başlangıçtır.

Bire bir büyütmede, üstünde f/8 yazarken netliğin kapladığı derinlik bir milimetre civarındadır; adımı yarım milimetre ile üçte iki milimetre arasında seçmek gerekir. Gözünden kanat ucuna sekiz milimetre derinliği olan bir böcek için bu, on üç ile on yedi arasında kare demektir. Aynı böceği 1:2 oranında çekersen dilim kabaca üç milimetreye çıkar ve dört beş kare yeter; kare biraz daha geniştir ama dizi çok daha kısadır. Büyütmeyi düşürmek, makroda odak birleştirmeyi kolaylaştırmanın en etkili yoludur.

Odak nasıl kaydırılır?

Odak rayı, makineyi üstüne oturtup bir vida ya da bir motorla konuya doğru milim milim ileri geri kaydıran kızaktır. Makroda odak halkasını çevirmek büyütmeyi de değiştirir; ray ise büyütmeyi sabit tutup yalnızca netlik düzlemini taşır. Elle çevrilen raylarda vidanın her turu belli bir mesafeye karşılık gelir; motorlu raylar ise istenen adımı ve kare sayısını kendiliğinden uygular. Makinenin kendi odak kaydırma özelliği de, özellikle 1:2 ve daha az büyütmelerde, ray olmadan iyi bir dizi çeker.

Makine sağlam bir tripodda, titreşimsiz durmalıdır; deklanşöre uzaktan basmak ve aynalı makinelerde aynayı önceden kaldırmak küçük sarsıntıları önler. Pozlama, beyaz dengesi ve flaş gücü dizi boyunca sabit tutulur; bir flaş kullanıyorsan her karede tam dolup dolmadığını kontrol et, yoksa kareler arasında parlaklık dalgalanır. Kareler bir birleştirme programına verilir; program her karenin en keskin bölgesini seçer ve tek bir görüntü oluşturur.

Masada mı, sahada mı?

Saha yığını, doğada, yerinde duran bir böcekte kısa sürede, elde ya da hafif bir destekle çekilen az sayıda kareden oluşan odak birleştirmesidir. Masada, bir stüdyo düzeninde kurulan uzun diziler kusursuz olabilir, ama böceği yerinden almayı gerektirdiği için doğa fotoğrafında yeri yoktur; yapıldıysa açıkça söylenir. Sahada ise serin bir sabahta kıpırdamayan bir böcekte, makinenin odak kaydırma özelliğiyle ya da elde makineyi çok hafifçe ileri sallayarak çekilen beş on karelik bir seri, çoğu zaman gözü ve sırtı birlikte keskin göstermeye yeter.

Birleştirilmiş karede izler aranır: böcek dizi sırasında kıpırdadıysa bir bacak iki yerde görünür, öndeki bir dalın kenarında arka planın bulanıklığı bir hale bırakır. Bu izler düzeltilebilir ya da kare seçilmeyebilir; ama bir izi başka bir kareden parça ekleyerek kapatmak, birleştirmeden öte bir müdahaledir ve söylenir. Bir insanın eli de birleştirilebilir: kına yakılmış bir el bir masaya dayanıp kıpırdamadan durduğunda beş altı kare yeter. Beyaz dengesini ve pozlamayı dizi boyunca sabit tutmak, açık bir tende kınanın turuncu ile ten arasındaki farkı, koyu bir tende kınanın derin kızılı ile tenin sıcaklığını her karede aynı tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın ertesi sabah aynı yaprakta metalik yeşil böceği buluyor; serin havada kıpırdamıyor. Gözünden kanat ucuna sekiz milimetre kadar olduğunu tahmin ediyor. 1:1 yerine 1:2'ye geçiyor, yazan diyaframı f/8'e getiriyor; netlik üç milimetre kadar derinliği kaplıyor. Makinenin odak kaydırma özelliğiyle iki milimetrelik adımlarla beş kare çekiyor.

Evde kareleri birleştiriyor: gözler, sırt ve kanat ucu keskin. Bir antenin ucunda çift bir çizgi görüyor; böcek dizinin ortasında anteni biraz oynatmış. O kareyi dizinin dışında bırakıp dört kareyle yeniden birleştiriyor; anten tek ve temiz.

Aynı hafta, kına gecesinden ertesi gün halası, koyu tenli bir kadın, avucundaki kına desenini göstermek istiyor. İzin alıp elini bir masaya dayatıyor ve altı karelik kısa bir dizi çekiyor; beyaz dengesi ve pozlama sabit. Birleştirilmiş karede kınanın ince çizgileri bileğe yakın çizgiden parmak uçlarına kadar keskin, ten ise sıcak kahverengisinde.

Sık yapılan hata

Özet

Böcek gözünden kanat ucuna netlik, konunun yığın derinliğini adıma bölüp kare sayısını bulmakla, adımı keskin dilimin yarısı ile üçte ikisi arasında tutmakla ve odağı halkayla değil bir odak rayıyla ya da makinenin odak kaydırma özelliğiyle kaydırmakla kurulur; büyütmeyi düşürmek diziyi kısaltır. Sahada kısa bir saha yığını yerinde duran bir böceğe yeter, izler aranır ve düzeltilemeyenler gizlenmez; kına yakılmış bir el izinle, sabit beyaz dengesi ve pozlamayla tenin gerçek tonunda birleştirilir.

Mini ödev

Makro rotasını bir kapanış projesi bağlıyor: yakınındaki küçük dünyadan beş karelik bir makro seçkisi kuracaksın.

1. Bu rotada öğrendiklerinle beş kare çek: cetvelle ölçtüğün bir büyütmede bir ayrıntı, bir yüzeye paralel çekilmiş bir kanat ya da yaprak, flaşla ya da yansıtıcıyla aydınlatılmış bir konu, serin bir sabahta yerinde çekilmiş bir böcek ve mutfakta kurulmuş soyut bir kare.
2. Bu karelerden en az birini, derinliğini ölçüp kare sayısını hesaplayarak odak birleştirmesiyle çek; birleştirilmiş karede izleri ara.
3. Her karenin altına kısa bir not yaz: büyütme, ışık, birleştirme ve kurulmuşsa sahne; seçkide birinin eli, yüzü görünüyorsa iznini aldığını ve teninin gerçek tonunda göründüğünü kontrol et.

Kendini değerlendir

• Hesapladığın kare sayısı ile gerçekte gereken kare sayısı uyuştu mu?
• Birleştirilmiş karede çift çizgi ya da hale kaldı mı?
• Seçkideki her karenin nasıl çekildiği notunda açıkça yazıyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Sekiz milimetre derinlikte bir böcek için iki milimetrelik adımla kaç kare gerekir?

• A) İki
• B) Beş
• C) Yirmi
• D) Bir

2. Makroda odak neden halka yerine rayla kaydırılır?

• A) Halka büyütmeyi de değiştirdiği, ray ise yalnızca netlik düzlemini taşıdığı için
• B) Ray daha ucuz olduğu için
• C) Halka makroda hiç dönmediği için
• D) Ray diyaframı da kıstığı için

3. Makroda odak birleştirmeyi kolaylaştırmanın en etkili yolu hangisidir?

• A) En dar diyafram değerine inmek
• B) Adımı büyütmek
• C) Büyütmeyi biraz düşürmek
• D) Flaşı kapatmak

4. Birleştirilmiş karede bir anten iki yerde görünüyorsa ne yapılır?

• A) Başka bir kareden parça eklenip söylenmez
• B) Hiçbir şey, fark edilmez
• C) Kare her durumda silinir
• D) İzli kare diziden çıkarılır ya da müdahale beyan edilir

Cevaplar

1. B — Sekiz milimetre iki milimetrelik adıma bölünür ve başlangıç karesiyle birlikte beş kare eder.
2. A — Ray büyütmeyi sabit tutar ve kareler birleştirmede birbirine oturur.
3. C — Büyütme düştükçe keskin dilim kalınlaşır ve gereken kare sayısı hızla azalır.
4. D — Hareket izi temiz bir diziyle giderilir, eklenen parça ise izleyiciye söylenir.

Özet kartı

• Kare sayısı = yığın derinliği ÷ adım + 1.
• Adım, keskin dilimin yarısı ile üçte ikisi arası.
• Odağı rayla ya da makinenin odak kaydırma özelliğiyle kaydır.
• Büyütmeyi düşür, diziyi kısalt; sahada kısa bir dizi çoğu zaman yeter.
• İzleri ara, gizleme; eli izinle, sabit beyaz dengesi ve pozlamayla birleştir.

Sonraki derse köprü

Makro rotası burada kapanıyor: 1:1'in ne demek olduğundan ekipmana, milimetrelik netlikten küçük dünyanın ışığına, sabahın yavaş böceklerinden mutfağın soyut damlalarına ve odak birleştirmeye. Bir akşam arkadaşın makroyu bırakıp kulübün gece yürüyüşüne katılıyor. Karanlık bir tepede gözü yıldızları zar zor seçiyor, ama biri tripodla otuz saniyelik bir kare çekiyor ve ekranda gözün görmediği binlerce yıldız ve bir ışık şeridi beliriyor. Karanlıkta göremediğini makine görür mü? Sıradaki ders, Gece ve Astrofotoğraf rotasını açıyor ve tripodu, uzun pozlamayı ve karanlıkta elle netlemeyi ele alıyor.