Soyut makro

Öğrenme hedefi

Makronun gündelik nesnelerde gözün hiç fark etmediği dokuları, damlaları ve desenleri ortaya çıkarabildiğini görüp mutfağında bir soyut makro çalışması kurabileceksin. Bir su damlasının arkasındaki sahneyi ters çevirip küçülterek gösteren bir mercek gibi davrandığını, suyun üstündeki yağ damlacıklarının altındaki bir renk alanını çoğaltan küçük pencerelere dönüştüğünü bileceksin. Konunun arkasına ya da altına koyduğun renkli bir kâğıdı, bir kumaşı ya da bir ekranı ışık ve renk kaynağı olarak kullanacaksın. Tuz tanelerinde, ekmek kabuğunda, bir soğanın katmanlarında ya da bir kumaşın örgüsünde dokuyu yan ışıkla kabartacaksın. Mutfakta sıcak ocaklara ve kırılabilen camlara dikkat edeceksin. Una bulanmış bir eli yakından çekerken beyaz unu patlatmadan tenin gerçek tonunu koruyacaksın.

Merak sorusu

Pencerenin dışı günlerdir gri ve ıslak. Sıcak çayın buharı soğuk bardağa çarpıp yüzlerce minik boncuk bırakıyor; arkadaşın bu boncuklara uzun uzun bakıyor. Makroyu bardağa yaklaştırınca her damlanın içinde pencerenin küçük, ters çevrilmiş bir görüntüsü beliriyor. Masadaki tabakta bir kaşık zeytinyağı suyun üstünde yuvarlak adacıklar oluşturmuş; altındaki renkli peçete her adacığın içinde başka bir renkte parlıyor. Yağmurlu günün bir fırsat olabileceğini düşünüyor. Mutfakta makro sanatı nasıl kurulur?

Bağlam

Bir nesneyi bağlamından koparıp yalnızca şekil, çizgi, renk ve dokuyla anlatmayı soyut fotoğraf dersinde denemiştin (Ders 16.10). Bir yüzeyin küçük pürüzlerinin yan ışıkla kabarıp düz ışıkla kaybolduğunu doku ve biçim dersinde görmüştün (Ders 11.6). Küçük bir dünyayı yansıtıcı, dağıtıcı ve konuya yakın bir flaşla aydınlatmayı da bu rotanın ışık dersinde çalıştın (Ders K.4).

Böcekler ve çiçekler makronun alışılmış konularıdır; ama makro, mutfak masasındaki sıradan nesnelerde de bambaşka bir dünya açar. Bu kareler çoğu zaman bir nesneyi tanıtmaz; bir rengi, bir biçimi, bir ışık oyununu gösterir. Üstelik tamamen senin kontrolünde kurulur: ışığı, fonu, konuyu ve zamanı sen seçersin. Bu ders, mutfağı bir stüdyoya çevirip damlalarla, yağla, renkle ve dokuyla çalışmayı ele alıyor.

Basit açıklama

Bir damla neyi gösterir?

Damla merceği, bir su damlasının küçük bir mercek gibi davranıp arkasındaki sahneyi ters çevrilmiş ve küçültülmüş olarak içinde göstermesidir. Bir camın ya da bir yaprağın üstündeki damlanın arkasına bir çiçek, renkli bir desen ya da bir nesne konduğunda, her damla o nesnenin küçük bir kopyasını taşır. Arkadaki nesneyi damladan biraz uzağa koymak ve kendisini bulanık bırakmak, gözün damlanın içindeki keskin görüntüye odaklanmasını sağlar.

Damlaları bir camın üstüne bir damlalıkla ya da bir sprey şişesiyle bırakabilirsin; biraz gliserinle karıştırılmış su daha yuvarlak ve daha uzun ömürlü damlalar oluşturur. Netlik dilimi çok ince olduğu için makineyi cama paralel tutmak ve netliği damlanın içindeki görüntüye koymak gerekir. Bir mutfak lavabosunda musluktan düşen damlalar ya da bir su kabına düşen tek bir damla da kısa bir flaşla dondurulduğunda taçlar ve sütunlar oluşturur; bu kareler ancak birçok denemeyle ve sabırla gelir.

Yağ ve su nasıl bir desen kurar?

Yağ adacığı, suyun üstünde yüzen ve suyla karışmayan küçük, yuvarlak yağ damlacığıdır. Bir cam kaba su doldurup üstüne birkaç damla zeytinyağı bırakmak ve bir kaşıkla hafifçe karıştırmak, yüzlerce farklı büyüklükte adacık oluşturur. Her adacık, altındaki fonu hafifçe büyüten ve kenarlarında ışığı kıran küçük bir pencere gibi davranır. Cam kabı iki bardağın üstüne yerleştirip altına bir fon koymak, adacıkları fonun renkleriyle doldurur.

Renk fonu, soyut makroda konunun arkasına ya da altına konan ve ona renk ve ışık veren kâğıt, kumaş ya da ekrandır. Renkli bir peçete, bir karton, çizgili bir kumaş ya da parlaklığı ayarlanabilen bir tabletin ekranı iyi birer fondur; ekran aynı zamanda alttan gelen yumuşak bir ışık kaynağıdır. Fonu konudan uzaklaştırmak onu yumuşak renk alanlarına çevirir, yaklaştırmak ise deseni ve çizgileri keskinleştirir. Bu kareler tamamen kurulmuş sahnelerdir; bu, soyut makroda bir sorun değil, yöntemin kendisidir.

Doku nereden bulunur?

Mutfak dokuyla doludur: iri tuz taneleri, şeker kristalleri, bir ekmeğin çatlak kabuğu, bir soğanın saydam katmanları, bir limon dilimindeki küçük hücreler, bir havlunun ilmekleri. Bu dokuları yan ışıkla, bir pencereden ya da yere yakın tutulan küçük bir lambadan gelen alçak bir ışıkla aydınlatmak onları kabartır; önden gelen düz ışık ise dokuyu siler. Bir limon dilimini alttan bir ekranla aydınlatmak, içindeki hücreleri renkli bir vitray gibi gösterir.

Mutfakta çalışırken sıcak ocaklardan, keskin bıçaklardan ve kırılabilen camlardan uzak durmak, sıvıları makinenin ve ekranın üstüne dökmemek gerekir. Mutfaktaki bir eli, örneğin hamur yoğuran ve una bulanmış bir eli yakından çekerken izin almak gerekir. Beyaz un, bir tenin üstünde çok parlak bir yüzey oluşturur: açık bir tende un ile ten birbirine karışabilir, koyu bir tende ise un keskin bir kontrast yaratır ve makine unu kurtarmak için teni karartabilir. Ölçümü tenin kendisinden alıp unun parlak kısımlarını ekranda kontrol etmek ikisini de dengede tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın mutfak camına bir sprey şişesiyle gliserinli su damlaları sıkıyor ve camın arkasına, yarım metre kadar uzağa, sarı bir çiçek koyuyor. Makineyi cama paralel tutup netliği damlalardan birine koyduğunda her damlanın içinde küçük, ters çevrilmiş bir sarı çiçek beliriyor.

Sonra cam bir fırın kabına su doldurup birkaç damla zeytinyağı bırakıyor ve hafifçe karıştırıyor. Kabı iki bardağın üstüne koyup altına parlaklığını azalttığı bir tablet yerleştiriyor, ekranda mor ve turuncu bir renk geçişi açıyor. Adacıklar mor ve turuncu pencerelere dönüşüyor; ekranı biraz uzaklaştırınca renkler yumuşuyor.

Annesi hamur yoğuruyor; arkadaşın ondan izin alıp una bulanmış açık tenli elini yakından çekiyor. İlk karede un bembeyaz bir leke; pozlamayı biraz kısınca unun taneleri ve tenin kıvrımları birlikte okunuyor. Kız kardeşi de yanına gelip koyu tenli elini hamura bastırıyor; ölçümü onun teninden alınca un parlamadan kalıyor, ten sıcak kahverengisinde.

Sık yapılan hata

Özet

Mutfakta makro sanatı, gündelik nesnelerde gizli dünyaları kurulmuş küçük sahnelerle ortaya çıkarmaktır: bir damla arkasındaki sahneyi ters çevirip küçülten bir mercek gibi davranır, suyun üstündeki yağ adacıkları altındaki renk fonunu çoğaltan pencerelere dönüşür, tuzun, ekmeğin ve soğanın dokusu yan ışıkla kabarır. Bir kâğıt, bir kumaş ya da bir ekran renk fonu ve ışık kaynağı olur; mutfakta güvenliğe dikkat edilir, una bulanmış bir el izinle ve tenden ölçülerek, un patlamadan gerçek tonunda çekilir.

Mini ödev

Bu ödevde mutfağında üç soyut makro karesi kuracaksın.

1. Bir cama damlalar bırak, arkasına uzakça renkli bir nesne koy ve damlaların içindeki küçük görüntüye netlenerek çek.
2. Cam bir kaba su ve birkaç damla yağ koy, altına renkli bir kâğıt ya da bir ekran yerleştir ve adacıkları çek; fonu yaklaştırıp uzaklaştırarak farkı gör.
3. Mutfakta dokulu bir nesneyi yan ışıkla çek; kareye bir el de girecekse sahibinin onayını al ve ışığı derinin üstünden oku.

Kendini değerlendir

• Damlaların içindeki görüntü keskin mi?
• Fonun uzaklığı adacıkların rengini nasıl değiştirdi?
• Una bulanmış el patlamadan, gerçek tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Bir su damlası arkasındaki sahneyi nasıl gösterir?

• A) Aynen, düz ve büyük
• B) Göstermez
• C) Ters çevrilmiş ve küçültülmüş olarak
• D) Yalnızca renk olarak

2. Suyun üstündeki yağ adacıkları neden renkli görünür?

• A) Altlarına konan fonun rengini taşıdıkları için
• B) Yağın kendisi renkli olduğu için
• C) Makine renk eklediği için
• D) Su ısındığı için

3. Tuz tanelerinin dokusunu kabartmak için hangi ışık kullanılır?

• A) Önden gelen düz ışık
• B) Alçak ve yandan gelen ışık
• C) Hiç ışık
• D) Tepeden gelen çıplak flaş

4. Una bulanmış bir eli çekerken pozlama nasıl yapılır?

• A) Yalnızca unun parlak beyazına göre
• B) Makinenin önerdiği gibi, kontrol etmeden
• C) En yüksek ISO ile
• D) Ölçüm tenden alınıp unun parlak kısımları ekranda kontrol edilerek

Cevaplar

1. C — Yuvarlak damla küçük bir mercek gibi çalışır ve arkasındaki sahneyi ters ve küçük gösterir.
2. A — Adacıklar altlarındaki fonu küçük pencereler gibi büyütüp kareye taşır.
3. B — Alçak yan ışık her tanenin ışığa bakan yüzünü aydınlatıp arkasında gölge bırakır.
4. D — Ten ölçümün dayanağıdır, unun parlak yerleri ise patlamasın diye ayrıca kontrol edilir.

Özet kartı

• Mutfak bir stüdyo: damla, yağ, renk, doku.
• Damlanın arkasına uzakça bir nesne koy; netliği damlanın içine ver.
• Yağ adacıklarının altına renkli bir fon ya da ekran koy.
• Dokuyu yan ışıkla kabart; ocağa, bıçağa, cama dikkat.
• Unlu eli izinle çek; ölçümü tenden al, unu ekranda kontrol et.

Sonraki derse köprü

Yağmur diniyor ve arkadaşın bahçeye dönüyor. Islak bir yaprağın ortasında metalik yeşil bir böcek bekliyor: gözünden kanadının ucuna kadar her ayrıntısını keskin görmek istiyor. f/11'de yalnızca başı keskin, kanatlarının ucu yumuşak. Bir kulüp üyesi makineyi kaydıran bir ray ve kareleri birleştiren bir yazılım gösteriyor. Böcek gözünden kanat ucuna netlik nasıl kurulur? Sonraki ders, makroda odak birleştirmeyi, rayı, adım aralığını ve yazılımda birleştirmeyi adım adım ele alıyor.