Makroda ışık

Öğrenme hedefi

Makroda neden sık sık ışığın yetmediğini, dar bir etkin diyaframın, kısa bir enstantanenin ve düşük bir ISO'nun neden aynı anda istendiğini açıklayabileceksin. Bu açığı gün ışığında bir beyaz karton ve bir dağıtıcıyla, gerektiğinde küçük bir flaşla kapatacaksın. Objektifin ucuna takılan halka flaşın ve iki başlı bir flaşın konuyu nasıl aydınlattığını, ikisinin arasındaki farkı ve bir flaşın önüne takılan dağıtıcının neden ışığı yumuşattığını bileceksin. Flaşın hızla sönen ışığının arka planı bazen kapkara bıraktığını görecek, bunu ister bir seçim olarak kullanacak ister ortam ışığıyla dengeleyeceksin. Yakın çekimde bir el ya da bir göz flaşla aydınlanırken makinenin flaş ölçümünün açık teni karartıp koyu teni griye çekebileceğini bilecek ve ayarını tenin gerçek tonuna göre yapacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın rüzgârsız bir sabah bekliyor ama bu kez bulutlar geliyor. Sazın üstündeki yusufçuğa ara halkalarla yaklaşınca makinenin önerdiği enstantane 1/15'e iniyor; ISO'yu yükseltince kare kumlanıyor. Bir karton parçasıyla yusufçuğun gölge tarafını aydınlatmaya çalışıyor, ama konuya o kadar yakın ki kendi kolu ve objektifi yusufçuğun üstüne gölge düşürüyor. Kulüpte biri ona objektifin ucuna geçen yuvarlak bir flaş gösteriyor. Küçük bir dünyayı nasıl aydınlatırsın?

Bağlam

Işık kaynağının konudan bakıldığında ne kadar büyük göründüğünün gölgenin kenarını belirlediğini, dağıtıcıların kaynağı büyütüp ışığı yumuşattığını ışığın niteliği dersinde görmüştün (Ders 5.3). Flaş ışığının mesafe arttıkça hızla azaldığını ve makinenin flaş gücünü nasıl seçtiğini tepe flaşının sorunlarını konuşurken öğrenmiştin (Ders 19.1). Makroda etkin diyaframın yazandan daha dar olduğunu ve keskinlik için diyaframın orta değerlerde tutulduğunu da bir önceki derste hesapladın (Ders K.3).

Makroda ışık bir çelişkinin ortasındadır. Netlik dilimi için diyafram kısılır ve etkin diyafram daha da daralır; titreşimi ve konunun hareketini dondurmak için enstantane kısa olmalıdır; ayrıntının temiz kalması için ISO düşük tutulmalıdır. Üçü aynı anda ışık ister. Bu ders, bu ışığı gün ışığıyla nasıl toplayacağını ve gerektiğinde küçük, yakın bir flaşı konunun biçimini bozmadan nasıl kullanacağını ele alıyor.

Basit açıklama

Gün ışığı ne kadar yeter?

Bulutlu bir günün yumuşak ışığı makro için verimli bir başlangıçtır, ama çoğu zaman azdır. Güneşli bir günde ise ışık boldur ama serttir; küçük bir böceğin üstünde keskin, koyu gölgeler bırakır. İki durumda da iki küçük araç işe yarar. Beyaz bir karton ya da katlanır küçük bir yansıtıcı, konunun gölge tarafına ışığı geri gönderir. Güneşle konunun arasına tutulan yarı saydam bir dağıtıcı ise sert ışığı büyük ve yumuşak bir kaynağa çevirir; konu küçük olduğu için avuç büyüklüğünde bir dağıtıcı bile ona göre dev bir pencere gibidir.

Makroda yakınlık kendi sorununu da getirir: objektif, el ve kol konunun ışığını kesebilir. Daha uzun odaklı bir makro objektif aynı büyütmede konudan daha uzakta çalışır ve bu gölgeyi azaltır. Işık yine yetmediğinde flaş devreye girer. Flaşın çok kısa süren patlaması hem konunun hem makinenin küçük hareketlerini dondurur; bu yüzden rüzgârda sallanan bir yaprak ya da elde tutulan bir makine için de işe yarar.

Hangi flaş, hangi ışık?

Halka flaş, objektifin ucuna takılan ve ışığı objektifin çevresinden, halka biçiminde veren flaştır. Konuyu önden, eşit ve neredeyse gölgesiz aydınlatır; küçük ve derin yerlere, bir çiçeğin içine ya da bir böceğin başının altına ışık götürür. Bedeli biçimdir: gölge olmayınca konu yassı görünebilir ve parlak yüzeylerde, bir böceğin gözünde ya da bir insanın gözünde, ışığın yuvarlak bir halka biçiminde yansıması görünür.

İkiz flaş, objektifin iki yanına ayrı ayrı yerleştirilen ve açısı ile gücü ayarlanabilen iki küçük flaş başlığıdır. Bir başlığı daha güçlü, karşıdakini daha zayıf ayarlamak konuya bir yön ve biçim verir; iki başlık da aynı güçte çalışırsa ışık halka flaşa yaklaşır. Hangi flaş kullanılırsa kullanılsın, önüne takılan küçük bir dağıtıcı, bir kâğıt, bir köpük parçası ya da hazır bir kutu, kaynağı büyütüp gölgelerin kenarını yumuşatır ve parlak yüzeylerdeki sert yansımaları azaltır. Tek bir tepe flaşı da bir kabloyla makineden ayrılıp yandan tutulduğunda makro için iyi bir ışık olur.

Arka plan neden karardı?

Siyah fon etkisi, konunun çok yakınındaki bir flaşın, ışığı mesafeyle hızla sönerek arkadaki her şeyi karanlıkta bırakması ve kareye kapkara bir arka plan vermesidir. Makroda flaş konuya birkaç santimetre uzaktadır, arka plan ise bir iki metre geride. Işık oraya ulaşana kadar neredeyse tükenir; f/11 gibi bir diyafram ve kısa bir enstantaneyle ortam ışığı da kareye giremeyince fon simsiyah olur. Bu bazen istenen dramatik bir etkidir, bazen de bir gece çekimi gibi görünen yanıltıcı bir karedir.

Doğal görünen bir arka plan için enstantaneyi uzatmak ya da ISO'yu biraz artırmak ortam ışığını kareye geri getirir; flaş konuyu dondurur, ortam ışığı fonu aydınlatır. Konunun arkasına yakın bir yaprak ya da bir karton koymak da fonu flaş ışığına dahil eder. Makinenin flaş ölçümü kareyi ortalama bir griye çekmeye çalışır: bir eli ya da bir yüzü kareyi dolduracak kadar yakından çektiğinde açık bir ten gerçeğinden koyu, koyu bir ten ise gerçeğinden açık ve gri çıkabilir. Flaş gücünü açık tende biraz artırmak, koyu tende biraz azaltmak teni gerçek tonuna döndürür.

Görsel kanıt

Arkadaşın bulutlu sabahta önce beyaz bir karton deniyor: yusufçuğun gölge tarafı açılıyor ama enstantane hâlâ 1/30. Kulüpten ödünç aldığı halka flaşı objektifin ucuna takıyor; f/11, 1/200 ve ISO 200'de yusufçuk keskin, rüzgârın sallantısı donmuş. Ama gözlerinde yuvarlak beyaz halkalar var ve arka plan kapkara.

Halka flaşın önüne ince bir köpük dağıtıcı takıyor, enstantaneyi 1/60'a uzatıyor. Gözdeki halkalar yumuşuyor, sazlığın yeşili arkada soluk bir renk olarak geri geliyor. Ertesi gün halka flaşın yerine kulüpten bir ikiz flaş alıp sol başlığı daha güçlü ayarlayınca yusufçuğun başı biçim kazanıyor.

Kız kardeşinin koyu tenli elini, avucunda bir salyangozla, aynı ikiz flaşla çekiyor. İlk karede eli gri ve soluk görünüyor; flaş gücünü bir stop azaltınca teni kendi sıcak kahverengisine dönüyor, salyangozun kabuğundaki halkalar keskin.

Sık yapılan hata

Özet

Makroda dar etkin diyafram, kısa enstantane ve düşük ISO aynı anda ışık ister; bu açık önce yansıtıcı ve dağıtıcıyla, gerekirse konuya yakın küçük bir flaşla kapatılır. Halka flaş önden eşit ve gölgesiz, ikiz flaş ise yönlü ve biçim veren bir ışık verir; önüne takılan bir dağıtıcı ikisini de yumuşatır. Flaşın hızla sönen ışığı arka planı karartabilir, ortam ışığı enstantaneyle geri getirilir; yakından flaşla çekilen tenin tonu, flaş gücü açık tende artırılıp koyu tende azaltılarak gerçeğine döndürülür.

Mini ödev

Bu ödevde makroda üç ışığı karşılaştıracaksın.

1. Küçük bir konuyu, örneğin bir çiçeği, bir kozalağı ya da bir salyangozu, bulutlu bir günde önce yalnızca gün ışığıyla, sonra beyaz bir kartonla gölge tarafını açarak çek.
2. Varsa bir flaşla, önce çıplak sonra önüne kâğıt ya da köpük bir dağıtıcı takarak çek; arka planın rengine ve parlak yüzeylerdeki yansımalara bak.
3. Enstantaneyi uzatarak arka planı geri getir; yakın çekimde bir el ya da bir yüz varsa izin al ve flaş gücünü tenin gerçek tonuna göre ayarla.

Kendini değerlendir

• Hangi ışık konuya en çok biçim verdi?
• Arka plan karardı mı, bu senin seçimin miydi?
• Flaşla çekilen ten kendi tonunda mı, yoksa gri ya da koyu mu?

Sözlük

Mini test

1. Makroda ışık neden sık sık yetmez?

• A) Objektifler karanlık olduğu için
• B) Dar etkin diyafram, kısa enstantane ve düşük ISO aynı anda ışık istediği için
• C) Böcekler ışığı sevmediği için
• D) Makro yalnızca gece yapıldığı için

2. Halka flaşın bedeli nedir?

• A) Konu yassı görünebilir ve parlak yüzeylerde yuvarlak yansımalar belirir
• B) Konunun rengini değiştirir
• C) Çok ağırdır
• D) Işığı hiç ulaştırmaz

3. Flaşla çekilen makroda arka plan neden kapkara olabilir?

• A) Objektif kirli olduğu için
• B) Sensör ısındığı için
• C) Flaş ışığı mesafeyle hızla söner ve kısa enstantanede ortam ışığı kareye giremez
• D) Beyaz dengesi yanlış olduğu için

4. Kareyi dolduran koyu bir teni flaşla çekerken ten gri çıkarsa ne yapılır?

• A) Flaş gücü artırılır
• B) Flaş gücü biraz azaltılır
• C) ISO yükseltilir
• D) Beyaz dengesi soğutulur

Cevaplar

1. B — Netlik, donma ve temiz ayrıntı için gereken üç ayar da sensöre düşen ışığı azaltır.
2. A — Gölgesiz ön ışık biçimi düzleştirir ve halka biçimli kaynak parlak yüzeylerde görünür.
3. C — Birkaç santimetredeki flaşın ışığı metrelerce gerideki fona ulaşana kadar tükenir.
4. B — Flaş ölçümü koyu teni ortalama griye çekmeye çalışır, gücü azaltmak gerçek tonu geri getirir.

Özet kartı

• Makroda ışık açığı: dar diyafram, kısa enstantane, düşük ISO.
• Önce beyaz karton ve dağıtıcı; sonra küçük bir flaş.
• Halka flaş eşit ve gölgesiz; ikiz flaş yönlü ve biçimli.
• Çıplak flaşa dağıtıcı tak; kapkara fonu bilerek seç ya da enstantaneyle aç.
• Flaş ölçümü teni griye çeker: açık tende gücü artır, koyu tende azalt.

Sonraki derse köprü

İkiz flaşla yusufçuğun başı artık biçimli ve keskin. Ama öğlene doğru her deneme boşa gidiyor: böcekler kıpır kıpır, bir yapraktan ötekine uçuyor, yaklaştığı anda kaçıyor. Kulüpteki gözlemci gülümsüyor: sabahın serin saatinde çiğle kaplı bir yaprakta aynı böcekler neredeyse kıpırdamaz. Neden sabah erken çekilir? Sonraki ders, böcekleri, onların sabah serinliğindeki ağırlığını ve onları rahatsız etmeden yaklaşmayı ele alıyor.