Ekipman

Öğrenme hedefi

Gerçek makroya ya da ona yakın bir büyütmeye ulaşmanın birkaç yolunu karşılaştırabileceksin: bir makro objektif, gövdeyle objektif arasına giren içi boş ara halkalar, objektifin önüne vidalanan yakın çekim filtreleri ve bir objektifi ters çevirip takmayı sağlayan bir halka. Büyütmelerini kısa bir hesapla önceden kestirecek, hangisinin ışık, keskinlik, sonsuza netleme ya da çalışma mesafesi açısından neyi feda ettiğini bileceksin. Elindeki objektiflerle hangi yolun en iyi sonucu vereceğini seçecek, bütçeni buna göre planlayacaksın. Bu araçlarla bir insanın ellerini ya da bir ayrıntısını yakından çekerken izin alacak, açık ya da koyu bir tenin dokusunu gerçek tonunda vereceksin.

Merak sorusu

Emanet makro objektifi teslim etme günü geliyor ve arkadaşın vitrindeki etikete bakıp bir süre kendine ait bir tane olmayacağını kabulleniyor. Perşembe akşamı kulüpte herkesin bir önerisi var. Biri çantasından üç içi boş metal silindir çıkarıyor: «Bunları eski elli milimetrenin arkasına geçir, makro olur.» Yanındaki, zoomunun ağzına çevirerek taktığı yuvarlak bir merceği gösteriyor. Masanın ucundaki ise objektifini tersine çevirip makineye oturtmuş. Hepsi aynı yusufçuk gözüne ulaşmayı vaat ediyor. Pahalı makro objektif şart mı?

Bağlam

Bire bir oranı, karenin kaç milimetre kapsadığını ve bir cetvelle yapılan ölçümü rotanın açılışında birlikte kurduk (Ders K.1). Konunun objektife ne kadar yakın durabildiğini, çalışma mesafesini, makro objektiflerle ilk tanıştığında öğrenmiştin (Ders 12.9). Bir objektifi almadan önce kiralamayı ve ikinci el bir objektifi dikkatle incelemeyi de objektif seçiminde görmüştün (Ders 12.10).

Bir makro objektif, yakına netlemek için baştan tasarlanmış bir araçtır ve çoğu zaman en temiz sonucu verir. Ama makroya ulaşmanın tek yolu o değildir. Makroda büyütme, objektifin sensörden ne kadar uzakta durduğuna ve konuya ne kadar yaklaşabildiğine bağlıdır; bu iki şeyi değiştiren her araç büyütmeyi de değiştirir. Bu ders, bu araçları yan yana koyuyor ve her birinin bedelini hesaplıyor.

Basit açıklama

Ara halka ne yapar?

Ara halka, gövdeyle objektifin arasına yerleştirilen ve içinde hiç cam bulunmayan bir boru parçasıdır. Objektifi sensörden uzaklaştırır; bu da objektifin çok daha yakına netlemesini ve konuyu büyütmesini sağlar. Büyütmeye yaptığı katkı kabaca halkanın uzunluğunun objektifin odak uzaklığına bölünmesiyle bulunur: elli milimetrelik bir objektife yirmi beş milimetrelik bir halka takıldığında kabaca yarım kat, yani 1:2 civarında bir büyütme eklenir. Aynı halka yüz milimetrelik bir objektifte yalnızca çeyrek kat ekler. Bu yüzden ara halkalar kısa odaklı objektiflerde daha etkilidir.

İçinde cam olmadığı için ara halka görüntüye yeni bir mercek kusuru eklemez. Ama bir bedeli vardır: ışık. Objektif sensörden uzaklaştıkça sensöre düşen ışık azalır; 1:1'e yaklaşıldığında bu kayıp kabaca iki stoptur. Makine ölçümü halkanın arkasından yaptığı için pozlamayı kendiliğinden ayarlar, ama vizör kararır ve enstantane uzar. Halka takılıyken objektif uzağa, sonsuza netleyemez; yalnızca yakındaki bir aralıkta çalışır. Objektifin elektronik bağlantılarını ileten halkalar, otomatik odağı ve diyafram kontrolünü korur.

Yakın çekim filtresi ne yapar?

Yakın çekim filtresi, objektifin önüne bir filtre gibi vidalanan ve onu daha yakına netleyebilir kılan bir büyüteç camıdır. Gücü diyoptri ile yazılır; bir diyoptrilik bir filtre, objektif sonsuza netlenmişken bir metre öteye, iki diyoptrilik bir filtre yarım metre öteye, dört diyoptrilik bir filtre yirmi beş santimetre öteye netler. Büyütmeye katkısı ise objektifin odak uzaklığıyla artar: yüz milimetrelik bir objektifte dört diyoptrilik bir filtre kabaca 0,4 kat büyütme verirken, elli milimetrelik bir objektifte aynı filtre bunun yarısını verir.

Bu yüzden yakın çekim filtreleri, ara halkaların tersine, uzun odaklı objektiflerde ve zoomların uzun ucunda daha etkilidir. Işık kaybettirmez, hafiftir ve kolayca takılıp çıkarılır. Bedeli keskinliktir: tek camlı ucuz filtreler karenin kenarlarını yumuşatabilir ve renk saçaklarına yol açabilir; iki camdan oluşan daha iyi filtreler bu kusurları azaltır. Filtrenin çapının objektifin filtre çapıyla uyuşması gerekir.

Ters takma halkası ne yapar?

Ters takma halkası, bir objektifi ön tarafı gövdeye bakacak biçimde ters çevirip takmayı sağlayan bir halkadır. Ters çevrilmiş kısa bir objektif, örneğin elli milimetrelik bir objektif, konuya çok yaklaşarak kabaca 1:1 civarında bir büyütme verebilir; daha kısa odaklı objektifler ters çevrildiğinde daha da fazla büyütür. Bu çok ucuz bir yoldur, ama bedeli yüksektir: objektifin elektronik bağlantısı gövdeden ayrıldığı için birçok modern objektifte diyafram ve otomatik odak çalışmaz, netlik makineyi ileri geri hareket ettirerek bulunur ve objektifin arka camı açıkta kalır.

Hangi yolun seçileceği, elindeki objektiflere ve neyi çekmek istediğine bağlıdır. Hareketsiz konular için ara halkalar ve ters takma ucuz ve iyi sonuçlar verebilir; ürkek böcekler için bir makro objektifin uzun çalışma mesafesi değerlidir; bir zoomla gezerken bir yakın çekim filtresi en hafif çözümdür. Bir insanın ellerini, bir yüzüğü ya da bir nakışı bu yakınlıkta çekerken izin almak gerekir. Açık bir tende güneş lekeleri ve ince damarlar, koyu bir tende ise eklem kıvrımlarının derinliği ve parıltılar öne çıkar; ölçümü tenin kendisinden almak her ikisini de doğru tonda tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın eski elli milimetrelik objektifine yirmi beş milimetrelik bir ara halka takıp cetvel testini yapıyor: cetvelin yetmiş milimetresi görüntüye giriyor; bu da kabaca 1:2 demek. İki halkayı birleştirince otuz yedi milimetre sığıyor, neredeyse 1:1; ama vizör kararıyor, enstantane iki stop uzuyor.

Zoomunun uzun ucuna, yüz milimetrede, dört diyoptrilik iki camlı bir yakın çekim filtresi takıyor. Cetvelde doksan milimetre kadar sığıyor, yaklaşık 0,4 kat; merkez keskin, köşeler biraz yumuşak. Işık kaybı yok.

Aynı akşam annesinin nakış işleyen ellerini çekmek istiyor; annesi gülerek izin veriyor. Annesinin açık teninde güneş lekeleri ve ince damarlar, parmağında iğne ve kırmızı ipek. Ara halkalı objektifle yarım metre öteden, pencere ışığında çekiyor; ölçümü elin sırtından alıyor ve ten kendi pembemsi rengini koruyor.

Sık yapılan hata

Özet

Pahalı bir makro objektif şart değildir: içi boş ara halkalar objektifi sensörden uzaklaştırarak kısa odaklı objektiflerde büyük bir büyütme sağlar ama ışık ve sonsuza netlemeyi feda eder; yakın çekim filtreleri ışık kaybettirmeden uzun odaklı objektiflerde işe yarar ama keskinlikten ödün verebilir; ters takma halkası çok ucuzdur ama diyafram ve odak kontrolünü çoğu zaman kaybettirir. Hangisinin seçileceği elindeki objektiflere ve konuya bağlıdır; bir insanın elleri bu yakınlıkta izinle ve tenden ölçülerek kendi renginde çekilir.

Mini ödev

Bu ödevde elindeki objektiflerle makroya ulaşmanın yollarını karşılaştıracaksın.

1. Elinde bir ara halka, bir yakın çekim filtresi ya da bir ters takma halkası varsa, yoksa bir kulüp arkadaşından ödünç alarak, en az iki yolu dene.
2. Her biriyle cetvel testini yap, büyütmeyi ve ışık kaybını not et, karenin merkezi ile köşelerinin keskinliğini karşılaştır.
3. En iyi sonucu veren yolla bir ayrıntıyı çek; yakınındaki birinin ellerini seçersen önce sor, sonra ölçümü tenin kendisinden al.

Kendini değerlendir

• Hangi yol, hangi objektifle en çok büyüttü?
• Hangi yol ışık, hangisi keskinlik kaybettirdi?
• Ellerin teni ve dokusu kendi renginde mi görünüyor?

Sözlük

Mini test

1. Elli milimetrelik bir objektife yirmi beş milimetrelik ara halka takılınca yaklaşık ne kadar büyütme eklenir?

• A) Çeyrek kat
• B) İki kat
• C) Yarım kat
• D) Hiç

2. Yakın çekim filtresi hangi objektiflerde daha etkilidir?

• A) Uzun odaklı objektiflerde ve zoomların uzun ucunda
• B) Yalnızca geniş açılarda
• C) Yalnızca telefonlarda
• D) Hiçbir objektifte

3. Ara halkanın en önemli bedeli nedir?

• A) Renk saçakları
• B) Işık kaybı ve sonsuza netleyememe
• C) Objektifin ağırlaşması
• D) Filtre çapının değişmesi

4. Birçok modern objektif ters takıldığında ne kaybedilir?

• A) Renk
• B) Keskinlik tamamen
• C) Büyütme
• D) Diyafram ve otomatik odak kontrolü

Cevaplar

1. C — Halka uzunluğunun odak uzaklığına bölünmesi yirmi beşte elli, yani yarım kat verir.
2. A — Filtrenin büyütmeye katkısı odak uzaklığıyla birlikte artar.
3. B — Objektif sensörden uzaklaştıkça ışık azalır ve uzağa netleme yeteneği kaybolur.
4. D — Ters çevrilen objektifin elektronik bağlantısı gövdeden ayrılır.

Özet kartı

• Makro objektif en temiz yol, ama tek yol değil.
• Ara halka: kısa objektifte büyük katkı; ışık ve sonsuz feda.
• Yakın çekim filtresi: uzun objektifte etkili; ışık kaybı yok, köşe keskinliği risk.
• Ters takma halkası: ucuz, ama diyafram ve odak çoğu zaman gider.
• Cetvelle karşılaştır; elleri izinle ve tenden ölçerek çek.

Sonraki derse köprü

Ara halkalı objektifle yusufçuğun gözüne ulaşan arkadaşın kareyi büyütünce şaşırıyor: gözlerin ön yüzü keskin, ama gözlerin arkası, başın geri kalanı ve kanatlar tamamen bulanık. f/8'e kısmasına rağmen keskin dilim bir iki milimetreden kalın değil. Makroda neden neredeyse her şey bulanık? Sonraki ders, makroda netlik diliminin neden milimetrelerle ölçüldüğünü ve bunu nasıl yöneteceğini ele alıyor.