Makro nedir?

Öğrenme hedefi

Bir objektifin üstünde ya da bir telefonun ayarında yazan «makro» sözcüğünün gerçekte ne kadar yaklaşmak anlamına geldiğini açıklayabileceksin. 1:1, 1:2 ya da 2:1 gibi bir oranın, konunun sensörün üstünde ne büyüklükte oluştuğunu söylediğini ve bunun fotoğrafın ne büyüklükte basılacağıyla ilgisi olmadığını ayırt edeceksin. Bir oranı, karenin kaç milimetrelik bir alanı kapladığına çevirerek hangi konunun kareyi dolduracağını önceden hesaplayacaksın. Tam kare ve küçük sensörlü makinelerde aynı oranın farklı kadrajlar verdiğini anlayacaksın. Kendi objektifinin gerçekte ne kadar yaklaştığını bir cetvelle ölçeceksin. Bir insanın parmak ucunu ya da avuç içini bu yakınlıkta çekerken iznini alacak, açık ve koyu tenin dokusunu kendi renginde göstereceksin.

Merak sorusu

Arkadaşın bahçede bir yaprağın üstünde duran parlak yeşil bir yusufçuğa bakıyor. Kanatlarında ince bir ağ, gözlerinde yüzlerce küçük yüzey seçiliyor. Uzun objektifini en yakın netlik mesafesine kadar yaklaştırıyor; yusufçuk karenin ortasında küçük bir çizgi olarak kalıyor. Telefonunun «makro» ayarını açıyor, bu kez biraz daha büyük ama yine kanatların ağı görünmüyor. Kulüpteki biri «gerçek bir makro objektif onu sensörde gerçek boyutunda gösterir, 1:1 yazar üstünde» diyor. 1:1 büyütme ne demek?

Bağlam

Küçük bir konuya çok yaklaşıp onu sensörde büyük oluşturmak için tasarlanmış makro objektifi ve ön cam ile konu arasındaki boşluğu özel objektifler dersinde tanımıştın (Ders 12.9). Bir sensörün kenar uzunluklarının makineden makineye değiştiğini ve bunun kadrajı nasıl daralttığını sensör boyutları dersinde görmüştün (Ders 3.3). Konunun karede ne kadar büyük göründüğünün aynı yerden odak uzaklığıyla arttığını da odak uzaklığı dersinden biliyorsun (Ders 12.1).

Makro, gözün gündelik hayatta göremediği bir ölçeğe açılan bir kapıdır: bir yusufçuğun gözü, bir yaprağın damarları, bir su damlasının içindeki yansıma. Ama «makro» sözcüğü çok gevşek kullanılır; bir telefonun makro ayarı, bir zoomun üstündeki makro yazısı ve gerçek bir makro objektif aynı yakınlığı vermez. Bu rota, bu ölçeğe girmeyi adım adım ele alıyor; ilk adım, ne kadar yaklaştığını bir sayıyla bilmek.

Basit açıklama

1:1 ne söyler?

Büyütme oranı, konunun sensörün üstündeki görüntüsünün, konunun gerçek boyuna oranıdır. 1:1 demek, bir santimetrelik bir böceğin sensörün üstünde de bir santimetre uzunluğunda oluşması demektir. Gerçek makro, bu oranın 1:1'e ya da daha fazlasına ulaşmasıdır. 1:2, konunun sensörde gerçek boyunun yarısı büyüklükte, 1:4 ise dörtte biri büyüklükte oluştuğu anlamına gelir. 2:1 ise konunun sensörde gerçek boyunun iki katı büyüklükte oluştuğunu söyler; bu, makronun da ötesine geçen, özel objektifler gerektiren bir yakınlıktır.

Bu oran, fotoğrafın ne büyüklükte basılacağıyla ilgili değildir. Bir tam kare sensörde 1:1 oranında çekilmiş bir yusufçuk gözü, otuz santimetre genişliğinde bir baskıda gerçek boyunun kabaca sekiz katı büyüklükte görünür; aynı kare bir telefon ekranında belki gerçek boyundan küçük görünür. Oran yalnızca sensörün üstünde olup biteni anlatır. Birçok telefonun makro ayarı ve birçok zoomun üstündeki makro yazısı, gerçekte 1:4 ya da 1:3 civarında bir yakınlık verir; bunlara yakın çekim demek daha doğrudur.

Kare ne kadar alanı kaplar?

Kare genişliği, belirli bir büyütme oranında karenin kapladığı gerçek alanın genişliğidir. Hesabı basittir: sensörün genişliği büyütme oranına bölünür. Tam kare bir sensör kabaca otuz altı milimetre genişliğindedir; 1:1 oranında kare, konunun üstünde otuz altı milimetre genişliğinde bir alanı gösterir. 1:2 oranında bu alan yetmiş iki milimetreye, 1:4 oranında yüz kırk dört milimetreye çıkar.

Bu hesap, hangi konunun kareyi dolduracağını önceden söyler. Kabaca beş santimetre uzunluğundaki bir yusufçuk, 1:1 oranında tam kare bir karenin genişliğine sığmaz; 1:2 oranında ise tam sığar. Küçük sensörlü bir makinede, örneğin kabaca yirmi üç milimetre genişliğindeki bir sensörde, aynı 1:1 oranı yalnızca yirmi üç milimetrelik bir alanı gösterir: kare daha dar, konu karede daha büyük görünür. Ama büyütme oranı değişmemiştir; sensör daha küçük olduğu için kare daha az alanı kapsar.

Kendi objektifini nasıl ölçersin?

Cetvel testi, bir objektifin en yakın odak mesafesinde gerçekte ne kadar büyüttüğünü milimetrik bir cetveli fotoğraflayarak ölçmektir. Cetveli düz bir yüzeye koyar, objektifi en yakın odak mesafesine ayarlar ve makineyi netlik bulunana kadar cetvele yaklaştırırsın. Karenin sol kenarından sağ kenarına kaç milimetre sığdığını okursun. Tam kare bir makinede otuz altı milimetre sığıyorsa objektifin 1:1'dir; yetmiş iki milimetre sığıyorsa 1:2'dir.

Bu test, kutunun üstündeki yazıdan daha güvenilir bir cevap verir; zoom objektifler çoğu zaman en uzun odak uzaklığında en çok büyütür. Bu yakınlık insana da uygulanabilir: bir parmak ucunun izleri, bir avuç içinin çizgileri, bir kirpiğin kıvrımı. Bu kadar büyütülmüş bir beden parçası için izin almak her zamankinden önemlidir. Açık bir tende ince damarlar ve küçük lekeler, koyu bir tende ise çizgilerin derinliği ve ışığı yansıtan küçük parıltılar öne çıkar; ölçüm tenin üstünden yapıldığında iki ten de gerçek tonunda kalır.

Görsel kanıt

Arkadaşın kulüpten ödünç aldığı makro objektifle önce cetvel testini yapıyor. Tam kare makinesinde, en yakın odak mesafesinde, karenin solundan sağına tam otuz altı milimetre sığıyor: 1:1. Kendi zoomunu deniyor; yüz kırk milimetre kadar sığıyor, yani yaklaşık 1:4. Telefonunun makro ayarında ise karede kabaca kırk milimetrelik bir alan kalıyor, ama telefonun küçük sensöründe bu, 1:1'in çok gerisinde bir büyütme demek.

Bahçeye dönüyor. Yusufçuk hâlâ yaprakta. 1:2 oranında gövdesinin tamamı kareyi dolduruyor; 1:1'e geçince yalnızca başı ve gözleri kareye sığıyor. Gözlerindeki yüzlerce yüzey, kanadın dibindeki ince ağ seçiliyor.

Kız kardeşi, teni koyu kahverengi, avucunu açıp bir uğur böceğini gösteriyor. Arkadaşın izin istiyor; avuç içinin çizgileri ve böceğin kırmızı kabuğu aynı karede. Ölçümü tenin üstünden alıyor; çizgilerin derinliği ve sıcak kahverengi ten ayrıntılı.

Sık yapılan hata

Özet

1:1 büyütme, konunun sensörün üstünde gerçek boyuyla oluşması demektir; gerçek makro bu oranda başlar, 1:2 ve 1:4 ise daha uzaktan, yakın çekim ölçeğindedir ve oran baskının büyüklüğünü değil yalnızca sensörü anlatır. Sensör genişliği orana bölünerek kare genişliği bulunur ve hangi konunun kareyi dolduracağı önceden hesaplanır; objektifin gerçek büyütmesi bir cetvelle ölçülür, bu yakınlıkta çekilen insan bedeni izinle ve teninden ölçülerek kendi renginde gösterilir.

Mini ödev

Bu ödevde kendi makinenin ve objektiflerinin gerçek büyütmesini ölçeceksin.

1. Milimetrik bir cetveli düz bir yüzeye koy ve elindeki her objektifle, telefonun makro ayarı dâhil, en yakın odak mesafesinden cetveli çek.
2. Her karede kenardan kenara kaç milimetre sığdığını oku; sensör genişliğini bu sayıya bölerek büyütme oranını bul.
3. En çok büyüten objektifle küçük bir konuyu, bir yaprağı, bir böceği ya da izin alarak birinin parmak ucunu çek ve ölçümü konunun kendisinden yap.

Kendini değerlendir

• Objektiflerinden hangisi 1:1'e en çok yaklaştı?
• Kutunun üstündeki makro yazısı ile ölçtüğün oran uyuştu mu?
• Parmak ucunun ya da avucun teni kendi renginde mi görünüyor?

Sözlük

Mini test

1. 1:1 büyütme ne demektir?

• A) Fotoğrafın gerçek boyutunda basılması
• B) Konunun sensörde gerçek boyuyla oluşması
• C) Objektifin bir metre uzaktan netlemesi
• D) Karenin kare biçiminde olması

2. Tam kare bir sensörde 1:2 oranında kare genişliği yaklaşık kaç milimetredir?

• A) Otuz altı
• B) On sekiz
• C) Yetmiş iki
• D) Yüz kırk dört

3. Aynı 1:1 oranında küçük sensörlü bir makinede kare neden daha dar görünür?

• A) Büyütme oranı değişmediği halde sensör daha az alanı kapsadığı için
• B) Büyütme oranı arttığı için
• C) Objektifin odak uzaklığı büyüdüğü için
• D) Konu küçüldüğü için

4. Bir objektifin gerçek büyütmesini ölçmenin en güvenilir yolu hangisidir?

• A) Kutunun üstündeki yazıyı okumak
• B) Telefonun makro ayarına bakmak
• C) Konuyu gözle tahmin etmek
• D) Milimetrik bir cetveli en yakın odak mesafesinden çekmek

Cevaplar

1. B — Oran yalnızca sensörün üstünü anlatır, bir santimetrelik konu sensörde de bir santimetre olur.
2. C — Otuz altı milimetrelik sensör genişliği yarıya inen orana bölününce yetmiş iki çıkar.
3. A — Oran aynı kalır ama küçük sensör konunun daha küçük bir parçasını kapsar ve kare daralır.
4. D — Karenin kenarından kenarına sığan milimetreler gerçek büyütmeyi doğrudan gösterir.

Özet kartı

• 1:1 = konu sensörde gerçek boyuyla; gerçek makro burada başlar.
• 1:2 ve 1:4 yakın çekimdir; oran baskıyı değil sensörü anlatır.
• Kare genişliği = sensör genişliği ÷ oran.
• Küçük sensör aynı oranda daha dar bir alan gösterir.
• Cetvelle ölç; büyütülmüş bedeni izinle ve teninden ölçerek çek.

Sonraki derse köprü

Kulüpten ödünç aldığı makro objektifi geri vermesi gerekiyor ve arkadaşın fiyatına bakınca duraksıyor. Kulüpteki biri ona gövdeyle objektifin arasına giren içi boş halkaları, bir başkası objektifin önüne vidalanan bir büyüteç camını gösteriyor. Pahalı makro objektif şart mı? Sonraki ders, makro objektifi, ara halkaları ve yakın çekim filtrelerini, her birinin ne kadar büyüttüğünü ve neyi feda ettiğini ele alıyor.