Güvenli uçuş

Öğrenme hedefi

Bir drone'u kaybetmeden, düşürmeden ve kimseye zarar vermeden uçurmak için uçuştan önce, uçuş sırasında ve iniş anında neye bakacağını bilebileceksin. Rüzgârın yerde hissettiğinden yukarıda daha güçlü olabileceğini, gidişte arkadan esen rüzgârın dönüşte karşıdan eseceğini ve bunun bataryayı nasıl tükettiğini hesaba katacaksın. Drone'u her an kendi gözünle görebileceğin bir uzaklıkta tutacak, ekrana değil gökyüzüne bakmayı öğreneceksin. Bataryayı sıfıra değil, dönüş için bırakılmış bir paya göre planlayacak ve drone'un kendi kendine kalkış noktasına dönme işlevini güvenli bir yükseklik ve bir kalkış noktasıyla kuracaksın. Kalkış yerinde çekeceğin bir kareyle, parlak bir denizin önünde duran bir yüzü doğru pozlamayı da unutmayacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın ilk uçuşunu sabahın erken saatinde boş bir koyda yapıyor. Kıyıda hava sakin, drone denizin üstüne doğru hızla uzaklaşıyor ve ekrandaki görüntü büyüleyici: turkuaz su, kayaların arasında bir tekne. Arkadaşın gözünü ekrandan ayıramıyor. Birden ekranda bir rüzgâr uyarısı, ardından batarya uyarısı beliriyor. Başını kaldırıp gökyüzüne bakıyor ama drone'u göremiyor; o küçük nokta denizin üstünde bir yerlerde. Drone kıyıya dönmekte zorlanıyor. Drone'u kaybetmemek mümkün mü?

Bağlam

Havaalanı çevresini ve panayır kurulacak meydanı haritada işaretleyip uçuşu boş bir sabah koyuna kaydırdığın planı hatırlıyorsun (Ders H.2). Rüzgârın, bulutların ve yağmurun hem ışığı hem de çekimi nasıl değiştirdiğini hava koşulları dersinde konuşmuştuk (Ders 5.5). Soğukta bedene yakın tutulan yedek bataryanın bir günü nasıl kurtardığını da Ege yollarında görmüştün (Ders T.2).

Yerdeki bir makine düştüğünde çoğu zaman bir objektif çizilir. Havadaki bir drone düştüğünde ise kendisi kaybolur, bir tekneye, bir arabaya ya da bir insana çarpabilir. Bu yüzden drone fotoğrafının ilk becerisi, bir kareyi değil uçuşun kendisini yönetmektir: rüzgârı, bataryayı ve drone'un nerede olduğunu.

Basit açıklama

Drone her an nerede olmalı?

Görüş hattı, drone'u gözlük ya da ekran olmadan, kendi gözünle görebildiğin uzaklık ve yöndür. Drone bu hattın içinde kaldığı sürece nereye gittiğini, bir kuşa, bir tele ya da bir ağaca yaklaşıp yaklaşmadığını görebilir ve hemen tepki verebilirsin. Ekrandaki görüntü yalnızca kameranın baktığı yönü gösterir; drone'un arkasında, yanında ya da altında ne olduğunu göstermez. Birçok ülkenin kuralları da drone'un pilotun görüş hattında uçmasını ister.

Küçük bir drone birkaç yüz metre ötede gökyüzünde bir noktaya iner ve kolayca gözden kaybolur; denizin, parlak bir gökyüzünün ya da bir ormanın önünde bu daha da çabuk olur. Bu yüzden drone yakın tutulur, ekrana kısa kısa bakılır ve göz sürekli gökyüzüne döner. Yanında drone'u gözüyle izleyen bir gözlemcinin bulunması, pilotun ekrana bakabilmesini daha güvenli kılar.

Batarya ne zaman biter?

Dönüş payı, uçuş planlanırken bataryada dönüş ve iniş için ayrılan ve hiçbir zaman çekime harcanmayan kısımdır. Batarya sıfıra kadar kullanılmaz; drone, bataryanın önemli bir kısmı hâlâ doluyken kalkış noktasının üstünde olmalıdır. Küçük drone'ların çoğu bir bataryayla yarım saatten kısa bir süre uçar; bu süre soğukta, rüzgârda ve hızlı manevralarda belirgin biçimde kısalır.

Rüzgâr bu payın asıl düşmanıdır. Yerde hafif görünen bir rüzgâr, birkaç on metre yukarıda çok daha güçlü olabilir. Rüzgârla birlikte uzaklaşan bir drone kolayca gider; ama dönüşte rüzgâra karşı uçar, yavaşlar ve bataryayı çok daha hızlı tüketir. Bu yüzden rüzgârlı bir günde drone önce rüzgâra karşı uçurulur, böylece dönüş rüzgârla birlikte ve kolay olur. Uçuştan önce yükseklikteki rüzgârı gösteren bir hava durumu kaynağına bakmak, bir uçuşu tümüyle değiştirebilir.

Drone kendi başına nasıl döner?

Eve dönüş işlevi, drone'un bağlantı kesildiğinde, batarya azaldığında ya da pilot istediğinde kendiliğinden kalkış noktasına dönüp inmesidir. Drone kalkış noktasını uydu konumuyla kaydeder ve oraya belirlenmiş bir yükseklikte uçarak döner. Bu işlev bir güvenlik ağıdır, ama iki şeyi doğru kurmak gerekir. Dönüş yüksekliği, yoldaki en yüksek ağacın, direğin ve binanın üstünde olmalıdır; alçak bir dönüş yüksekliği, drone'un bir engele çarpmasına yol açar. Kalkış noktası, havalanmadan önce drone'un konumu kesin olarak bulduğunda kaydedilmelidir; aksi hâlde drone başka bir yere dönebilir.

Uçuştan önce kısa bir denetim listesi bu adımları sırayla hatırlatır: pervanelerin sağlamlığı, bataryaların doluluğu, kalkış noktasının kaydı, dönüş yüksekliği, rüzgâr ve çevredeki insanlar. Kalkış ve iniş, insanlardan uzak, düz ve açık bir yerde yapılır; dönen pervaneler bir ele ya da bir yüze ciddi zarar verebilir.

Görsel kanıt

Arkadaşın drone'u rüzgârın daha zayıf olduğu alçak bir yüksekliğe indiriyor ve burnunu kıyıya çeviriyor. Drone rüzgâra karşı yavaşça ama kararlı biçimde ilerliyor ve bataryanın son kısmıyla kıyıya iniyor. Ertesi sabah başka bir düzenle geliyor.

Uçuştan önce yükseklikteki rüzgârı gösteren bir kaynağa bakıyor: yerde hafif, altmış metrede sert. Uçuşu rüzgâra karşı başlatmaya ve kısa tutmaya karar veriyor. Kalkış noktasını drone'un uydu konumu kesinleştikten sonra kaydediyor, dönüş yüksekliğini koyun kenarındaki kayalıkların üstüne ayarlıyor. Kulüpten bisikletçi arkadaşı gözlemci olarak yanında; drone'u gözüyle izliyor ve «sola kayıyor» diye sesleniyor.

Drone görüş hattında, kıyıdan birkaç yüz metre içeride uçuyor. Bataryanın yarısı bittiğinde, çekim sürüyor olsa bile burnunu kıyıya çeviriyor; dönüşün, gidişin aksine, bu kez rüzgârla birlikte kısa süreceğini bildiği hâlde payı bozmuyor. Drone bataryanın bir kısmı hâlâ doluyken iniyor. Arkadaşın iniş sonrası, parlayan denizin önünde duran gözlemcinin bir karesini çekiyor. İlk karede makine parlak suya göre ölçmüş, koyu tenli arkadaşının yüzü bir gölge. Ölçümü yüzünden alınca teninin sıcak kahverengisi ve gülüşü seçiliyor, deniz ise parlak bir arka plan olarak kalıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Drone'u kaybetmemek, onu her an görüş hattında tutmak, bataryada rüzgâra karşı dönüşü de hesaba katan bir dönüş payı bırakmak ve eve dönüş işlevini doğru bir yükseklik ve kalkış noktasıyla kurmakla mümkündür. Yükseklikteki rüzgâra bakmak, önce rüzgâra karşı uçmak ve kısa bir denetim listesiyle kalkmak uçuşu güvenli kılar. Parlak bir denizin önündeki bir yüz ise ölçüm yüzden alınarak kendi tonunda tutulur.

Mini ödev

Bu ödevde bir uçuşu, drone'un olmasa bile, güvenlik adımlarıyla planlayacaksın.

1. Bir uçuş yeri seç ve yükseklikteki rüzgârı gösteren bir hava durumu kaynağına bak; rüzgârın yönüne göre önce hangi yöne uçulacağını yaz.
2. Kısa bir uçuş öncesi denetim listesi hazırla: pervaneler, bataryalar, kalkış noktası, dönüş yüksekliği, rüzgâr, çevredeki insanlar; dönüş yüksekliğini yoldaki en yüksek engele göre belirle.
3. Bir gözlemci seç ve görevini yaz; uçuş yerinde onun, ya da bir arkadaşının, parlak bir arka planın önünde bir karesini, iznini alarak ölçümü yüzden alıp çek.

Kendini değerlendir

• Planladığın uçuşta drone her an görüş hattında kalıyor mu?
• Dönüş payın rüzgâra karşı dönüşü hesaba katıyor mu?
• Parlak bir arka planın önündeki yüz kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Neden drone'u görüş hattında tutmak gerekir?

• A) Ekran daha parlak olduğu için
• B) Ekran yalnızca kameranın baktığı yönü gösterdiği ve engeller ancak gözle fark edildiği için
• C) Batarya daha uzun dayandığı için
• D) Görüntü daha keskin olduğu için

2. Rüzgârlı bir günde önce hangi yöne uçulur?

• A) Rüzgârla birlikte
• B) Rüzgâra dik
• C) Rüzgâra karşı
• D) Yön önemli değildir

3. Eve dönüş yüksekliği nasıl ayarlanır?

• A) Olabildiğince alçak
• B) Yoldaki en yüksek engelin üstünde
• C) Yerden bir metre yukarıda
• D) Rastgele

4. Parlak bir denizin önünde duran koyu tenli birinin yüzü nasıl korunur?

• A) Ölçüm yüzden alınarak
• B) Ölçüm parlak suya göre alınarak
• C) Diyafram kısılarak
• D) Flaşsız ve telafisiz çekilerek

Cevaplar

1. B — Drone'un arkasındaki tel ya da yanındaki kuş ekranda görünmez, gökyüzünde görünür.
2. C — Dönüş rüzgârla birlikte olur ve azalan batarya drone'u kıyıya taşır.
3. B — Drone bu yükseklikte dönerken hiçbir ağaca, direğe ya da binaya çarpmaz.
4. A — Parlak su ölçümü aşağı çeker; yüzden alınan ölçüm teni kendi tonunda tutar.

Özet kartı

• Görüş hattı: drone'u gözle gör, ekrana kısa bak, gözlemciyle uç.
• Yukarıda rüzgâr daha güçlü olabilir; önce rüzgâra karşı uç.
• Dönüş payı: bataryayı sıfıra değil, dönüşe göre planla.
• Eve dönüş: yükseklik engellerin üstünde, kalkış noktası konum kesinleşince.
• Kalkış ve iniş insanlardan uzak; denetim listesiyle kalk.

Sonraki derse köprü

İlk güvenli uçuşunun karelerine bakan arkadaşın, en çok tepeden çektiği bir kareye takılıyor: tuz tavalarının dikdörtgenleri, aralarında yürüyen bir işçinin uzun gölgesi, bir tarlanın çizgileri. Kare bir fotoğraftan çok bir resme benziyor. Tepeden desen avı nasıl yapılır? Sonraki ders, yukarıdan grafik şekilleri ve gölgeleri kullanarak kompozisyon kurmayı ele alıyor.