Kurallar ve izinler

Öğrenme hedefi

Bir drone'u havalandırmadan önce, uçacağın ülkenin sivil havacılık otoritesinin güncel kurallarını nereden öğreneceğini ve neyi kontrol edeceğini bilebileceksin. Türkiye'de bu otoritenin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü olduğunu, drone'ların ağırlığına ve kullanım amacına göre kayıt, pilot belgesi ve uçuş izni gerektirebildiğini, bu kuralların zaman zaman değiştiğini ve her uçuştan önce yeniden bakılması gerektiğini öğreneceksin. Havaalanları, askeri alanlar, resmî yapılar ve kalabalıklar çevresindeki kısıtlı bölgeleri bir haritadan kontrol edeceksin. Yukarıdan bakmanın, bir duvarın, bir bahçenin ya da bir pencerenin ardındaki özel hayatı görünür kıldığını bilecek ve buna saygı göstereceksin. Uçuşun her adımını, yerdeki insanların güvenliğini ve mahremiyetini gözeterek planlayacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın eve döner dönmez küçük, katlanır bir drone sipariş ediyor. Kutuyu açıp pervaneleri takarken kulüpten bir üye mesaj atıyor: «Uçurmadan önce kurallara bak. Her yerde uçulmaz; bazı drone'lar için kayıt ve izin gerekiyor.» Arkadaşın mahallesinin haritasını açıyor: birkaç kilometre ötede bir havaalanı, sahilin karşı ucunda askeri bir alan, hafta sonu kalabalıklaşan bir meydan, şehrin kenarında bir milli park. Hangisinin neden yasak olduğunu, hangi belgenin kimden alınacağını bilmiyor. Drone uçurmak için ne gerekir?

Bağlam

Tanınabilir bir kişinin fotoğrafının kullanılması için model izni, özel bir mekânın ticari kullanımı için mülk izni gerektiğini hukuk bölümünde görmüştün (Ders 29.2). Tanınabilir bir yüzün de kişisel veri olabileceğini ve sokakta çekilen karelerin mahremiyetle ilişkisini sokak ve mahremiyet dersinde konuşmuştuk (Ders 29.3). Kumsaldaki bir aileyi, üstlerinden uçmadan önce onaylarını alarak yukarıdan çekmeyi de bu rotanın ilk dersinde gördün (Ders H.1).

Yerde bir makineyle çalışan fotoğrafçı çoğu zaman yalnızca insanlara ve mülklere karşı sorumludur. Bir drone ise bir hava aracıdır: uçakların, helikopterlerin ve yerdeki insanların güvenliğini ilgilendirir, bu yüzden kendi kurallarına tabidir. Bu kurallar ülkeden ülkeye farklıdır ve teknoloji değiştikçe güncellenir. Bu ders sana bir kural listesi ezberletmez; kuralları nereden ve nasıl öğreneceğini, uçuştan önce neleri soracağını öğretir.

Basit açıklama

Kurallar nereden öğrenilir?

Kural kontrolü, her uçuştan önce, uçulacak ülkenin sivil havacılık otoritesinin güncel kurallarını ve uçulacak yerin durumunu gözden geçirmektir. Türkiye'de bu otorite Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüdür ve insansız hava araçları için yayımladığı kurallarda drone'ların ağırlığına ve kullanım amacına göre sınıflar, kayıt yükümlülükleri, pilot belgeleri ve uçuş izni süreçleri tanımlanır. Başka bir ülkede uçacaksan o ülkenin kendi otoritesinin kuralları geçerlidir.

Bu kuralların ayrıntıları, örneğin hangi ağırlığın üstünde kaydın zorunlu olduğu, hangi yüksekliğe kadar uçulabileceği ya da hangi belgenin gerektiği, zaman zaman değişir. Bu yüzden bu ders sayı vermez: bir forumda, bir satıcının sayfasında ya da eski bir haberde okunan bir sayı yerine otoritenin kendi yayımladığı güncel metne bakmak gerekir. Ticari bir iş için uçmak, yani bir müşteriye fotoğraf satmak, çoğu yerde kişisel bir uçuştan daha fazla belge ister.

Nerede uçulmaz?

Kısıtlı hava sahası, drone uçuşunun yasak olduğu ya da özel izne bağlı olduğu alanlardır: havaalanlarının ve helikopter pistlerinin çevresi, askeri bölgeler, bazı resmî yapılar, cezaevleri, enerji santralleri, kalabalık etkinliklerin üstü ve çoğu zaman milli parklar ile koruma alanları. Bu bölgelerin sınırları haritalarda gösterilir; birçok drone'un uygulaması da bu bölgeleri işaretler ve bazılarında havalanmayı engeller.

Bir alanın haritada serbest görünmesi, orada her şeyin serbest olduğu anlamına gelmez. Bir düğünün, bir pazarın ya da bir maçın kalabalığının üstünden uçmak, bir arızada düşen bir aracın insanlara çarpması demektir; bu yüzden birçok yerde yasaktır ve her yerde sağduyuya aykırıdır. Bir milli parkta drone, hem ziyaretçileri hem de yaban hayatını, özellikle kuşları, rahatsız eder.

Yukarıdan neyi görmemeliyiz?

Yukarıdan mahremiyet, bir drone'un yerden görünmeyen özel alanları, bir bahçeyi, bir terası, bir havuzu ya da bir pencerenin içini görünür kılabileceğini ve bunun bir özel hayat ihlali olabileceğini gözetmektir. Yerde bir duvar, bir çit ya da bir perde insanlara bir güven verir; bir drone bu güveni birkaç saniyede ortadan kaldırabilir. Bir evin avlusunda güneşlenen biri, bir bahçede oynayan çocuklar ya da bir terasta oturan bir aile, üstlerinde bir drone gördüklerinde tedirgin olabilir.

Tanınabilir bir kişinin karesi, yukarıdan çekilse de kişisel veri olabilir ve paylaşılması izin gerektirebilir. Kumsalda güneşlenen insanlar, tenlerinin rengine ve bedenlerine bakılmaksızın, yukarıdan izinsiz ve yakından çekilmemelidir; bu, kişinin kendini en savunmasız hissettiği anlardan biridir. Bir özel mülkün üstünden, sahibinin izni olmadan alçak uçmamak ve insanları yakından izleyen bir yükseklikte beklememek, drone'u bir göz değil bir araç olarak tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın drone'u uçurmadan önce Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün insansız hava araçlarına dair güncel sayfasını açıyor ve kendi drone'unun ağırlığına göre neyin gerektiğini okuyor. Kayıt için gerekenleri tamamlıyor, bir sonraki hafta sonu bir ticari iş için çekim yapacaksa hangi ek belgenin gerekeceğini not ediyor.

Drone'un uygulamasında mahallesinin haritasını açıyor. Havaalanının çevresi kırmızı, askeri alan kırmızı, meydan serbest görünüyor ama cumartesi günü orada bir panayır kurulacak. Uçuşu kalabalığın olmadığı bir sabaha, sahilin boş bir koyuna planlıyor. Milli parkta uçmak için park yönetiminden izin gerektiğini öğrenince o planı erteliyor.

Koyda drone'u havalandırdığında kumsalın bir köşesinde güneşlenen iki kişi görüyor. Drone'u onların üstünden geçirmeden kıyının karşı yanına yöneltiyor. Kareleri seçerken, uzaktan küçük birer nokta olarak görünen ve kimliği seçilmeyen bu iki kişinin karesini yayımlamaya karar veriyor; yakından çekilmiş, yüzleri seçilen hiçbir kareyi ise izinsiz paylaşmıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Drone uçurmak için önce kural kontrolü gerekir: Türkiye'de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün, başka ülkelerde kendi otoritelerinin güncel kuralları kayıt, belge ve izinleri belirler ve bu kurallar değiştiği için her uçuştan önce yeniden bakılır. Kısıtlı hava sahaları ile kalabalıkların ve koruma alanlarının üstü uçuşa kapalıdır ya da izne bağlıdır. Yukarıdan mahremiyet ise bir drone'un özel hayatı görünür kılabileceğini hatırlatır ve kim olursa, teni ve bedeni nasıl olursa, kimseyi savunmasız anında izinsiz çekmemeyi gerektirir.

Mini ödev

Bu ödevde bir drone uçuşunu, drone'un olmasa bile, kâğıt üstünde planlayacaksın.

1. Yaşadığın ülkenin sivil havacılık otoritesinin drone kurallarına dair güncel sayfasını bul; bir drone'un ağırlığına ve kullanım amacına göre neyin gerektiğini kendi sözlerinle not et ve tarihini yaz.
2. Yaşadığın yerin haritasında kısıtlı hava sahalarını, kalabalıklaşan alanları ve koruma alanlarını işaretle; güvenle uçulabilecek bir yer ve saat seç.
3. Bu yerde bir uçuş planı yaz: nereden kalkılacağını, hangi yönde uçulacağını, özel alanların ve insanların üstünden nasıl kaçınılacağını belirt.

Kendini değerlendir

• Kuralları otoritenin kendi güncel metninden mi öğrendin?
• Seçtiğin yer ve saat kısıtlı bölgelerin ve kalabalıkların dışında mı?
• Planın özel hayatı ve insanların güvenliğini gözetiyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Türkiye'de drone kurallarını belirleyen otorite hangisidir?

• A) Belediyeler
• B) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
• C) Drone satıcıları
• D) Fotoğraf kulüpleri

2. Drone kurallarının ayrıntıları neden her uçuştan önce yeniden kontrol edilir?

• A) Zaman zaman değiştikleri ve eski bilgi yanlış olabileceği için
• B) Her gün değiştikleri için
• C) Drone'lar her uçuşta ağırlaştığı için
• D) Kontrol etmek zorunlu olmadığı için

3. Hangisi kısıtlı hava sahasına örnektir?

• A) Boş bir kumsal
• B) Kendi bahçen, sahibinin izniyle
• C) Kimsenin olmadığı bir tarla
• D) Bir havaalanının çevresi

4. Güneşlenen insanların üstünden alçak uçmak neden yanlıştır?

• A) Işık yetersiz olduğu için
• B) Batarya çabuk bittiği için
• C) Kişilerin en savunmasız anlarında özel hayatlarını ihlal ettiği için
• D) Kare bulanık çıktığı için

Cevaplar

1. B — İnsansız hava araçlarının kayıt, belge ve uçuş kurallarını bu otorite belirler.
2. A — Sayılar ve süreçler güncellenebilir; ancak otoritenin kendi metni günceldir.
3. D — Havaalanı çevresi hava trafiğinin güvenliği için drone uçuşuna kapalıdır ya da izne bağlıdır.
4. C — Yukarıdan izinsiz ve yakından bakmak, kişinin korunduğunu sandığı alanı ortadan kaldırır.

Özet kartı

• Her uçuştan önce kural kontrolü: otoritenin güncel metni.
• Türkiye'de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü; başka ülkede o ülkenin otoritesi.
• Kayıt, belge ve izin ağırlığa ve amaca göre değişir; ticari iş daha çok ister.
• Kısıtlı hava sahası: havaalanı, askeri alan, kalabalık, koruma alanı.
• Yukarıdan mahremiyet: özel alanların ve savunmasız insanların üstünden uçma.

Sonraki derse köprü

Arkadaşın ilk uçuşunu boş bir koyda yapıyor. Drone denizin üstüne doğru uzaklaşırken rüzgâr birden sertleşiyor, ekranda batarya uyarısı beliriyor ve drone küçük bir nokta olup gözden kayboluyor. Kalbi duruyor. Drone'u kaybetmemek için neye dikkat etmeli? Sonraki ders, hava durumunu, bataryayı ve drone'u gözle görmeyi gözeterek güvenli bir uçuş yapmayı ele alıyor.