Samanyolu çekimi

Öğrenme hedefi

Karanlık bir gecede, planladığın yerde ve saatte ilk Samanyolu fotoğrafını baştan sona kurabileceksin. Samanyolu için neden geniş açılı ve çok ışık geçiren bir objektifin tercih edildiğini, bir kit zoomla nelerin mümkün olduğunu bileceksin. Diyafram, süre, ISO ve beyaz dengesi için bir başlangıç ayarıyla çekime başlayacak, histograma ve büyütülmüş ekrana bakarak onu düzelteceksin. Parlak objektiflerde karenin köşelerindeki yıldızların neden kanat açmış küçük kuşlara benzediğini görüp bir durak kısmanın bunu nasıl azalttığını anlayacaksın. Karanlıkta simsiyah kalan ön planı ayrı bir karede ya da alacakaranlıkta çekip birleştirmenin nasıl yapıldığını ve bunun izleyiciye söylenmesi gerektiğini bileceksin. Samanyolu'nun altında duran bir insanın yüzünü de kaybetmeden, tenini doğru rengiyle vereceksin.

Merak sorusu

Yıldızlar artık iz bırakmıyor, ama arkadaşının Samanyolu karesi kulüpteki örneklerin yanında sönük kalıyor: toz şeritleri seçilmiyor, gökyüzü karanlık ve bulanık, ön plandaki ağaç simsiyah bir şekil. Elindeki kit zoom en geniş hâlinde f/4'ten fazla açılmıyor. Kulüpte biri ona on dört milimetrelik, f/1.8'e kadar açılan bir objektif uzatıyor ve bir de başlangıç için bir ayar listesi yazıyor. İlk Samanyolu fotoğrafın nasıl kurulur?

Bağlam

Bir yıldızın iz bırakmadan kalabileceği süreyi iki kuralla bulmayı az önce çalıştın (Ders G.5). Parlak merkezin hangi ay ve saatte hangi yöne düşeceğini, ayın ne zaman gökyüzünden çekildiğini gece takvimini kurarken öğrendin (Ders G.4). Görüntünün köşelerinde beliren kusurları, köşelerin kararmasını ve renk saçaklarını objektif kusurları dersinde tanımıştın (Ders 12.7).

Samanyolu, gözün zar zor seçtiği soluk bir ışıktır; onu fotoğrafta belirgin kılmak, sensöre kısa bir süre içinde olabildiğince çok ışık ulaştırmayı gerektirir. Bu ders, planlanmış bir gecede sahaya vardığında atacağın adımları bir sıraya koyuyor: hangi objektif, hangi ayar, nasıl kontrol, ön plan nasıl çekilir ve karedeki insan nasıl aydınlatılır. Ayarlar kesin değil, bir başlangıçtır; her gece ve her yer biraz farklıdır.

Basit açıklama

Hangi objektif, hangi ayar?

Samanyolu çekiminde iki şey önemlidir: geniş bir açı ve çok ışık. Geniş açılı bir objektif, örneğin 14–24 mm aralığında, gökyüzünün büyük bir kısmını ve ön planı birlikte gösterir; kısa odak uzaklığı da yıldızların nokta kalacağı süreyi uzatır. Çok ışık geçiren bir objektif, f/2.8 ve daha geniş, aynı sürede sensöre daha çok ışık ulaştırır. f/4'lük bir kit zoom da Samanyolu'nu çekebilir, ama aynı süre ve ISO'da f/2.8'e göre bir durak, f/1.8'e göre kabaca iki durak daha az ışık toplar; bu fark daha yüksek bir ISO ve daha çok kumlanma demektir.

Başlangıç ayarı, sahada ilk kare için kullanılan ve sonra histograma göre düzeltilen tahmini ayar listesidir: diyafram en geniş açıklığa ya da bir durak kısığına, süre NPF kuralının verdiği değere, ISO kabaca 3200 ile 6400 arasına, odak elle bir yıldıza, beyaz dengesi elle kabaca 3800 ile 4200 Kelvin arasına ve kayıt ham biçime. Elle sabitlenmiş bir beyaz dengesi karelerin hepsinde aynı rengi verir; ham kayıt ise sonradan hem rengi hem pozlamayı düzeltmeye pay bırakır.

Kare nasıl kontrol edilir?

İlk kareden sonra histograma bakarsın: gece gökyüzü karesinde tepe çoğu zaman sol taraftan biraz içeride, ortanın solunda durmalıdır; tamamen sol kenara yapışmış bir histogram karanlık ayrıntıların kaybolduğunu söyler. Ekranı büyütüp bir yıldıza bakarak netliği ve yıldızların nokta olup olmadığını kontrol edersin. Ekran karanlıkta olduğundan parlak görünür; bu yüzden gözle değil histogramla karar vermek daha güvenlidir.

Koma, parlak objektiflerde en geniş diyaframda karenin köşelerindeki yıldızların nokta yerine kanat açmış küçük kuşlara ya da kuyruklu damlalara benzemesidir. Bu, özellikle ucuz ya da eski geniş açı objektiflerde belirgindir. Diyaframı bir durak kısmak, örneğin f/1.8'den f/2.8'e, çoğu zaman komayı ve köşelerdeki kararmayı belirgin biçimde azaltır; kaybedilen ışık bir durak daha yüksek ISO ile karşılanır. Hangi diyaframın senin objektifinde en iyi sonucu verdiğini, aynı kareyi iki diyaframla çekip köşeleri büyüterek görürsün.

Ön plan ve insan nasıl çekilir?

Ön plan karesi, gece gökyüzü karesinde simsiyah kalan ön planı ayrıntılı göstermek için aynı yerden, makineyi kıpırdatmadan ayrıca çekilen ve sonra gökyüzü karesiyle birleştirilen karedir. Bu kare, daha uzun bir süreyle ve daha düşük bir ISO'yla, ya da gökyüzü tamamen kararmadan, alacakaranlığın son aydınlığında çekilebilir. İki kare aynı yerden ve aynı gece çekilse de birleştirilmiş görüntü tek bir anın kaydı değildir; bunu izleyiciye söylemek, özellikle bir yarışmada, dürüstlüğün gereğidir.

Samanyolu'nun altında bir insanı göstermek karenin ölçeğini ve duygusunu değiştirir. Kişi ya yıldızların önünde koyu bir biçim olarak kalır ya da yüzü pozlamanın kısa bir anında küçük ve kısık bir ışıkla aydınlatılır. Açık bir tende bu ışık bir anda parlayabilir; koyu bir tende ise gökyüzünün karanlığıyla birleşip kaybolabilir. Işığı bir kâğıtla yumuşatmak, yüzden biraz uzakta tutmak ve süresini ekranda yüzü büyüterek ayarlamak, teni gökyüzünün önünde kendi tonunda tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın planladığı ağustos gecesinde, astronomik karanlık başlamadan önce yayladaki ağacın başına varıyor. Mavi saatin son ışığında aynı kadrajdan, ISO 400 ve dört saniyeyle bir ön plan karesi çekiyor: ağacın kabuğu ve otlar ayrıntılı.

Karanlık çöküyor. Ödünç objektif en geniş açıklığında, f/1.8'de, 3200 ISO ve on sekiz saniyeyle ilk kareyi veriyor. Köşelerdeki yıldızlar küçük kuşlara benziyor. f/2.8'e kısıp ISO'yu 6400'e çıkarınca köşeler toparlanıyor. Histogramın tepesi ortanın biraz solunda; büyütülmüş ekranda yıldızlar nokta. Galaktik merkez ağacın üstünde, toz şeritleri seçiliyor.

Selin ağacın yanında, gökyüzüne bakarak duruyor. Pozlama bitmeden hemen önce arkadaşın bir kâğıtla yumuşatılmış kısık bir lambayı yüzüne tutuyor; koyu teni sıcak kahverengisinde. Evde gökyüzü ve ön plan karelerini birleştiriyor ve paylaşırken altına «gökyüzü ile ön plan aynı yerden, aynı gece çekilmiş iki karenin birleşimi» diye yazıyor.

Sık yapılan hata

Özet

İlk Samanyolu fotoğrafı, geniş açılı ve çok ışık geçiren bir objektifle, geniş bir diyafram, NPF kuralının verdiği süre, yüksek bir ISO, elle sabitlenmiş bir beyaz dengesi ve ham kayıttan oluşan bir başlangıç ayarıyla kurulur; kare histogramla ve büyütülmüş ekranla kontrol edilir, köşelerdeki koma bir durak kısarak azaltılır. Simsiyah kalan ön plan aynı yerden ayrı bir ön plan karesiyle çekilip birleştirilir ve bu söylenir; karedeki insan ya koyu bir biçim olarak bırakılır ya da yumuşatılmış kısık bir ışıkla yüzü tenine uygun biçimde açılır.

Mini ödev

Bu ödevde planladığın gecede ilk Samanyolu karesini çekeceksin.

1. Planladığın yere karanlık çökmeden var, kadrajı kur ve gün ışığının son kırıntısıyla aynı yerden bir ön plan karesi çek.
2. Karanlıkta başlangıç ayarıyla bir kare çek, histograma ve büyütülmüş ekrana bak; en geniş diyaframla ve bir durak kısıkla çekip köşeleri karşılaştır.
3. Karede biri duracaksa onu koyu bir biçim olarak ya da yumuşatılmış kısık bir ışıkla çek; gökyüzü ve ön plan karelerini birleştirirsen bunu paylaşırken yaz.

Kendini değerlendir

• Histogramın tepesi nerede, gökyüzünün ayrıntıları okunuyor mu?
• Köşelerdeki yıldızlar hangi diyaframda nokta?
• Karedeki insanın teni gökyüzünün önünde kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Samanyolu çekiminde neden çok ışık geçiren bir objektif tercih edilir?

• A) Daha hafif olduğu için
• B) Aynı sürede sensöre daha çok ışık ulaştırdığı için
• C) Renkleri değiştirdiği için
• D) Odağı kendiliğinden bulduğu için

2. Gece gökyüzü karesinde histogramın tepesi kabaca nerede olmalıdır?

• A) Tamamen sol kenarda
• B) Tamamen sağ kenarda
• C) Ortanın biraz solunda
• D) Hiçbir yerde

3. Köşelerdeki yıldızların küçük kuşlara benzemesi nasıl azaltılır?

• A) Diyaframı bir durak kısarak
• B) Süreyi uzatarak
• C) Beyaz dengesini değiştirerek
• D) ISO'yu düşürerek

4. Ayrı bir ön plan karesiyle birleştirilmiş Samanyolu görüntüsü nasıl paylaşılır?

• A) Tek kare gibi, hiçbir şey söylenmeden
• B) Ön plan kırpılarak
• C) Hiç paylaşılmadan
• D) Birleştirme olduğu açıkça söylenerek

Cevaplar

1. B — Geniş açıklık, yıldızların nokta kaldığı kısa sürede daha fazla ışık toplar.
2. C — Tepe sol kenardan içeride durursa karanlık ayrıntılar kaybolmadan kalır.
3. A — Bir durak kısmak köşelerdeki kusurları belirgin biçimde azaltır.
4. D — Birleştirilmiş görüntü tek bir anın kaydı olmadığı için izleyiciye söylenir.

Özet kartı

• Geniş açı ve çok ışık: 14–24 mm, açıklık f/2.8 ya da daha geniş.
• Başlangıç ayarı: geniş diyafram, NPF süresi, yüksek ISO, elle beyaz dengesi, ham kayıt.
• Histograma bak; ekranın parlaklığına güvenme.
• Köşelerde koma varsa bir durak kıs.
• Ön plan karesini ayrıca çek ve birleştirmeyi söyle; insanı yumuşatılmış kısık ışıkla tenine göre aydınlat.

Sonraki derse köprü

Samanyolu karesi kulüpte beğeniliyor. Arkadaşın aynı gece makineyi kutup yıldızına çevirip bir saat boyunca art arda kareler çekmiş; bilgisayarda bu kareleri üst üste koyunca yıldızlar kutup yıldızının çevresinde iç içe halkalar çiziyor. Gökyüzü nasıl döner? Sonraki ders, yıldız izlerini, uzun bir seri çekimi ve kareleri bir iz görüntüsünde birleştirmeyi ele alıyor.