Şehir geceleri

Öğrenme hedefi

Bir şehri gece çekerken gökyüzü ile yapay ışıkların aynı karede dengede durduğu kısa zamanı bulup ona göre hazırlanabileceksin. Gün batımından sonra gökyüzünün kararma hızını izleyecek, şehrin ışıklarının parlaklığı ile gökyüzününkinin birbirine yaklaştığı dakikalarda çekecek, bu an geçtiğinde karenin nasıl değiştiğini bileceksin. Sokak lambalarının, vitrinlerin ve binaların farklı renklerde ışık verdiğini görüp beyaz dengesini bilinçli seçeceksin: ışıkları sıcak bırakmak mı, yoksa gökyüzünü mavi tutmak mı? Uzun bir pozlamada geçen arabaların ışık çizgilerini ve ıslak kaldırımların yansımalarını kareye katacaksın. Gece bir vitrinin önünden geçen ya da orada bekleyen bir insanı, vitrinin geniş ışığıyla, teni gerçek tonunda ve karışık renklerin arasında kaybolmadan çekeceksin.

Merak sorusu

Tepe karesinin tek kusuru köyün tarafıydı: evlerin ışıkları biçimsiz, turuncu birer benek olmuştu. Ertesi akşam arkadaşın şehirde, nehrin üstündeki köprüye bakan bir rıhtımda duruyor. Güneş batmış, gökyüzü koyu bir mavi; köprünün ışıkları yeni yanmış. Bir kare çekiyor: gökyüzü mavi, ışıklar parlak ama ayrıntılı, köprünün çelik halatları okunuyor. Yarım saat sonra aynı kareyi çekince gökyüzü simsiyah, ışıklar yine lekeler. Mavi saatte şehir neden bu kadar farklı görünür?

Bağlam

Güneş ufkun altındayken sahneyi gökyüzünün mavi, dağınık ışığının aydınlattığı mavi saati altın saat dersinde tanımıştın (Ders 5.4). Gökyüzünün parlaklığı ile şehir ışıklarının parlaklığının aynı karede taşınabilecek kadar yakın olmasını ve farklı renklerdeki ışıkların bir arada bulunmasını gece dersinde görmüştün (Ders 16.6). Karanlıkta tripodla, elle netlemeyle ve bir deneme karesiyle çalışmayı da bu rotanın ilk dersinde kurdun (Ders G.1).

Şehir geceleri, gece fotoğrafının en erişilebilir yeridir: tripodla birkaç dakikalık yürüme mesafesinde köprüler, meydanlar, vitrinler, trafik. Ama şehrin ışıkları ile gökyüzü aynı karede çoğu zaman çok farklı parlaklıktadır: ya gökyüzü doğru çıkar ve ışıklar yanar, ya ışıklar doğru çıkar ve gökyüzü kaybolur. Bu ders, ikisinin buluştuğu kısa zamanı, ışıkların renklerini ve şehrin gecesinde insanı ele alıyor.

Basit açıklama

Işık ile gökyüzü ne zaman buluşur?

Denge anı, gün batımından sonra kararan gökyüzünün parlaklığı ile yanan şehir ışıklarının parlaklığının birbirine en çok yaklaştığı kısa zamandır. Güneş battıktan hemen sonra gökyüzü hâlâ çok parlaktır ve ışıklar sönük kalır; birkaç dakika sonra gökyüzü kararır, ışıklar öne çıkar ve bir noktada ikisi aynı karede ayrıntılarını koruyabilecek kadar yakınlaşır. Bu an, yere ve mevsime göre değişen, çoğu zaman gün batımından sonraki yarım saatin içine düşen birkaç ile on beş dakikalık bir zamandır.

Bu anı yakalamak için yere erken gitmek, tripodu kurup kadrajı gün batımından önce hazırlamak ve gökyüzü karardıkça birkaç dakikada bir kare çekmek işe yarar. Kareleri ekranda yan yana karşılaştırdığında gökyüzünün hâlâ mavi olduğu ama ışıkların parlak ve ayrıntılı durduğu kareyi görürsün. Denge anı geçtiğinde gökyüzü kararır ve ışıklar yeniden parlak lekelere dönüşür; bu bazen istenen bir gece duygusudur, ama gökyüzünün rengi kaybolur.

Işıklar hangi renktedir?

Lamba rengi, bir şehirdeki sokak lambalarının, vitrinlerin, binaların ve araç farlarının verdiği ışığın rengidir. Eski sokak lambaları çoğu zaman turuncu, yeni ışıklar ise daha beyaz ya da mavimsi olabilir; vitrinler, reklam panoları ve binaların içi yeşilimsi, sarı ya da beyaz ışıklarla doludur. Tek bir beyaz dengesi hepsini aynı anda doğru gösteremez; hangi ışığın doğru, hangisinin sıcak ya da soğuk kalacağını seçmek gerekir.

Mavi saatte beyaz dengesini biraz sıcak ışıklara göre ayarlamak, gökyüzünü daha derin bir maviye çeker ve turuncu lambaları nötrleştirir; gün ışığına göre bırakmak ise lambaları sıcak, gökyüzünü daha soluk bir mavi tutar. Bu bir doğru-yanlış sorusu değil, karenin ne anlatacağına dair bir seçimdir. Uzun bir pozlamada geçen arabaların farları beyaz, stop lambaları kırmızı çizgilere dönüşür; yağmurdan sonra ıslak kaldırımlar ve bir nehrin yüzeyi ışıkları çoğaltarak karenin alt yarısını da aydınlatır.

Gece şehrinde insan nasıl çekilir?

Vitrin ışığı, gece bir dükkânın büyük camından sokağa taşan, geniş ve yumuşak ışıktır. Bir vitrinin önünde duran ya da geçen bir insanın yüzü bu ışıkla yandan, pencere ışığına benzer biçimde aydınlanır. Bu ışık, gece şehrinde bir portre için hazır ve cömert bir kaynaktır; ama vitrinin içindeki ışığın rengi yüze taşınır: beyaz bir vitrin teni doğal gösterirken yeşilimsi bir ışık teni solgunlaştırabilir, sıcak bir ışık ise turuncuya çekebilir.

Yüzü karışık renklerin arasında kaybetmemek için beyaz dengesini yüze düşen ışığa göre ayarlamak ve pozlamayı yüzden almak gerekir; arkadaki şehir ışıkları bu ayardan biraz sıcak ya da soğuk kalabilir. Açık bir ten vitrinin parlaklığında kolayca patlayabilir; koyu bir ten ise karanlık sokağın arka planıyla karışıp ayrıntısını yitirebilir. Kişiyi vitrine biraz daha yaklaştırmak ya da yüzünü ışığa çevirmek, ölçümü yüzden almakla birlikte, onu gecenin ortasında kendi renginde tutar. Birini tanıdık bir biçimde çekiyorsan, gece de olsa izin istemek gerekir.

Görsel kanıt

Arkadaşın ertesi akşam gün batımından yarım saat önce rıhtıma varıyor, tripodu kuruyor ve köprüyü kadrajlıyor. Güneş battıktan sonra her üç dakikada bir kare çekiyor. On sekizinci dakikada gökyüzü koyu mavi, köprünün ışıkları parlak ama ayrıntılı; halatlar okunuyor. Otuzuncu dakikada gökyüzü simsiyah.

Beyaz dengesini sıcak lambalara göre ayarlayınca gökyüzü derin bir maviye dönüyor, turuncu lambalar beyazlaşıyor; gün ışığına göre bırakınca lambalar turuncu, gökyüzü daha açık. Sekiz saniyelik bir pozlamada köprüden geçen arabalar kırmızı ve beyaz çizgiler bırakıyor; ıslak rıhtım ışıkları çoğaltıyor.

Dönüşte bir çiçekçinin vitrininin önünde bekleyen kulüpten Selin'i çekiyor. Vitrinin beyaz ışığı yüzüne yandan düşüyor; beyaz dengesini yüzüne göre ayarlıyor, ölçümü yüzünden alıyor. Koyu kahverengi teni sıcak ve ayrıntılı, arkasındaki sokak lambaları biraz turuncu kalıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Mavi saatte şehir farklı görünür, çünkü gün batımından sonraki kısa bir denge anında kararan gökyüzü ile yanan ışıklar aynı karede ayrıntılarını koruyabilecek kadar yakın parlaklıktadır; bu an erken gidip birkaç dakikada bir çekerek yakalanır. Şehrin lambaları farklı renklerde ışık verir ve beyaz dengesi bir seçimle belirlenir; arabaların ışık çizgileri ve ıslak yüzeyler kareyi zenginleştirir, bir vitrinin geniş ışığındaki insan ölçüm ve beyaz dengesi yüzüne göre yapılarak gerçek tonunda çekilir.

Mini ödev

Bu ödevde bir şehir manzarasının denge anını bulacaksın.

1. Bir köprüye, bir meydana ya da bir şehir silüetine bakan bir yere gün batımından yarım saat önce git, tripodu kur ve kadrajı hazırla.
2. Gün batımından sonra her üç dakikada bir kare çek; kareleri yan yana koyup gökyüzü ile ışıkların en dengeli olduğu anı bul ve beyaz dengesini iki farklı ışığa göre deneyerek karşılaştır.
3. Dönüşte bir vitrinin ışığında birini, iznini alarak çek; ölçümü ve beyaz dengesini yüzüne göre yap.

Kendini değerlendir

• Denge anı gün batımından kaç dakika sonra geldi?
• Seçtiğin beyaz dengesi karenin anlatmak istediğine uyuyor mu?
• Vitrin ışığındaki yüz gerçek tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Denge anı nedir?

• A) Gece yarısı
• B) Gün batımından sonra gökyüzü ile şehir ışıklarının parlaklığının en çok yaklaştığı kısa zaman
• C) Güneşin tam tepede olduğu an
• D) Işıkların söndüğü an

2. Denge anı geçince kare nasıl değişir?

• A) Gökyüzü kararır ve ışıklar parlak lekelere dönüşür
• B) Gökyüzü aydınlanır
• C) Işıklar söner
• D) Hiçbir şey değişmez

3. Karışık renkli şehir ışıklarında beyaz dengesi nasıl belirlenir?

• A) Her karede otomatikte bırakılır
• B) Her zaman gün ışığına sabitlenir
• C) Hangi ışığın doğru görüneceği bilinçli seçilir ve sabit tutulur
• D) Rastgele seçilir

4. Bir vitrinin önündeki yüz nasıl pozlanır?

• A) Arkadaki şehir ışıklarına göre
• B) Gökyüzüne göre
• C) Ekranın en parlak yerine göre
• D) Yüzden ölçüm alınarak ve beyaz dengesi yüze düşen ışığa göre ayarlanarak

Cevaplar

1. B — Kararan gökyüzü ile yanan ışıklar birkaç dakikalığına aynı karede taşınabilecek parlaklığa gelir.
2. A — Gökyüzü koyulaştıkça ışıklarla arasındaki fark büyür ve ışıklar yeniden yanık görünür.
3. C — Tek bir ayar bütün renkleri doğru gösteremez, seçim karenin anlatımına göre yapılır.
4. D — Yüze düşen ışığa göre yapılan ayar teni arkadaki karışık renklerden bağımsız tutar.

Özet kartı

• Erken git, tripodu kur, gün batımından sonra birkaç dakikada bir çek.
• Denge anı kısa: mavi gökyüzü, ayrıntılı ışıklar.
• Lamba renkleri farklı; beyaz dengesini bilerek seç ve koru.
• Uzun pozlamada araba çizgileri, ıslak yüzeylerde yansımalar.
• Vitrin ışığında yüzü yüzden ölç, beyaz dengesini yüze göre ayarla.

Sonraki derse köprü

Köprü karesinin ardından arkadaşın şehrin gökyüzüne bakıyor: gece yarısı bile gökyüzü turuncu bir parıltıyla dolu, yalnızca birkaç parlak yıldız seçiliyor. Oysa tepedeki karede soluk bir ışık şeridi gökyüzünü boydan boya kesiyordu. Samanyolu'nu neden şehirden göremezsin? Sonraki ders, şehir ışıklarının gökyüzünü nasıl parlattığını, karanlık bir gökyüzünü haritalardan nasıl bulacağını ve gökyüzünün karanlığını ölçen bir ölçeği ele alıyor.