Tören ve karanlık salon

Öğrenme hedefi

Flaşın yasak ya da uygunsuz olduğu loş bir salonda, bir töreni bozmadan, keskin ve okunur yüzlerle çekebileceksin. Törenin kurallarını önceden soracak, flaş, hareket ve ses konusundaki sınırlara uyacak, töreni bölmeden çekebileceğin birkaç yeri önceden seçeceksin. Kendi makinende yüksek ISO'da çekilmiş yüzlere bakarak hangi değere kadar çıkabileceğini bir testle öğrenecek, bu sınırı geniş açıklıklı bir objektifle ve el ile yüz kıpırtısını durduran bir süreyle birlikte kullanacaksın. Deklanşörün sesini kısacaksın. Pozlamayı sahnenin karanlığına ya da parlak avizelere değil yüzlere göre kuracak; özellikle koyu tenleri karanlıkta eksik pozlayıp sonradan açmanın ten üzerinde renk lekeleri bırakabileceğini bilerek, yüzü çekim anında doğru pozlayacaksın.

Merak sorusu

Hazırlık odasının pencereden gelen aydınlığından sonra nikâh salonu bir mağara gibi. Tavandaki avizelerin yalnızca birkaçı yanıyor, duvarlardan mor bir ışık süzülüyor. Nikâh memuru töreni başlatmadan önce fotoğrafçılara dönüp rica ediyor: «Tören sırasında flaş kullanmayın, lütfen masanın önüne geçmeyin.» Arkadaşın vizöre bakıyor; yüzler karanlık, makine saniyenin otuzda birini öneriyor. Salon o kadar sessiz ki ilk deklanşör sesinde birkaç misafir dönüp bakıyor. Loş bir salonda nasıl çekilir?

Bağlam

Geniş bir en geniş diyaframa sahip, loş ışıkta kısa enstantane kullanmaya izin veren hızlı objektifi ışık gücü dersinde görmüştün (Ders 12.6). ISO'nun sensörün sinyalini güçlendirdiğini, ışığı artırmadığını ve yükseldikçe parlaklık ve renk kumlanmasının arttığını ISO dersinde çalışmıştın (Ders 8.6). Makinenin perde sesini kapatıp sessiz çekmeyi de evin tekirini ürkütmemek için denemiştin (Ders P.10).

Loş bir tören salonu bu üç bilginin birlikte kullanıldığı yerdir. Flaş çoğu zaman yasaktır ya da töreni bozar; fotoğrafçı yalnızca salonun kendi ışığıyla çalışır. Işık azdır, renkli ve karışıktır, ve tören tekrarsız anlarla doludur. Bu yüzden karanlık salon, düğün fotoğrafçısının teknik becerisinin en çok sınandığı yerlerden biridir. Ama teknikten önce bir görgü gelir: tören, fotoğrafçı için değil, çift ve aileleri için yapılır.

Basit açıklama

Tören ne izin verir?

Tören görgüsü, bir tören sırasında fotoğrafçının uyduğu kurallar ve incelikler bütünüdür: flaşın kullanılıp kullanılmayacağı, fotoğrafçının nerede durabileceği, ne zaman yer değiştirebileceği, sesin ve hareketin ne kadarının kabul edildiği. Bu kurallar mekândan mekâna, nikâh memurundan din görevlisine ve aileden aileye değişir; bu yüzden tören başlamadan önce görevliye ve aileye sorulur. Birçok tören flaşa izin vermez; bazıları fotoğrafçının hareketini de sınırlar. Kurallar sorulmadan başlanan bir çekim, en önemli anın ortasında bir uyarıyla bölünebilir.

Sabit nokta, töreni bölmeden çekebilmek için fotoğrafçının önceden seçtiği ve tören boyunca kullandığı yerlerdir: çiftin yüzünü gören bir yan köşe, nikâh masasının arkasındaki bir duvar kenarı, misafirleri ve aileyi gören bir kapı ağzı. Bu noktalar gün planında önceden görülen salonda seçilir. Tören sırasında noktalar arasında yalnızca sessiz anlarda, eğilerek ve yavaşça yer değiştirilir. Yardımcı bir fotoğrafçı varsa, iki kişi iki ayrı sabit noktayı paylaşır ve kimse ötekinin karesine girmez.

Işık azken ne yapılır?

Işık azken üç araç birlikte kullanılır: geniş açıklıklı hızlı bir objektif, kıpırtıyı durduran bir süre ve bunları karşılayacak kadar yüksek bir ISO. Tören sırasında insanlar çok hareket etmez ama eller, başlar ve gülümsemeler hareket eder; birçok fotoğrafçı böyle bir sahnede enstantaneyi kabaca saniyenin yüzde birinin altına indirmemeye çalışır. Enstantane ve diyafram yerine oturduktan sonra geri kalan ışığı ISO karşılar.

Kumlanma testi, bir fotoğrafçının kendi makinesinde farklı ISO değerlerinde yüzler çekip onları kendi baskı ve ekran boyutunda inceleyerek hangi değere kadar çıkabileceğini belirlemesidir. Her makinenin kumlanması farklıdır ve kabul edilebilir kumlanma, fotoğrafın nerede ve hangi boyutta görüleceğine göre değişir. Bu yüzden «şu ISO'dan yukarı çıkma» diye genel bir sayı yoktur; düğünden önce, loş bir odada, farklı tenlerden yüzlerle yapılan bir test, sınırı gösterir. Testte bulunan değer makinenin otomatik ISO üst sınırına yazılabilir.

Deklanşör sesi de bir sınırdır. Sessiz bir salonda mekanik perdenin her sesi dikkat çeker. Sessiz çekim ya da elektronik perde bu sesi kaldırır; ama bazı yapay ışıklarda karede şeritler oluşturabileceği için, törenden önce salonun ışığında bir test karesi çekilir.

Pozlama neye göre kurulur?

Yüz önceliği, loş ve karışık ışıklı bir sahnede pozlamanın ve renk ayarının sahnenin geneline ya da parlak ışık kaynaklarına değil, yüzlere göre kurulmasıdır. Avizeler, mumlar ve renkli duvar ışıkları makinenin ölçümünü şaşırtır; ölçüm parlak noktalara kanıp yüzleri karanlık bırakabilir. Pozlama yüze göre ayarlanır ve ekranda yüz büyütülerek kontrol edilir.

Bu, özellikle koyu tenlerde önemlidir. Karanlık bir salonda koyu bir yüzü eksik pozlayıp düzenlemede açmak, gölgelerdeki renk kumlanmasını da büyütür; ten, kırmızı, yeşil ve mor lekelerle bozulmuş, grimsi bir yüzeye dönebilir. Aynı yüzü çekim anında doğru pozlamak, daha yüksek bir ISO anlamına gelse bile, çoğu zaman daha temiz ve daha doğru bir ten verir. Renkli salon ışıklarında beyaz dengesi de yüzlere, özellikle farklı tenlerden yüzlere bakılarak ayarlanır; mor bir duvarın yansıması düzenlemede yalnızca yüzden ayrıca giderilebilir.

Görsel kanıt

Arkadaşın bir kuzeninin nişanında loş bir salonda, makinenin önerdiği ayarla ve flaşla çekmişti. Yüzük takılırken patlayan flaş bir büyüğün yüzünü ekşitmiş, memur bir uyarıda bulunmuştu. Flaşsız karelerde ise yüzler bulanık, koyu tenli bir teyzenin yüzü düzenlemede açılınca renkli lekelerle dolmuştu.

Düğünden önceki akşam arkadaşın kendi makinesiyle loş bir odada, kulüpten farklı tenlerden iki üyenin yüzünü birkaç ISO değerinde çekiyor; baskı boyutunda hangi değere kadar yüzlerin temiz kaldığını görüp bunu otomatik ISO üst sınırına yazıyor. Tören günü memura ve aileye kuralları soruyor, nikâh masasının yanında ve kapı ağzında iki sabit nokta seçiyor.

Tören sırasında sessiz çekimde, geniş açıklıkta ve saniyenin yüzde birinde çekiyor. Pozlamayı damadın ve gelinin yüzlerine göre kuruyor, beyaz dengesini onların tenlerine bakarak ayarlıyor. Alyanslar parmaklara geçerken iki el de net; damadın koyu teni temiz ve sıcak, gelinin yüzü doğal. Hiçbir misafir dönüp bakmıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Loş bir salonda çekmek önce törenin kurallarını sormak ve töreni bölmeden çekilecek sabit noktaları seçmekle başlar; ardından hızlı bir objektif, hareketi donduracak bir enstantane ve kendi makinende bir kumlanma testiyle belirlediğin sınıra kadar yükselen bir ISO birlikte kullanılır ve deklanşörün sesi kısılır. Pozlama ve renk yüzlere göre kurulur; koyu tenler karanlıkta eksik pozlanıp sonradan açılmaz, çekim anında doğru pozlanır.

Mini ödev

Bu ödevde kendi makinenin loş ışıktaki sınırını bulacak ve bir tören gibi çekeceksin.

1. Loş bir odada farklı tenlerden iki kişinin yüzünü birkaç ISO değerinde çek ve yüzleri kullanacağın boyutta inceleyerek kendi sınırını belirle.
2. Aynı odada bir yüzü bir kez doğru pozla, bir kez iki stop eksik pozlayıp düzenlemede aç; iki kareyi karşılaştır.
3. Bir aile yemeğinde ya da küçük bir toplantıda flaşsız, sessiz çekimde ve önceden seçtiğin iki noktadan hareket etmeden birkaç kare çek.

Kendini değerlendir

• Kendi makinenin kumlanma sınırını biliyor musun?
• Doğru pozlanmış yüz ile sonradan açılmış yüz arasındaki farkı gördün mü?
• Çekim sırasında kimsenin dikkatini dağıtmadan çalışabildin mi?

Sözlük

Mini test

1. Bir törende flaş kullanılıp kullanılmayacağı nasıl öğrenilir?

• A) Fotoğrafçı kendisi karar verir
• B) Görevliye ve aileye tören başlamadan önce sorulur
• C) Diğer fotoğrafçılara bakılır
• D) Tören sırasında denenir

2. Kumlanma testinin genel bir ISO sınırından farkı nedir?

• A) Kendi makinende, kullanacağın boyutta ve farklı tenlerden yüzlerle belirlenmesi
• B) Her zaman daha düşük bir değer vermesi
• C) Yalnızca gündüz yapılması
• D) Kumlanmayı tamamen yok etmesi

3. Karanlık bir salonda koyu bir yüzü eksik pozlayıp sonradan açmanın sakıncası nedir?

• A) Dosya küçülür
• B) Netlik artar
• C) Gölgelerdeki renk kumlanması büyür ve ten lekelenir
• D) Beyaz dengesi kendiliğinden düzelir

4. Makinenin ölçümü parlak avizelere kanıyorsa pozlama neye göre kurulur?

• A) Avizelere
• B) Salonun en karanlık köşesine
• C) Duvardaki mor ışığa
• D) Yüzlere

Cevaplar

1. B — Kurallar mekâna, görevliye ve aileye göre değişir; önceden sormak töreni korur.
2. A — Kumlanma makineye ve kullanım boyutuna göre değişir; test, gerçek sınırı gösterir.
3. C — Açma işlemi gölgedeki renk lekelerini de büyütür; doğru pozlama daha temiz bir ten verir.
4. D — Yüz önceliği, sahnenin en önemli bölgesini doğru pozlar.

Özet kartı

• Önce görgü: flaş, yer, hareket, ses; görevliye ve aileye sor.
• Sabit noktaları önceden seç; sessiz anlarda yer değiştir.
• Hızlı objektif + dondurucu enstantane + testle bulunmuş ISO sınırı.
• Sessiz çekim; salonun ışığında şerit testi yap.
• Pozlama ve renk yüzlere; koyu teni karanlıkta eksik pozlayıp sonradan açma.

Sonraki derse köprü

Nikâh bitti, imzalar atıldı. Akşam yemeğine kadar çiftin yalnızca yirmi dakikası var ve albümün en çok bakılacak kareleri bu yirmi dakikada çekilecek. Bahçe büyük, ışık hızla değişiyor, çift yorgun ve biraz utangaç. Arkadaşın bu kadar kısa sürede nereye koşacağını, onları nasıl yönlendireceğini düşünüyor. Yirmi dakikada yirmi farklı kare mümkün mü? Sonraki ders hızlı mekân seçimini ve çift çekiminde yönlendirmeyi ele alıyor.