Şehir manzarası

Öğrenme hedefi

Bir şehri yüksekten çekmek için yalnızca en yüksek yeri değil, şehrin anlatmak istediğin parçasını gören yeri arayabileceksin; en göze çarpan yapıyı gösterebilmek için onun üstünden değil karşısından bakman gerektiğini hesaba katacaksın. Cam arkasından çekerken objektifin ağzını cama dayayıp çevresini karartarak odanın lambalarını ve kendi yansımanı kareden çıkaracaksın. Polarize filtrenin cam yansımasını ancak belirli bir açıda kestiğini, dik bakışta neredeyse hiç işe yaramadığını bileceksin. Çift katlı bir camın parlak ışıkları ikiye katlayan hayaletini tanıyacak ve ondan kaçınmanın yollarını deneyeceksin. Cam önünde duran birinin yüzünü aydınlatan lambayı, yansıması kareye düşmeyecek bir açıya koyacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın iş hanının en üst katındaki toplantı salonuna çıkıyor. Tavandan yere kadar camlarla çevrili salondan bütün şehir görünüyor: bir yanda kubbeler ve minareler, karşı yanda denize inen çatılar. Makineyi kaldırıp ilk kareyi çekiyor. Ekranda şehir var, ama üstünde salonun tavan lambaları yüzüyor, camın ortasında kendi siluetinin ve makinesinin kırmızı ışığının yansıması, gökyüzünde de aynı lambaların hafifçe kaymış soluk bir kopyası. Pencereden bakarken bunların hiçbirini fark etmemişti. Yüksekten şehir nasıl çekilir?

Bağlam

Uzak bir noktadan dar açıyla bakınca arkadaki şeylerin öndekilere yaslanıp büyüdüğünü, perspektif sıkışmasını, odak uzaklıklarını karşılaştırırken bulmuştun (Ders 12.4). Polarize filtrenin su, cam ve yaprak gibi metal olmayan yüzeylerdeki yansımaları kesebildiğini filtreler arasında denemiştin (Ders 13.2). Parlak bir yüzeye gelen ışığın, geldiği açıyla aynı açıda geri döndüğünü de reflektörle çalışırken ölçmüştün (Ders 18.3).

Şehir manzarası bu bilgilerin hepsini aynı anda ister. Şehri gören yerlerin çoğu ya bir kule, bir otel, bir teras ya da camla kaplı bir salondur; açık havada bir tepe ise çoğu zaman şehrin kenarındadır. Konum şehrin hangi yüzünü göreceğini belirler, cam ise o yüzü ne kadar temiz göreceğini. Bu ders ikisini sırayla ele alıyor.

Basit açıklama

Şehri nereden görmeli?

Karşı konum, bir şehrin en belirgin yapısını ya da en çok anlatan bölümünü karşıdan gören, onun üstünde ya da içinde olmayan bakış noktasıdır. En yüksek kuleye çıkmak çoğu zaman şehrin en geniş manzarasını verir, ama o kuleyi kareden çıkarır: şehrin simgesi olan yapı, onun üstünde dururken görünmez. Aynı kuleyi karşıdaki bir tepeden, bir köprüden ya da bir başka binanın terasından görmek, onu şehrin geri kalanıyla birlikte bir kareye koyar.

Karşı konumu bulmak için önce karenin ne anlatacağına karar verilir: bir kubbeler dizisi mi, bir kıyı çizgisi mi, bir iş merkezinin kuleleri mi? Sonra bir haritada o bölüme bakan yüksek yerler aranır: parklar, köprüler, halka açık teraslar, yokuşların tepeleri. Uzaklık, sıkışmayı belirler: uzak bir tepeden uzun bir objektifle çekilen kubbeler üst üste binmiş ve kalabalık, yakın bir terastan geniş açıyla çekilenler ise dağınık ve derin görünür. Aradaki hava da hesaba katılır; uzaklık arttıkça pus şehri soluklaştırır, bu yüzden uzak konumlar yağmurdan sonraki ya da rüzgârlı, berrak günlerde daha çok ayrıntı verir.

Camın yansıması nasıl önlenir?

Cam arkasından çekerken görünen yansımalar camın senin tarafındaki parlak şeylerden gelir: tavan lambaları, bir ekran, açık renkli giysilerin, makinenin kendi ışıkları. Gündüz dışarısı içeriden çok parlak olduğu için bu yansımalar zayıf kalır; akşam ve gece ise dışarı karardıkça öne çıkar.

Cama dayama, objektifin ön kısmını ya da kauçuk bir güneşliği cama değdirip objektifin çevresindeki ışığı kesmektir. Cama değen objektifin gördüğü cam alanına odanın ışığı ulaşamaz ve yansımalar büyük ölçüde kaybolur. Güneşlik yoksa objektifin çevresine koyu bir ceket ya da bez sarmak aynı işi görür. Mümkünse salonun ışıkları söndürülür ve cam önceden silinir; parmak izi ve toz, parlak şehir ışıklarının çevresinde bir hâle bırakır.

Polarize filtre burada sınırlıdır. Camdan yansıyan ışık en çok, bakış camın yüzeyine dik çizgiden yaklaşık elli altı derece eğik olduğunda kutuplanır; o açıda filtre yansımayı neredeyse tamamen silebilir. Cama dik bakıldığında ise yansıyan ışık hemen hiç kutuplanmaz ve filtre döndürülse de yansıma kalır. Cama dayama, polarize filtrenin yapamadığı bu dik bakışta işe yarar.

Işıklar neden ikiye katlanır?

Çift cam hayaleti, iki katmanlı bir pencerede parlak bir ışığın hem iç hem dış camdan yansıyarak hafifçe kaymış soluk bir ikizinin görünmesidir. Gündüz belirgin olmaz; gece bir sokak lambası, bir köprünün ışıkları ya da ay, kendi yanında soluk bir ikizle görünür. Cama dayamak içeriden gelen yansımaları keser, ama dışarıdaki ışığın iki cam arasında gidip gelmesini tümüyle önlemez.

Hayaleti küçültmenin yolu, makineyi cama olabildiğince dik tutmaktır; açı arttıkça iki kopya birbirinden uzaklaşır. Bazı kulelerde ve teraslarda açılabilen bir pencere ya da camsız bir bölüm bulunur; o varsa hayalet de yansıma da ortadan kalkar. Kalan küçük kopyalar düzenlemede tek tek silinebilir, ama bu bir düzeltme değil bir müdahaledir ve kalabalık bir gece karesinde çok zaman alır.

Görsel kanıt

Arkadaşın salonun ışıklarını söndürmek için binanın gece görevlisinden izin istiyor. Orta yaşlı, koyu tenli, gri bıyıklı görevli ışıkları kapatıyor ve kendisinin de bir kareye girmek istediğini söylüyor.

Arkadaşın kauçuk güneşliği cama hafif eğik dayıyor ve otuz milimetreyle kubbelere bakan bir kare çekiyor: lambalar ve kendi silueti yok, gökyüzü temiz. Sokak lambalarının yanında ise soluk ikizler var; makineyi cama tam dik getirince ikizler ışıklarla neredeyse çakışıyor.

Görevliyi camın önüne, kubbeleri arkasına alacak biçimde oturtuyor. Yüzünü aydınlatmak için bir masa lambasını yanına koyuyor; ilk karede lambanın yansıması görevlinin başının hemen yanında, camın içinde parlıyor. Gelen açının yansıyan açıya eşit olduğunu hatırlayıp lambayı biraz daha yana ve geriye alıyor, yansıma kadrajın dışına kayıyor. Lambanın sıcak ışığı görevlinin koyu kahverengi yüzünü yandan aydınlatıyor; bıyığının grileri ve alnının çizgileri seçiliyor, arkada mavi saatin şehri.

Ertesi akşam kubbeleri karşıdaki tepeden, bir parktan yeniden çekiyor: cam yok, iş hanının kulesi ise şehrin öteki binalarıyla birlikte karede.

Sık yapılan hata

Özet

Yüksekten şehir, en yüksek yerden değil şehrin anlatmak istediğin parçasını karşıdan gören bir konumdan çekildiğinde görünür; uzaklık sıkışmayı ve pusun etkisini belirler. Cam arkasında objektifi cama dayamak odanın yansımalarını keser, polarize filtre ise yalnızca eğik bakışta yardımcı olur; çift cam hayaleti dik bir bakışla küçülür ve cam önündeki birini aydınlatan lamba, yansıması kadraj dışına düşecek biçimde yerleştirilir.

Mini ödev

Bu ödevde şehrini iki ayrı konumdan çekeceksin.

1. Şehrinin anlatmak istediğin bir parçasını seç ve bir haritada onu karşıdan gören, halka açık yüksek bir yer bul.
2. Camlı bir yerden çekebiliyorsan bir kareyi objektifi camdan uzak tutarak, bir kareyi cama dayayarak çek; akşam çekiyorsan parlak ışıkların yanında ikizlere bak.
3. Camın önüne bir kişi oturt, iznini al ve yüzünü bir lambayla aydınlat; lambanın camdaki yansımasını kadrajın dışına düşürene kadar yerini değiştir.

Kendini değerlendir

• Seçtiğin konum, anlatmak istediğin yapıyı karenin içine alıyor mu?
• Cama dayadığın karede odanın ve senin yansıman kayboldu mu?
• Kişinin yüzü aydınlık ve kendi tonunda mı, lamba camda görünüyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Şehrin simgesi olan bir kuleyi karede göstermek için nereden çekmek gerekir?

• A) Kulenin tepesinden
• B) Kulenin içinden, aşağı bakarak
• C) Kuleyi karşıdan gören bir tepeden ya da terastan
• D) Kulenin dibinden, yukarı bakarak

2. Cam arkasından çekerken odanın lambalarının yansıması nasıl önlenir?

• A) Objektifi ya da kauçuk güneşliği cama dayayarak
• B) ISO'yu artırarak
• C) Diyaframı açarak
• D) Makineyi camdan uzaklaştırarak

3. Polarize filtre cama dik bakarken neden neredeyse işe yaramaz?

• A) Filtre gece çalışmadığı için
• B) Dik bakışta yansıyan ışık hemen hiç kutuplanmadığı için
• C) Cam ışığı büktüğü için
• D) Filtre yalnızca suda çalıştığı için

4. Cam önünde oturan birini aydınlatan lambanın camda görünmemesi için ne yapılır?

• A) Lamba yüzün tam karşısına konur
• B) Lambanın gücü artırılır
• C) Kişi camdan uzaklaştırılır
• D) Lamba, yansıması kadraj dışına düşecek açıya taşınır

Cevaplar

1. C — Üstünde durulan yapı karede görünmez; karşıdan bakmak onu şehirle birlikte gösterir.
2. A — Cama değen objektifin gördüğü cam alanına odanın ışığı ulaşamaz ve yansımalar kaybolur.
3. B — Kutuplanma eğik bakışta, yaklaşık elli altı derecede en güçlüdür; dik bakışta filtrenin keseceği ışık kalmaz.
4. D — Işık geldiği açıyla aynı açıda döndüğü için lambayı yana almak yansımayı kadrajdan çıkarır.

Özet kartı

• En yüksek yer değil, anlatacağın parçayı karşıdan gören yer.
• Uzaklık sıkışmayı ve pusu belirler; berrak gün uzak konumu açar.
• Objektifi cama daya, çevresini karart, salon ışıklarını söndür.
• Polarize filtre eğik bakışta çalışır, dik bakışta çalışmaz.
• Çift cam hayaleti için cama dik dur; lambanın yansımasını kadraj dışına al.

Sonraki derse köprü

Karşıdaki tepeden çektiği karede en öne çıkan yapı, yüzyıllık bir caminin kubbesi. Arkadaşın ertesi gün onun içini de çekmek istiyor: loş bir iç mekân, yüksek pencerelerden süzülen ışık, çinilerin parıltısı ve namaz kılan insanlar. Kapıda duraksıyor. Camide, kilisede, müzede fotoğraf? Sonraki ders, bir ibadet yerinde ya da bir müzede izin almayı, oradakilere saygıyı gözetmeyi ve düşük ışıkta flaşsız çekmeyi ele alıyor.