Pencere ve iç ışık dengesi

Öğrenme hedefi

Bir odanın içi ile penceresinden görünen dış arasındaki parlaklık farkını, iki ayrı noktadan ölçüm alarak stop cinsinden bulabileceksin. Bu farkın makinenin tek karede taşıyabileceğinden büyük olduğu yerde, aynı kareyi farklı pozlamalarla braketleyip birleştirecek ya da içeriye flaşla ışık ekleyerek iki tarafı birbirine yaklaştıracaksın. Enstantanenin pencereyi, flaşın ise odayı belirlediği bir düzen kuracak; pencereden görünenin okunur, odanın aydınlık ve pencerenin yine içeriden daha parlak kaldığı doğal bir denge seçeceksin. Otomatik birleştirmenin hareket eden bir insanı nasıl bozduğunu görecek, yüzü tek bir kareden elle alacaksın. Pencerenin önündeki koyu ya da açık bir yüzün ters ışıkta kaybolmamasını, tavandan sektirilen yumuşak bir flaşla sağlayacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın stüdyo dairenin karesini evde büyük ekranda açıyor. Köşeler dimdik, kadının gülümsemesi yerinde, kanepenin kumaşındaki desen bile seçiliyor. Ama masanın arkasındaki pencere, çerçevesinin içinde düz ve bembeyaz bir dikdörtgen; ne çınar ağacı var ne gökyüzü, perdenin kenarı bile beyazın içinde erimiş. Oysa odadayken pencereden bakınca ağacın yaprakları ve arkadaki binaların çatıları açıkça görünüyordu. Göz ikisini birden görmüştü, makine yalnızca birini. Pencere neden bembeyaz çıkar?

Bağlam

Aynı sahneyi birkaç farklı pozlamayla art arda çekmeyi ve bu karelerin arasındaki adımı braketleme dersinde denemiştin (Ders 9.8). Enstantanenin ortam ışığını, flaşın gücünün ise flaşın aydınlattığı konuyu belirlediğini ve ikisinin ayrı ayrı ayarlanabildiğini flaş ile ortam ışığı dersinde öğrenmiştin (Ders 19.4). Flaşın başını tavana çevirip ışığı geniş ve yumuşak bir kaynak olarak geri indirmeyi de sektirme dersinde görmüştün (Ders 19.2).

Pencereli bir oda bu üçünün birlikte kullanıldığı yerdir. Göz bir pencereye baktığında kendini hemen dışarının parlaklığına ayarlar, odaya dönünce yeniden içeriye; iki görüntüyü birbirine ekleyip ikisini de ayrıntılı gördüğünü sanır. Makine ise tek bir pozlamayla iki dünyadan birini seçmek zorunda kalır. Bu derste o seçimi ortadan kaldırmanın iki yolunu öğreneceksin: birkaç kareyi birleştirmek ve odaya ışık eklemek.

Basit açıklama

İçerisi ile dışarısı arasında ne kadar fark var?

İç-dış farkı, bir odanın içindeki bir yüzeyin parlaklığı ile pencereden görünen dışarının parlaklığı arasındaki farktır ve stop cinsinden ölçülür. Bunu bulmak için makineyi nokta ölçüme alıp önce odanın ortasındaki bir yüzeyden, sonra pencereden görünen ağaçtan ya da duvardan ölçüm alırsın; iki enstantane arasındaki adım sayısı farkı verir. Güneşli bir günde bu fark beş stopu kolayca bulur, pencereden uzak bir köşede daha da büyür; bulutlu bir günde ya da akşamüstü küçülür.

Farkın büyüklüğü neden bembeyaz pencereyle karşılaştığını anlatır. Makine odaya göre pozlandığında pencere beş ya da daha fazla stop fazla ışık alır ve beyaz noktasının ötesine geçer; oradaki ayrıntı hiç kaydedilmez. Pencereye göre pozlandığında ise oda gölgeye gömülür ve karanlık bölgeleri açmaya çalışmak kumlanmayı büyütür. Fark küçükse tek bir RAW kare iki tarafı da taşıyabilir; büyüdükçe iki yoldan birine başvurmak gerekir.

Braketleme pencereyi nasıl kurtarır?

Braketlemede makineyi sehpaya koyup aynı kareyi farklı enstantanelerle çekersin: biri odaya, biri pencereye, biri ikisinin arasına göre. Diyafram ve odak sabit kalır; yalnızca süre değişir. Program sonra bu kareleri birleştirir ve her bölgede ayrıntının en iyi kaydedildiği kareden bilgi alır.

Pencere dengesi, bu birleştirmede ya da bir flaş çekiminde pencereden görünenin okunur olduğu, ama pencerenin yine odadan daha parlak kaldığı parlaklık ilişkisidir. Dışarı içeriyle aynı parlaklığa çekildiğinde oda bir fotoğrafın önüne yapıştırılmış gibi durur; dışarının bir ya da iki stop daha parlak kalması, gözün pencereye baktığında gördüğüne yakındır. Bu bir kural değil, bir tercihtir; ama pencerenin içeriden karanlık göründüğü bir kare çoğu izleyiciye yapay gelir.

Otomatik birleştirme, kareler arasında hareket eden her şeyde zorlanır: rüzgârda sallanan yapraklar, bir perde ya da oturduğu yerde kıpırdayan bir insan çift ya da yarı saydam görünebilir. Elle harmanlama, karelerin katman olarak üst üste konup her bölgenin bir maskeyle tek bir kareden alınmasıdır. Pencere en koyu kareden, oda orta kareden, bir yüz ise gözlerin açık olduğu tek kareden gelir; böylece hareket eden hiçbir şey ikiye bölünmez.

Flaş odayı nasıl dengeler?

Flaşla dengelemede sıra tersine döner: önce pencereye göre bir enstantane ve diyafram seçersin, sonra odayı flaşla aydınlatırsın. Enstantane flaşın patlamasından çok daha uzun olduğu için dışarının parlaklığını belirler, flaşın gücü ise odanınkini. Enstantaneyi kısaltmak pencereyi koyulaştırır ama odayı değiştirmez; flaşın gücünü artırmak odayı açar ama pencereye dokunmaz. Bu iki düğme birbirinden bağımsız çalışır.

Tavandan sektirilen bir flaş, odayı pencere ışığına yakın bir renkte ve yumuşak biçimde doldurur. Tavandaki sıcak bir lamba ise bu iki gün ışığının arasında turuncu bir leke olarak kalır; onu söndürmek ya da bilerek sıcak bir parıltı olarak bırakmak senin kararın.

Pencerenin önünde duran biri ters ışıktadır: pencereye göre kurulan pozlamada yüzü bir gölgeye döner. Koyu bir tende bu, bütün ayrıntının kaybolması demektir; açık bir tende yüz griye kayar ve kenarları pencerenin beyazına karışır. Tavandan sektirilen flaş yüzü önden ve yukarıdan yumuşakça aydınlatır; doğrudan yüze patlatılan bir flaş ise alında ve elmacık kemiklerinde parlak lekeler bırakır.

Görsel kanıt

Arkadaşın ertesi sabah daireye dönüyor. Nokta ölçümle masadan sekizde bir, pencereden görünen çınardan iki yüz ellide bir saniye okuyor: iç-dış farkı beş stop. Sehpayı dünkü yerine kuruyor, f/8'de sekizde bir, otuzda bir ve yüz yirmi beşte bir saniyelik üç kare çekiyor.

Otomatik birleştirmede pencere açılmış: çınarın yaprakları, arkadaki çatılar, mavi bir gökyüzü. Ama masada oturan ev sahibinin yüzü iki kare arasında hafifçe döndüğü için bulanık, sanki iki yüz üst üste binmiş. Arkadaşın üç kareyi katman olarak açıyor; pencereyi en kısa kareden, odayı ve yüzü ortadakinden alıyor; kadın o karede kıpırdamadan ve gözleri açık durmuş, sekizde birlik uzun karede ise yüzü hafifçe sarsılmış. Yüz keskin, pencere okunuyor.

Sonra flaşı dener. Enstantaneyi yüz yirmi beşte bire alıyor, flaşın başını tavana çeviriyor ve gücünü birkaç denemeyle odanın dünkü aydınlığına getiriyor. Tek karede pencere, içeriden bir stop kadar parlak, çınar okunuyor; oda aydınlık. Koyu kahverengi tenli kadının yüzü tavandan inen yumuşak ışıkla aydınlanmış; alnında parlama yok, yanaklarındaki sıcak kahverengi ve saçlarının örgüsü seçiliyor.

Sık yapılan hata

Özet

Pencere bembeyaz çıkar, çünkü iç ile dış arasındaki fark çoğu zaman beş stopu aşar ve odaya göre kurulan pozlama pencerenin ayrıntısını kaydetmez. Braketleyip birleştirmek ya da enstantaneyi pencereye göre seçip odayı tavandan sektirilen bir flaşla aydınlatmak iki tarafı dengeler; hareket eden bir insan elle harmanlanır, pencerenin önündeki yüz ise yumuşak bir flaşla kendi tonunda tutulur.

Mini ödev

Bu ödevde pencereli bir odayı iki yolla dengeleyeceksin.

1. Güneşli bir saatte pencereli bir odada nokta ölçümle odanın ortasından ve pencereden görünen bir yüzeyden ölçüm al; iç-dış farkını stop olarak yaz.
2. Sehpadan, aynı diyaframla odaya, pencereye ve ikisinin arasına göre üç kare çek; birini otomatik birleştir, birini elle harmanla.
3. Flaşın varsa enstantaneyi pencereye göre seç, flaşı tavana çevirip odayı aydınlat; pencerenin önüne birini oturt, izin al ve yüzünün ters ışıkta kaybolup kaybolmadığına bak.

Kendini değerlendir

• Ölçtüğün iç-dış farkı kaç stop ve tek bir kare bunu taşıyabildi mi?
• Pencere odadan biraz parlak mı, yoksa odayla aynı ya da daha koyu mu görünüyor?
• Karedeki yüz tek parça ve kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. İç-dış farkı nasıl bulunur?

• A) Histogramın ortasına bakarak
• B) Nokta ölçümle odadan ve pencereden ayrı ölçüm alıp enstantane farkını sayarak
• C) Kareyi ekranda büyüterek
• D) Flaşı patlatarak

2. Flaşla dengelemede pencerenin parlaklığını ne belirler?

• A) Flaşın gücü
• B) Flaşın rengi
• C) Enstantane ve diyafram
• D) Flaşın tavana çevrilmesi

3. Pencereyi odayla aynı parlaklığa çekmek neden çoğu zaman yapay görünür?

• A) Göz pencereyi içeriden daha parlak görmeye alışkın olduğu için
• B) Renkler bozulduğu için
• C) Kare kumlandığı için
• D) Dikeyler eğildiği için

4. Kareler arasında kıpırdayan bir insanın yüzü birleştirmede nasıl korunur?

• A) Daha çok kare çekerek
• B) Kareyi siyah beyaza çevirerek
• C) Kişiyi karenin kenarına alarak
• D) Yüzü elle harmanlamada gözlerin açık olduğu tek kareden alarak

Cevaplar

1. B — İki ölçüm arasındaki adım sayısı, içerisi ile dışarısı arasındaki stop farkını verir.
2. C — Flaşın patlaması kısa sürer; dışarının ışığını süre ve açıklık toplar.
3. A — Dışarının bir iki stop parlak kalması, gözün pencereye bakınca gördüğüne yakındır.
4. D — Tek kareden gelen yüz ikiye bölünmez ve bulanık ya da çift görünmez.

Özet kartı

• İç-dış farkını ölç: odadan ve pencereden iki nokta ölçüm.
• Fark büyükse braketle; hareket varsa elle harmanla.
• Flaşla: enstantane pencereyi, flaş gücü odayı belirler.
• Pencere odadan bir iki stop parlak kalsın; bu bir tercih.
• Pencere önündeki yüze tavandan sektirilen yumuşak flaş.

Sonraki derse köprü

Ev sahibi çekimden memnun kalınca arkadaşına bir öneri daha yapıyor: çalıştığı iş hanının en üst katında, bütün şehri gören camlı bir toplantı salonu var. Arkadaşın oraya çıktığında manzara nefes kesici, ama önündeki kalın camda salonun lambaları, kendi yansıması ve makinesinin ışıkları beliriyor. Yüksekten şehir nasıl çekilir? Sonraki ders, şehri gören bir konumu bulmayı ve cam arkasından çekerken yansımaları önlemeyi ele alıyor.