İç mekân ve emlak

Öğrenme hedefi

Dar bir odayı gerçek ölçüsünü bozmadan, içinde rahat nefes alınır gibi gösteren bir kare kurabileceksin. Makineyi odanın yüksekliğinin yaklaşık ortasına koyup düz tutarak zeminin ve tavanın dengeli göründüğü, dikeylerin paralel kaldığı bir bakış seçeceksin. Geniş açılı objektifin odayı ne zaman ferahlattığını, ne zaman olduğundan büyük gösterip izleyiciyi yanılttığını ayırt edeceksin; bir ilanda bu farkın bir dürüstlük sorusu olduğunu bileceksin. Çekimden önce odayı toplayıp sadeleştirecek, ama onun gerçek durumunu gizlemeyeceksin. Karede ev sahibi ya da bir kiracı yer alacaksa, onu geniş açının esnettiği kenarlardan uzak tutacak ve beyaz duvarların arasında yüzünün tonunu koruyacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın iş hanındaki memurun kiraya vermek istediği stüdyo daireye gidiyor. Kapıdan girince tek bir oda: bir yanda katlanır bir kanepe, pencerenin önünde küçük bir masa, köşede bir dolap, duvarlar beyaz. Kadının telefonla çektiği karelere bakıyor: biri kapının dibinde göz hizasından, telefon hafifçe aşağı eğik; oda bir koridor gibi dar, tavan görünmüyor, kanepe kareyi kapatıyor. Aynı odada durup etrafına bakınca oda aslında aydınlık ve derli toplu. Küçük bir oda nasıl ferah görünür?

Bağlam

Makinenin yerden ne kadar yüksekte durduğunun bir sahneyi nasıl değiştirdiğini bakış açısı dersinde denemiştin (Ders 14.6). Geniş açılı bir objektifin kenarlardaki yuvarlak nesneleri ve yüzleri yana doğru esnettiğini ve bunun profille giderilemediğini objektif düzeltmelerinde öğrenmiştin (Ders 17.7). Makineyi düz tutarak dikeyleri paralel tutmanın mimarinin temel dilbilgisi olduğunu da bu rotanın ilk dersinde konuşmuştuk (Ders A.1).

İç mekânda bu üçü her karede birlikte çalışır. Bir oda dışarıdaki bir binadan farklı olarak fotoğrafçıyı içine alır: arkaya çekilecek yer yoktur, dört duvar ve bir tavan kadrajı sınırlar. Emlak fotoğrafı ise buna bir sorumluluk ekler: kare, bir insanın o evi görmeye gidip gitmeyeceğine karar vermesine yardım eder. Ferah bir kare iyidir; odadan büyük bir kare ise izleyiciyi kapıda hayal kırıklığına uğratır.

Basit açıklama

Makine hangi yükseklikte durur?

Yarı oda yüksekliği, makinenin yerden tavana olan uzaklığın aşağı yukarı ortasına yerleştirildiği bakış noktasıdır. Tavanı iki buçuk ile iki metre seksen arasında olan sıradan bir dairede bu, yerden bir metre yirmi ile bir metre kırk dolayıdır; ayakta göz hizasından belirgin biçimde aşağıda. Makine bu yükseklikte ve düz tutulduğunda karenin üst yarısında tavan, alt yarısında zemin aşağı yukarı eşit yer tutar ve duvar köşeleri dimdik iner.

Göz hizası bir odada yüksek kalır: makine düz tutulursa karenin büyük kısmını zemin kaplar, tavanı göstermek için aşağı eğilmiş bir telefon ise dikeyleri aşağıda birleştirir ve oda bir huniye döner. Yarı oda yüksekliği masaların, tezgâhların ve yatakların üstünü de görecek kadar yüksek, onları bir duvar gibi kareye yığmayacak kadar alçaktır. Bir sehpa bu yüksekliği her karede aynı tutar ve evin bütün odalarının bir dizi olarak birbirine benzemesini sağlar. Çok küçük odalarda makineyi kapı aralığına ya da bir köşeye yaslamak, iki duvarı birden gösterip derinliği artırır.

Geniş açı ne zaman yanıltır?

Abartılı genişlik, çok geniş bir açının bir odayı gerçekte olduğundan belirgin biçimde büyük ve derin göstermesidir. Geniş açı yakındaki şeyleri büyütür, uzaktakileri küçültür; bir odada bu, ön plandaki halıyı uzun bir alan gibi, karşı duvarı ise uzakta gösterir. Belli bir ölçüde bu, odanın gözle bakınca verdiği duyguya yakındır, çünkü göz de odayı başını çevirerek geniş bir açıyla tarar.

Sınır aşıldığında kare yalan söylemeye başlar. Tam kare bir makinede on altı ile yirmi dört milimetre arası bir odak uzaklığı çoğu odayı esnetmeden gösterir; bunun belirgin biçimde altına inildikçe köşelerdeki sandalyeler ve lambalar yana doğru esner, üç metrelik bir oda neredeyse iki katı derinlikte görünür. Bir ilanda bu, dairenin yerinde görülmesiyle ortaya çıkar ve izleyicinin güvenini kaybettirir. Ölçülebilir bir denetim yapılabilir: karedeki bir kapının ya da tanıdık bir mobilyanın oranı gözle görüldüğü gibi mi, yoksa yayvanlaşmış mı?

Oda nasıl hazırlanır?

Oda hazırlığı, çekimden önce odayı toplayıp sadeleştirerek onun biçimini ve ışığını okunur kılmaktır. Masadaki kâğıtlar, prizlerden sarkan kablolar, kapı arkasındaki giysiler ve tezgâhtaki kaplar kaldırılır; perdeler açılır, yastıklar düzeltilir, bütün lambaların ampulleri aynı renkte mi diye bakılır. Küçük bir odada her fazla eşya duvarları biraz daha yaklaştırır.

Hazırlığın bir sınırı vardır. Duvardaki bir nem lekesini bir tabloyla kapatmak ya da düzenlemede silmek, bir ilanda izleyiciyi yanıltır. Hazırlık dağınıklığı kaldırır, ama odanın gerçek bir özelliğini saklamaz.

Karede bir insan olacaksa, geniş açının yüzleri kenarlarda esnettiğini hatırlamak gerekir. Kişi karenin ortasına yakın durmalı ve makineden birkaç adım uzakta kalmalı. Beyaz duvarlı bir odada makinenin ölçümü duvarlara göre kurulur; bu, koyu bir teni bir gölge gibi karartabilir, açık bir teni ise beyaz duvarlarla birlikte grileştirebilir. Ölçümü yüzden almak ya da kişiyi pencereden gelen ışığa dönük oturtmak yüzü kendi tonunda tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın önce odayı hazırlıyor: kanepenin üstündeki çamaşırları dolaba kaldırıyor, masadaki kâğıtları topluyor, perdeyi açıyor. Duvarın köşesindeki küçük nem lekesini ev sahibine gösteriyor; birlikte onu olduğu gibi bırakmaya karar veriyorlar.

Sehpayı kapıyla karşı köşe arasındaki çapraza kuruyor ve makineyi yerden bir metre otuz yüksekliğe getirip su terazisiyle düz tutuyor. Yirmi milimetrede oda iki duvarıyla birlikte, tavanıyla ve zeminiyle aşağı yukarı eşit bölünmüş bir karede duruyor; masanın üstü görünüyor, köşeler dimdik. Merak için on iki milimetreyi deniyor: oda bir salon kadar geniş, ama kapının yanındaki sandalye yayvanlaşmış ve kapı kısa ve geniş görünüyor. On iki milimetrelik kareyi siliyor.

Ev sahibi ilanda kendisinin de görünmesini istiyor. Koyu kahverengi tenli, saçları örgülü kadın pencerenin önündeki masaya oturuyor. Karenin kenarında çekilen ilk denemede yüzü yana doğru genişlemiş; arkadaşın onu ortaya alıyor. Beyaz duvarlar makineyi pozlamayı kısmaya ittiğinden kadının yüzü koyu kalmış; ölçümü yüzünden alınca teninin sıcak kahverengisi ve gülümsemesinin çizgileri okunuyor. Pencere ise bu karede bembeyaz.

Sık yapılan hata

Özet

Küçük bir oda, makine yarı oda yüksekliğinde ve düz tutulup esnetmeyen bir geniş açıyla, hazırlanmış ama gerçek durumu saklanmamış hâliyle çekildiğinde ferah görünür. Abartılı genişlik bir ilanda izleyiciyi yanıltır; karedeki insan kenarlardan uzak tutulur ve yüzü, beyaz duvarlara göre değil kendi ışığına göre pozlanır.

Mini ödev

Bu ödevde evindeki en küçük odayı bir ilan için çekeceksin.

1. Odayı hazırla: dağınıklığı kaldır, perdeleri aç, lambaların renklerine bak; odanın gerçek bir kusurunu saklama.
2. Makineyi odanın yüksekliğinin ortasına koy, düz tut ve bir köşeden çek; aynı kareyi bir kez göz hizasından, makineyi aşağı eğerek de çek.
3. Aynı yerden iki odak uzaklığıyla çek ve karedeki bir kapının ya da sandalyenin oranını gözle gördüğünle karşılaştır; karede biri varsa onu ortaya al ve ölçümü yüzünden al.

Kendini değerlendir

• Yarı oda yüksekliğinden çektiğin karede tavan ve zemin dengeli mi, köşeler dimdik mi?
• Hangi odak uzaklığında oda ferah ama gerçek boyutunda görünüyor?
• Karedeki yüz beyaz duvarların önünde kendi tonunda mı?

Sözlük

Mini test

1. Sıradan bir dairede yarı oda yüksekliği kabaca ne kadardır?

• A) Yerden otuz santimetre
• B) Yerden bir metre yirmi ile bir metre kırk dolayı
• C) Ayakta göz hizası
• D) Tavana yakın

2. Odayı göz hizasından, makineyi aşağı eğerek çekmek ne yapar?

• A) Tavanı ve zemini eşitler
• B) Pencereyi karartır
• C) Duvarları aşağıda birleştirip odayı huniye çevirir
• D) Renkleri doygunlaştırır

3. Abartılı genişlik bir ilanda neden sorundur?

• A) Odayı gerçekte olduğundan büyük gösterip izleyiciyi yanıltır
• B) Dosyayı büyütür
• C) Işığı azaltır
• D) Beyaz dengesini bozar

4. Beyaz duvarlı bir odada koyu tenli birinin yüzü neden koyu çıkabilir?

• A) Objektif çok geniş olduğu için
• B) Diyafram kısık olduğu için
• C) Kişi ortada durduğu için
• D) Makine ölçümü parlak duvarlara göre kurduğu için

Cevaplar

1. B — Tavanı iki buçuk ile iki metre seksen arası bir odanın ortası bu yüksekliğe denk gelir.
2. C — Aşağı eğilen makinede dikeyler aşağıda yaklaşır ve oda daralarak derinleşir.
3. A — Kare evi yerinde görenin beklentisini boşa çıkarır ve güven kaybettirir.
4. D — Duvarlara göre kurulan ölçüm parlaklığı düşürür, yüz bu yüzden gölge gibi kalır.

Özet kartı

• Makine odanın yüksekliğinin ortasında ve düz.
• Köşeden çek; iki duvar derinlik verir.
• Geniş açı ferahlatır; çok geniş açı yanıltır, oranı denetle.
• Hazırlık dağınıklığı kaldırır, kusuru saklamaz.
• Kişi ortada; ölçüm beyaz duvardan değil yüzden.

Sonraki derse köprü

Ev sahibinin yüzü artık kendi tonunda, masa ve kanepe okunuyor; ama karenin arkasındaki pencere bembeyaz bir dikdörtgen. Oysa pencereden bakınca karşıdaki çınar ağacı ve gökyüzü açıkça görünüyordu. Pencere neden bembeyaz çıkar? Sonraki ders, içerisi ile dışarısı arasındaki parlaklık farkını, aynı kareyi farklı pozlamalarla braketleyerek ya da içeriye bir flaşla ışık ekleyerek dengelemeyi ele alıyor.