Perspektif düzeltme

Öğrenme hedefi

Birleşen dikeyleri çekim sırasında kaydırmalı bir objektifle mi, yoksa düzenlemede bir perspektif aracıyla mı düzelteceğine, binanın yüksekliğine, sokağın genişliğine ve elindeki ekipmana bakarak karar verebileceksin. Kaydırmalı bir objektifin ne kadar yukarı bakabildiğini kaydırma aralığından hesaplayacak, bu aralığın yetmediği yeri önceden göreceksin. Yazılımla düzelttiğin bir karede üst kısmın yumuşadığını ve binanın basıklaştığını fark edecek, oranları dikey uzatmayla geri getireceksin. Dikeyleri tümüyle mi, yoksa bir kısmıyla mı düzelteceğini bir kural olarak değil, karenin nasıl okunmasını istediğine göre seçeceksin. Düzeltmenin karede duran insanları da esnettiğini hesaba katacak, renkli bir duvardan yansıyan ışığın bir yüze bıraktığı tonu ayrıca düzelteceksin.

Merak sorusu

Arkadaşın cumartesi sabahı tramvay yolunun arkasındaki yokuşa gidiyor. Orada, sekiz metre genişliğinde dar bir sokakta, cumbalı ve dört katlı eski bir apartman var; cephesi tuğla, pencere söveleri beyaz taş. Sokağın karşı tarafı sarıya boyanmış alçak bir duvar; arkasına geçmek ya da yükseğe çıkmak mümkün değil. Makineyi düz tuttuğunda karede yalnızca giriş kapısı ve ilk kat var. Yukarı eğdiğinde apartman sığıyor ama yine geriye yatıyor. Elinde iki seçenek var: kulüpten ödünç alabileceği kaydırmalı bir objektif ya da evdeki düzenleme programı. Tilt-shift mi, yazılım mı?

Bağlam

Kaydırmalı objektifin optik kısmının sensöre paralel kalarak yukarı kaydığını ve makine düz dururken dikeyleri paralel tuttuğunu özel objektifler dersinde tanımıştın (Ders 12.9). Programda perspektif düzeltme yapılacaksa çekimde kenarlarda boşluk bırakmanın, yani düzeltme payını, binaları ilk kez çektiğin derste konuşmuştuk (Ders 16.4). Geometrik düzeltmenin görüntüyü esnettiğini ve ardından kenar kırpması gerektirdiğini de objektif düzeltmeleri bölümünde öğrenmiştin (Ders 17.7).

Bu ders o parçaları bir karar sorusunda buluşturuyor. Dikeyleri düzeltmek artık bilinen bir iş; sorulan, bunun nerede yapılacağı. Çekimde yapılan düzeltme görüntüden hiçbir şey kaybettirmez ama pahalı, ağır ve sınırlıdır. Düzenlemede yapılan düzeltme her makineyle, telefonla bile çalışır ama bir bedeli vardır. Hangisinin seçileceği binaya, sokağa ve karenin ne için çekildiğine bağlıdır.

Basit açıklama

Kaydırmalı objektif ne kadar yukarı bakar?

Kaydırma aralığı, kaydırmalı bir objektifin optik kısmının merkezden en fazla kaç milimetre kayabildiğidir. Tam kare sensörlü makineler için yapılan kaydırmalı objektiflerin çoğu on iki milimetre dolayında kayar. Bu sayı, düz duran bir makinenin ne kadar yukarıyı görebileceğini doğrudan belirler.

Bir hesapla görelim. Odak uzaklığı yirmi dört milimetre olan bir objektif, yatay tutulan bir tam kare makinede, düz dururken ufkun yirmi yedi derece kadar üstünü görür. Sekiz metre genişliğinde bir sokakta bu, objektifin dört metre kadar üstüne ulaşır; göz hizasıyla birlikte aşağı yukarı ilk kat. Objektif on iki milimetre yukarı kaydırıldığında karenin üst kenarı ufkun kırk beş derece üstüne çıkar ve makine düz dururken sekiz metre yukarıyı görür: yaklaşık üç kat. Makineyi dik tutmak bunu biraz daha artırır.

Hesap şunu gösterir: kaydırma, dar bir sokakta üç ya da dört katlı bir yapıyı kayıpsız çekebilir; ama altı katlı bir apartmanı sekiz metreden tek karede sığdıramaz. Aralık bittiğinde ya yazılıma dönülür ya da kaydırılmış karelerin birleştirilmesi gibi başka bir yol aranır. Kaydırmalı objektiflerin çoğu elle odaklanır, ağırdır ve genellikle bir sehpayla kullanılır; bu yüzden onları her gün taşımak yerine bir işe özel kiralamak da yaygın bir seçimdir.

Yazılım neyi kaybettirir?

Yazılımla düzeltmek için bina geniş bir açıyla, makine yukarı eğilerek çekilir; program sonra karenin üst kısmını iki yana doğru genişleterek dikeyleri paralel yapar. Bu genişleme, üstteki az sayıda pikseli daha geniş bir alana yayar; eğim ne kadar güçlüyse binanın tepesi o kadar yumuşar. Ekranda küçük bir kare için bu fark edilmeyebilir, büyük bir baskıda ise kornişin ve saçağın ayrıntısı bulanıklaşır.

Bir de oran değişir. Eğik çekimde binanın üst katları hem daralmış hem de yukarı doğru sıkışmıştır; program yalnızca daralmayı açınca bina olduğundan kısa ve basık görünür. Dikey uzatma, bu basıklığı gidermek için düzeltilmiş kareyi yukarı doğru biraz esnetmektir; birçok programın perspektif aracında bunun için ayrı bir kaydırıcı bulunur. Doğru miktar, pencerelerin gerçekteki en-boyuna bakarak bulunur: kare bir pencere karede de kareye yakın görünmelidir.

Esneme karede duran insanlara da uygulanır. Karenin üst bölümündeki bir yüz, bir balkondaki biri gibi, iki yana genişler; alt ortadaki bir yüz ise neredeyse hiç değişmez. Kaydırmalı objektif kimseyi esnetmez, çünkü hiçbir şeyi düzeltmek zorunda kalmaz.

Dikeyler tümüyle mi düzeltilir?

Kısmi düzeltme, birleşen dikeyleri tümüyle paralel yapmak yerine küçük bir yaklaşmayı bilerek bırakmaktır. Çok yüksek bir yapıyı yakından, aşağıdan görürken göz dikeylerin biraz yaklaştığını bekler; tamamen paralel yapılmış bir kule bazı izleyicilere tepesi dışarı açılıyormuş gibi gelebilir. Bazı fotoğrafçılar bu yüzden yüksek yapılarda düzeltmenin bir kısmını bırakır.

Bu bir kural değildir. Bir mimarlık bürosu için çekilen bir kare çoğu zaman tam paralel dikeyler ister, çünkü binayı bir çizim gibi ölçülebilir göstermesi beklenir. Kişisel bir kare, yüksekliği hissettirmek için biraz yaklaşmayı tutabilir. Önemli olan, kalan yaklaşmanın bir kararın sonucu olarak görünmesidir: yarım derece kalmış bir eğim çoğu zaman bir özensizlik gibi okunurken, belirgin ama ölçülü bir yaklaşma bir seçim gibi okunur.

Görsel kanıt

Arkadaşın iki yolu da deniyor. Kulüpten ödünç aldığı yirmi dört milimetrelik kaydırmalı objektifi sehpaya takıp makineyi dik tutuyor ve objektifi sonuna kadar yukarı kaydırıyor. Dört katın üçü kareye giriyor; pencere sövelerinin taş oymaları keskin, dikeyler dimdik. Son kat ve çatı ise dışarıda kalıyor.

Sonra on altı milimetrelik objektifi takıp makineyi yukarı eğiyor ve apartmanı çatısıyla birlikte, kenarlarda geniş bir pay bırakarak çekiyor. Programda dikeyleri düzeltince çatı da dimdik; ama apartman basıklaşmış, pencereler yatay dikdörtgenlere dönmüş. Dikey uzatmayla pencereleri gerçek oranına getiriyor. Üst katlardaki söveler, kaydırmalı objektifle çektiği karedekinden belirgin biçimde yumuşak.

Cumbanın yanındaki balkonda koyu tenli yaşlı bir kadın saksıları suluyor. Arkadaşın aşağıdan seslenip izin istiyor, kadın gülümseyerek el sallıyor. Yazılımla düzeltilen karede kadının yüzü iki yana genişlemiş; kaydırmalı karede ise doğal. Karşıdaki sarı duvardan yansıyan ışık kadının kahverengi tenine yeşilimsi sarı bir ton bırakmış; arkadaşın düzenlemede yalnızca yüzü seçip sıcaklığı ve renk tonunu ayarlıyor, yanağındaki kızıllık geri geliyor. Apartmanın tuğlası ise sarı ışıkla olduğu gibi kalıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Dikeyler çekimde kaydırmalı bir objektifle kayıpsız düzeltilir, ama kaydırma aralığı düz duran makinenin ne kadar yukarı bakabileceğini sınırlar. Yazılım her makineyle çalışır, ama binanın tepesini yumuşatır, onu basıklaştırır ve karedeki insanları esnetir; dikey uzatma oranları geri getirir, kısmi düzeltme ise bir kural değil, karenin nasıl okunacağına göre verilen bir karardır.

Mini ödev

Bu ödevde aynı binayı iki yolla düzeltip sonuçları karşılaştıracaksın.

1. Dar bir sokakta dört katı geçmeyen bir bina seç; makine düz dururken ne kadarının kareye girdiğini not et ve bir kaydırmalı objektif bulabiliyorsan onunla çek.
2. Aynı binayı en geniş açınla, makineyi yukarı eğerek ve çevresinde bol pay bırakarak çek; programda dikeyleri düzelt ve pencerelerin oranını dikey uzatmayla geri getir.
3. Bir karede yapının önünde ya da penceresinde duran birine yer ver; düzeltmeden sonra yüzünün esneyip esnemediğine ve yakındaki renkli bir yüzeyin tenine ton bırakıp bırakmadığına bak.

Kendini değerlendir

• Yazılımla düzelttiğin karede binanın tepesindeki ayrıntı ne kadar yumuşadı?
• Pencereler gerçekteki oranlarında mı?
• Dikeylerde bir yaklaşma bıraktıysan, bu bir karar gibi mi, yoksa bir özensizlik gibi mi okunuyor?

Sözlük

Mini test

1. Kaydırma aralığı neyi belirler?

• A) Objektifin en geniş diyaframını
• B) Düz duran bir makinenin ne kadar yukarıyı görebileceğini
• C) Netlik düzleminin ne kadar eğilebileceğini
• D) Objektifin en yakın odak mesafesini

2. Yazılımla güçlü bir perspektif düzeltmesi yapılan karede binanın tepesine ne olur?

• A) Daha keskin görünür
• B) Rengi değişir
• C) Az sayıda piksel geniş bir alana yayıldığı için yumuşar
• D) Hiçbir değişiklik olmaz

3. Düzeltilmiş bir binanın basık görünmesi nasıl giderilir?

• A) Dikey uzatmayla, pencerelerin gerçek oranına bakarak
• B) Kareyi yatay olarak daraltarak
• C) Kontrastı artırarak
• D) Kareyi döndürerek

4. Karenin üst bölümündeki bir balkonda duran kişinin yüzü güçlü bir yazılım düzeltmesinden sonra neden genişler?

• A) Objektifin renk sapması yüzünden
• B) Kişi harekete geçtiği için
• C) Pozlama yetersiz kaldığı için
• D) Program karenin üst kısmını iki yana doğru genişlettiği için

Cevaplar

1. B — Optik kısım ne kadar kayabiliyorsa, düz duran makinenin karesi o kadar yukarıya uzanır.
2. C — Genişleme üstteki pikselleri esnettiği için korniş ve saçak ayrıntısı bulanıklaşır.
3. A — Kareyi yukarı doğru esnetmek, pencereleri ve binayı gerçek oranına geri getirir.
4. D — Düzeltme üstü genişletir; oradaki yüz de binayla birlikte yana esner.

Özet kartı

• Kaydırma kayıpsızdır; kaydırma aralığı sınırını çizer.
• Yazılım her makineyle çalışır; tepeyi yumuşatır, binayı basıklaştırır.
• Basıklığı dikey uzatmayla, pencerelerin oranına bakarak gider.
• Güçlü düzeltme karenin üstündeki yüzleri de esnetir.
• Kısmi düzeltme bir karardır; yarım eğim özensizlik gibi okunur.

Sonraki derse köprü

Dikeyleri artık düzeltebiliyor, ama sarı duvarın önündeki tuğla apartman sabah gölgede, donuk ve düz kalmıştı. Akşamüstü aynı sokaktan geçen arkadaşın, güneşin cepheye yandan vurduğunu ve tuğlaların birden kabarıp kızardığını görüyor. Bir bina hangi saatte güzelleşir? Sonraki ders, cephenin baktığı yönün güneşi ne zaman alacağını nasıl belirlediğini ve gün batımından sonraki mavi saatte binanın ışıklarıyla gökyüzünün nasıl dengelendiğini anlatıyor.