Mimari fotoğrafın dili

Öğrenme hedefi

Bir binayı çekmeden önce onu okuyabilecek, onu tasarlayanın neyi öne çıkardığını, simetrisini, malzemesini, tekrar eden pencerelerini ya da sokakla kurduğu ilişkiyi bulup kareyi bu fikre göre kurabileceksin. Binanın geriye düşüyor gibi görünmesinin makineyi yukarı eğmekten kaynaklandığını hatırlayıp makineyi düz tutarak ve bakış noktanı değiştirerek dikey çizgileri paralel tutacaksın. Bir binayı tam karşıdan, ön cephesiyle mi, yoksa bir köşesinden iki cephesini birden gösterecek biçimde mi çekeceğine, ikisinin ne anlattığına göre karar vereceksin. Binanın ölçeğini ve kullanılışını göstermek için karede bir insana yer verecek, bu insanı bir süs gibi değil, yapıyı kullanan biri olarak gösterecek ve güneşli taşın önünde gölgede kalan yüzünü gerçek tonunda tutacaksın. Mimari rotasının ilk adımını atacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın gece rotasını bitirdikten sonra gündüz şehre dönüyor. Kapalı çarşının yanındaki kesme taştan yapılmış yüzyıllık han gözüne takılıyor: kemerli pencereler, ortada büyük bir kapı, üstte ince bir korniş. Hanın karşısındaki dar sokakta durup makineyi yukarı eğerek çekiyor. Ekrana bakınca han arkasına yaslanmış gibi; iki yan kenarı tepede birbirine doğru kıvrılıyor; kemerler aşağıda büyük, yukarıda küçük. Gözüyle baktığında bina dimdik duruyordu. Binalar neden geriye düşüyor gibi görünür?

Bağlam

Makineyi yukarı eğince binanın dikey çizgilerinin birbirine yaklaştığını, bunun bir objektif kusuru değil bir perspektif sonucu olduğunu ve cephenin yönünün güneşi ne zaman alacağını belirlediğini mimariye ilk bakışta görmüştün (Ders 16.4). Bakışı karenin bir yerinden konuya taşıyan çizgileri kompozisyon derslerinde tanımıştın (Ders 14.1). Perspektifin objektiften değil bakış noktasından doğduğunu da objektif bölümünde hesaplamıştın (Ders 12.4).

Mimari rotası bu ilk tanışmayı sekiz derse açıyor: perspektif düzeltme, ışık ve saat, ayrıntı, iç mekân, pencere ışığı, şehir manzarası ve tarihi yapılar. Hepsinden önce bir soru var: bir binayı fotoğraflamak, onu yalnızca kareye sığdırmak mı? Bir bina durağandır, ama bir fikir taşır; o fikri bulmak ve kareyi ona göre kurmak mimari fotoğrafın dilidir. Dikey çizgileri düz tutmak bu dilin en temel dilbilgisidir.

Basit açıklama

Binada neye bakılır?

Yapı okuması, bir binayı çekmeden önce onun ana fikrini, onu tasarlayanın neyi öne çıkardığını anlamaya çalışmaktır. Bir binanın fikri bir simetri olabilir: ortada büyük bir kapı ve iki yanında eşit pencereler. Bir malzeme olabilir: kesme taşın dokusu, ahşabın sıcaklığı, camın yansıması. Bir ritim olabilir: aynı aralıkla tekrar eden kemerler ya da balkonlar. Ya da binanın sokakla, meydanla, başka bir yapıyla kurduğu ilişki olabilir.

Bu fikri bulmak için binanın çevresinde yürümek, farklı saatlerde bakmak, hatta içine girip çıkmak gerekir. Fikir bulunduğunda kare ona göre kurulur: bir simetri için tam karşıdan ve ortadan, bir ritim için tekrarı vurgulayan bir açıdan, bir malzeme için dokuyu kabartan yan ışıktan. Bu okuma bir kural değildir; aynı binayı iki fotoğrafçı iki farklı fikirle görebilir. Önemli olan, karenin bir fikri taşıması ve bunun bilinçli bir seçim olmasıdır.

Dikeyler nasıl düz tutulur?

Binanın geriye düşer gibi görünmesi, makineyi yukarı eğdiğinde sensörün cepheye paralel olmaktan çıkmasıyla ortaya çıkar. Bunun en doğrudan çözümü makineyi yere paralel tutmaktır; ekrandaki su terazisi ve ızgara bunun için vardır. Makine düz tutulduğunda binanın tepesi kareden taşıyorsa bakış noktasını değiştirmek gerekir: binadan uzaklaşmak, daha geniş bir açıyla çekip karenin alt kısmını sonradan kırpmak ya da karşıdaki bir binanın penceresinden, bir merdivenden, bir tepeden daha yüksekten çekmek.

Yüksekten çekmek özellikle işe yarar: makine binanın orta yüksekliğine yaklaştıkça, binanın hem alt hem üst kısmı düz bakan bir makineyle kareye girer. Dar bir sokakta bu çoğu zaman mümkün olmaz; o zaman düzeltmenin yazılımda ya da özel bir objektifle nasıl yapılacağı gündeme gelir. Bu seçenekleri bir sonraki derste karşılaştıracaksın. Bilerek ve belirgin biçimde yukarı bakan bir kare ise yapının yüksekliğini vurgulamak için yapılan ayrı bir seçimdir; yarım yamalak bir eğim ise çoğu zaman bir hata gibi okunur.

Karşıdan mı, köşeden mi?

Ön cephe görünüşü, bir binanın tam karşısından, makineyi cepheye paralel tutarak çekilen ve binayı bir çizim gibi düz bir yüzey olarak gösteren karedir. Simetriyi, düzeni ve oranları en açık biçimde gösterir, ama derinliği ve hacmi azaltır. Köşe görünüşü ise binanın bir köşesinden, iki cephesini birden gösteren açıdan çekilir; yatay çizgiler iki yöne doğru kaçar, bina bir hacim olarak görünür ve ışığın iki cephede farklı düşmesi biçimi kabartır.

Hangisinin seçileceği, yapı okumasının bulduğu fikre bağlıdır: bir simetri ön cepheyi, bir kütle köşeyi çağırabilir. Karede bir insan, binanın ölçeğini ve kullanılışını gösterir; kapıdan çıkan bir esnaf, bir pencerenin önünde oturan biri, yapının yaşayan bir yer olduğunu söyler. Güneşli bir taş cephenin önünde bir kapı aralığının gölgesinde duran bir yüz, pozlama cepheye göre yapıldığında kararır; koyu bir tende bu ayrıntıyı tümüyle siler, açık bir ten ise gölgede grileşebilir. Kişiyi ışığın ulaştığı bir yere çağırmak ya da ölçümü yüzünden alıp cepheyi biraz açık bırakmak onu kendi tonunda gösterir.

Görsel kanıt

Arkadaşın ertesi gün hana dönüyor ve önce çevresinde bir tur atıyor. Hanın fikrinin simetri olduğuna karar veriyor: ortada büyük bir kapı, iki yanında eşit kemerli pencereler. Dar sokakta düz tutulan makineye hanın üst yarısı sığmıyor.

Hanın karşısındaki çay bahçesinin üst katındaki terasa çıkıyor. Oradan makineyi su terazisiyle düz tutunca han tam karşıdan, dimdik ve simetrik; kemerler aşağıda da yukarıda da aynı boyda. Bir de sokağın köşesinden, hanın iki cephesini gösteren bir kare çekiyor: yandan vuran güneş yan cepheyi aydınlatıyor, ön cephe gölgede; han bir kütle gibi.

Hanın kapısından bir halıcı, koyu tenli yaşlı bir adam, bir halı rulosuyla çıkıyor. Ondan izin alıyor; ilk karede kapı aralığının gölgesinde yüzü kararmış. Adamdan birkaç adım öne, güneşin vurduğu eşiğe gelmesini rica ediyor ve ölçümü yüzünden alıyor; kırışıkları ve esmer teninin sıcaklığı okunuyor, arkada han bütün simetrisiyle duruyor.

Sık yapılan hata

Özet

Binalar geriye düşer gibi görünür, çünkü makine yukarı eğildiğinde sensör cepheye paralel olmaktan çıkar; makineyi düz tutmak, uzaklaşmak ya da daha yüksekten çekmek dikey çizgileri paralel tutar. Mimari fotoğrafın dili, binanın fikrini bir yapı okumasıyla bulup kareyi ona göre kurmaktır: simetri için ön cephe görünüşü, kütle için köşe görünüşü; karedeki insan yapının ölçeğini ve kullanılışını gösterir ve gölgedeki yüzü ölçüm yüzden alınarak kendi tonunda tutulur.

Mini ödev

Bu ödevde bir binayı okuyup iki görünüşle çekeceksin.

1. Yakınında dikkatini çeken bir bina seç ve çevresinde dolaşarak onun fikrini bir cümleyle yaz: simetri mi, malzeme mi, ritim mi, sokakla ilişki mi?
2. Binayı makineyi su terazisiyle düz tutarak önce ön cephesinden, sonra bir köşesinden çek; dikeyler paralel kalmıyorsa uzaklaş ya da daha yüksek bir yer bul.
3. Karelerden birine binayı kullanan birini kat; iznini al ve yüzü gölgedeyse onu ışığa çağır ya da ölçümü yüzünden al.

Kendini değerlendir

• Karen, binanın fikri olarak yazdığın cümleyi gösteriyor mu?
• Dikey çizgiler paralel mi?
• Karedeki insan bir süs gibi mi, yoksa yapıyı kullanan biri gibi mi görünüyor?

Sözlük

Mini test

1. Bir bina neden geriye düşüyor gibi görünür?

• A) Objektif bozuk olduğu için
• B) Bina gerçekten eğik olduğu için
• C) Makine yukarı eğildiğinde sensör cepheye paralel olmaktan çıktığı için
• D) Güneş arkadan vurduğu için

2. Makine düz tutulduğunda binanın tepesi kareden taşıyorsa ne yapılabilir?

• A) Uzaklaşmak ya da daha yüksek bir yerden çekmek
• B) Makineyi daha çok yukarı eğmek
• C) Daha uzun bir objektif takıp yaklaşmak
• D) Binanın yalnızca altını çekmek

3. Simetrik bir binanın fikrini en açık hangi görünüş gösterir?

• A) Köşe görünüşü
• B) Ön cephe görünüşü
• C) Kuş bakışı
• D) Rastgele bir açı

4. Güneşli bir cephenin önünde gölgedeki bir yüz nasıl çekilir?

• A) Cepheye göre pozlanıp yüz karanlıkta bırakılır
• B) Diyafram sonuna kadar açılır
• C) Makine yukarı eğilir
• D) Kişi ışığa çağrılır ya da ölçüm yüzden alınır

Cevaplar

1. C — Eğik sensörde binanın üst kısmı uzakta kalır ve küçülür, dikeyler birbirine yaklaşır.
2. A — Uzaklaşmak ya da orta yüksekliğe çıkmak binayı düz bakan bir makineyle kareye sığdırır.
3. B — Tam karşıdan, cepheye paralel çekilen kare düzeni ve oranları en açık gösterir.
4. D — Işığa çıkan ya da yüzden ölçülen bir kişi, güneşli taşın karşısında kararmadan kalır.

Özet kartı

• Önce binayı oku: simetri, malzeme, ritim, ilişki.
• Makineyi düz tut; uzaklaş ya da yükseğe çık.
• Ön cephe görünüşü düzeni, köşe görünüşü hacmi anlatır.
• Bilinçli yukarı bakış bir seçimdir; yarım eğim hata gibi okunur.
• Yapıyı kullanan insanı göster; gölgedeki yüzü ışığa çağır ya da yüzden ölç.

Sonraki derse köprü

Çay bahçesinin terasından çektiği han karesi düz, ama bir sonraki hafta arkadaşın dar bir sokaktaki uzun bir apartmanı çekmek istiyor; karşısında çıkabileceği hiçbir yer yok. Kulüpte biri ona objektifin bir kısmını yukarı kaydıran garip bir objektif gösteriyor; bir başkası ise «eğ, sonra programda düzelt» diyor. Tilt-shift mi, yazılım mı? Sonraki ders, dikey çizgileri çekimde bir objektifle ya da düzenlemede bir araçla düzeltmenin yollarını karşılaştırıyor.