Pozlama kilidi ve braketleme

Öğrenme hedefi

Zor ışıkta doğru pozlamayı bir kez bulup korumayı ve bulamadığında güvence altına almayı öğreneceksin. Pozlama kilidiyle bir noktayı ölçüp kilitleyecek ve kadrajı kilidi bozmadan yeniden kuracak, kilidin manuel moddan ve odak kilidinden farkını ayırt edecek, otomatik pozlama braketlemeyle tek bir anı birkaç parlaklıkta kaydedecek, braketlemenin adımını ve kare sayısını sahneye göre seçecek, braketlenen kareleri seçmek ya da birleştirmek için kullanacak ve yüzlerin, farklı tenlerde, en az bir karede doğru kaydedildiğinden emin olacaksın.

Merak sorusu

Bir düğünde gelinin salona girdiği an, bir sokakta bir çocuğun kuşlara ekmek attığı an, bir tepede güneşin bulutların arasından bir anlığına çıktığı an; bu anlar bir kez olur ve geri gelmez. Işık zorken ayarı deneye yanıla tutturacak zaman çoğu kez yoktur. Bir kare çekersin, ekrana bakarsın ve an çoktan geçmiştir.

Zor ışıkta işi şansa bırakmamak mümkün mü? Mümkün. Doğru ölçümü bir kez bulduğunda onu yerinde tutan pozlama kilidi ve bulamadığında aynı sahneyi birkaç ayrı parlaklıkta kaydedip sana seçenek bırakan braketleme bu işin araçlarıdır. Bu derste bu iki güvenceyi ve zor ışıkta ne zaman hangisine başvuracağını konuşacağız.

Bağlam

Ders 4.3'te telefonda ekrana dokunup parmağını basılı tutarak odağı ve pozlamayı kilitlemeyi öğrenmiştin. Makinelerde aynı iş çoğu zaman ayrı bir düğmeyle yapılır ve spot ölçümle birleştiğinde çok güçlü bir araca dönüşür. Bu modülde ölçerin nasıl yanıldığını, ölçüm modlarını, telafiyi ve dinamik aralığı gördün. Pozlama kilidi bu bilgilerin hepsini tek bir harekette kullanmanı sağlar: doğru yeri ölçer, sonucu kilitler ve kadrajı istediğin gibi kurarsın.

Braketleme ise farklı bir mantıkla çalışır. Doğru pozlamayı bulmak yerine, olası pozlamaların birkaçını birden çeker. Bir kare makinenin önerisinde, biri daha karanlık, biri daha aydınlık olur. Sonradan en iyisini seçer ya da dinamik aralık dersindeki gibi birleştirip aralığı genişletirsin. Kilit bir karar aracıdır, braketleme ise bir sigortadır. İkisi birlikte zor ışığı şansa bırakmamanın yollarıdır.

Basit açıklama

Pozlama kilidi nasıl çalışır?

Pozlama kilidi, makinenin o anda ölçtüğü pozlamayı dondurur. Kilitlediğin andan sonra kadrajı değiştirsen de, makineyi başka bir yöne çevirsen de pozlama değişmez. Birçok makinede bu iş için ayrı bir düğme bulunur; çoğu zaman AE-L harfleriyle ya da küçük bir yıldız simgesiyle gösterilir. Bazı makinelerde düğmeyi basılı tuttuğun sürece kilit sürer, bazılarında bir basışta kilitlenir ve ikinci basışta açılır; bu davranış menüden değiştirilebilir.

Kilidin en güçlü kullanımı üç adımlık bir harekettir: ölç, kilitle, kadrajla. Önce ölçmek istediğin noktayı kadrajın ortasına ya da spot ölçüm noktasının altına getirirsin. Sonra kilidi basarsın. Son olarak kadrajı istediğin gibi kurar ve çekersin. Böylece konu kadrajın kenarında dursa bile, pozlaması merkezdeki ölçümden gelir. Pozlama kilidi ile odak kilidi ayrı şeylerdir; birçok makinede ayrı düğmelerle ya da ayarlarla çalışırlar. Deklanşöre yarım basmak bazı makinelerde odağı ve pozlamayı birlikte kilitler, bazılarında yalnızca odağı; kendi makinenin davranışını kılavuzdan öğrenmek gerekir.

Kilit ne zaman manuel moddan iyidir?

Pozlama kilidi ile manuel mod benzer bir iş yapar: ikisi de pozlamayı sabit tutar. Aralarındaki fark süredir. Manuel modda ayarlar sen değiştirene kadar sabittir; bir sahne boyunca aynı ışıkta çalışırken bu idealdir. Pozlama kilidi ise tek bir kare ya da kısa bir dizi için geçerlidir; kilidi bıraktığında makine yeniden ölçmeye başlar. Bu yüzden kilit, ışığın sürekli değiştiği ama tek bir anı doğru yakalamak istediğin durumlar için daha pratiktir.

Örneğin ters ışıkta bir yüzü spot ölçümle ölçüp kilitlemek, sonra kişiyi kadrajın bir kenarına yerleştirmek birkaç saniyelik bir iştir. Karlı bir yamaçta güneş alan gri bir kayayı ölçüp kilitlemek, sonra kadrajı kara çevirmek de aynı biçimde çalışır. Kilidin tuzağı şudur: kilitli pozlamayla uzun süre çekmeye devam edersen, ışık değiştiğinde fotoğraflar kayar. Bu yüzden her yeni sahnede ya da ışık değiştiğinde yeniden ölçmek ve kilitlemek gerekir. Kilit tek kullanımlıktır; manuel mod ise bir çalışma ayarıdır.

Braketleme nasıl kurulur?

Otomatik pozlama braketleme, deklanşöre bir kez ya da art arda bastığında aynı sahneyi farklı pozlamalarla birkaç kez çeker. Genellikle üç ya da beş kare seçilir: biri makinenin önerisinde, diğerleri onun altında ve üstünde. Kareler arasındaki fark, yani braketleme adımı, çoğu makinede üçte bir stoptan birkaç stopa kadar ayarlanabilir. Küçük adımlar, örneğin üçte bir ya da üçte iki stop, doğru pozlamanın çevresinde ince bir seçim yapmak içindir; büyük adımlar, örneğin iki stop, dinamik aralığı genişletmek için birleştirilecek kareler içindir.

Braketlemeyi sürekli çekimle birlikte kullanmak, karelerin arasındaki süreyi kısaltır. Konu hareket ediyorsa kareler arasında küçük farklar oluşur; bu, sonradan birleştirmeyi zorlaştırabilir ve birleştirilmiş karede hayalet izler bırakabilir. Birleştirme amacıyla braketleme yaparken makineyi bir tripoda ya da sağlam bir yüzeye yerleştirmek en iyi sonucu verir. Yalnızca en iyi kareyi seçmek içinse elde çekmek çoğu zaman yeterlidir. Braketleme ayarını kullandıktan sonra kapatmayı unutma; aksi hâlde sonraki çekimlerde her an için birkaç kare çekmeye devam eder.

Braketlenen kareler nasıl kullanılır?

Braketlenen karelerin ilk kullanımı seçimdir: aynı anın farklı pozlamalı hâllerinden en iyisini seçer, ötekileri silersin. Bu, doğru pozlamayı çekim anında bulamadığın durumlarda bir sigortadır. Daha ileri kullanımı birleştirmedir: gökyüzüne göre pozlanmış kare ile gölgelere göre pozlanmış kareyi bir düzenleme programında birleştirip, tek bir karenin kaydedemeyeceği bir aralığı tek fotoğrafta toplarsın.

Yüzler burada da ayrı bir dikkat ister. Braketlenen karelerin her birinde yüz farklı bir tonda kaydedilir: karanlık karede koyu bir tenin gölgeleri kaybolabilir, aydınlık karede açık bir tenin alnı yanabilir. Seçim yaparken yalnızca histograma değil, her karede yüzü büyütüp bak. Aynı karede farklı tenlerden insanlar varsa, çoğu zaman her birinin en iyi görüneceği kare farklıdır; burada ya ikisinin de makul göründüğü ortadaki kareyi seçersin ya da ışığı değiştirerek bir sonraki çekimde farkı daraltırsın. Birleştirilmiş karelerde ise yüzlerin doğal, düz ya da gri görünmediğini ayrıca kontrol et.

Görsel kanıt

Tarihi bir hanın avlusunda, kemerli bir kapının eşiğinde çalışan yaşlı bir bakırcıyı çektiğini düşün. Bakırcı gölgede, koyu tenli yüzü çekiçlediği bakır tepsiye eğilmiş; arkasında güneşin vurduğu avlu ve parlak bir gökyüzü var. Onu kadrajın sol kenarına, avluyu sağa yerleştirmek istiyorsun. Matris ölçümle çektiğin kare avluyu doğru pozlamış, bakırcıyı ise karanlık bir biçim bırakmış.

Spot ölçüme geçiyor, bakırcının gölgedeki yanağını kadrajın ortasına getiriyor, ölçüyor, telafiyi üçte bir eksiye alıyor ve pozlama kilidine basıyorsun. Sonra kilidi bırakmadan makineyi çevirip bakırcıyı sol kenara, avluyu sağa yerleştiriyor ve çekiyorsun. Bakırcının yüzü, teninin sıcak derinliği ve tepsinin parıltısı seçiliyor; avlu ise yanmış. Mimariyi de korumak istediğin için makineyi bir sütuna dayayıp iki stop adımla üç kare braketliyorsun. Karanlık karede avlunun taşları ve gökyüzü seçiliyor, aydınlık karede bakırcının gölgesi tamamen açık. Akşam iki kareyi birleştiriyor ve birleştirilmiş karede bakırcının yüzünü büyütüp teninin griye kaymadığını kontrol ediyorsun.

Sık yapılan hata

Özet

Pozlama kilidi, doğru yeri ölçüp sonucu dondurmanı ve kadrajı kilidi bozmadan yeniden kurmanı sağlar: ölç, kilitle, kadrajla; tek kullanımlıktır ve ışık değiştiğinde yenilenmelidir, manuel mod ise bütün bir sahne için sabit bir ayardır. Otomatik pozlama braketleme aynı anı farklı pozlamalarla çekerek küçük adımlarda en iyi kareyi seçmek, büyük adımlarda ise kareleri birleştirip dinamik aralığı genişletmek için bir sigorta sunar. Kilitlenen ya da braketlenen her karede yüzü ayrıca büyütüp, farklı tenlerin gölgelerinin ve parlak noktalarının en az bir karede doğru kaydedildiğinden emin olmak gerekir.

Mini ödev

Bu ödev modülün projesi: «Beyaz üstüne beyaz» ve «siyah üstüne siyah».

1. Beyaz bir yüzeyin üstünde beyaz bir nesne, örneğin beyaz bir örtünün üstünde beyaz bir fincan, ve siyah bir yüzeyin üstünde siyah bir nesne hazırla.
2. İki düzeneğin yanına aynı ışıkta gri bir karton koy, onu spot ölçümle ölç, pozlamayı kilitle ve kadrajı kurarak çek.
3. Aynı iki sahneyi üçte bir stop adımla üç ya da beş kare braketleyerek çek ve histograma bakarak beyazı beyaz, siyahı siyah gösteren kareyi seç.
4. Seçtiğin iki kareyi portfolyo klasörüne ekle ve her birinin altına hangi ölçümü, hangi kilidi ya da braketleme karesini kullandığını yaz.

Kendini değerlendir

• Beyaz üstüne beyaz karede beyazlar gri değil ama dokuları seçiliyor mu?
• Siyah üstüne siyah karede siyahlar siyah ama biçimleri ayırt edilebiliyor mu?
• Braketleme dizisinden seçtiğin kareyi histograma ve gözüne dayanarak neden seçtiğini açıklayabiliyor musun?

Sözlük

Mini test

1. Pozlama kilidinin temel işlevi nedir?

• A) Odağı sabitlemek
• B) Ölçülen pozlamayı dondurup kadraj değişse de korumak
• C) ISO'yu otomatik yükseltmek
• D) Beyaz dengesini kilitlemek

2. Pozlama kilidi ile manuel mod arasındaki temel fark nedir?

• A) Kilit tek bir an ya da kısa bir dizi için geçerlidir, manuel mod ise sen değiştirene kadar sabittir
• B) Manuel mod yalnızca telefonlarda bulunur
• C) Kilit yalnızca gece çalışır
• D) İkisi arasında hiçbir fark yoktur

3. Dinamik aralığı genişletmek için birleştirilecek kareler braketlenirken hangi adım daha uygundur?

• A) Sıfır stop
• B) Yalnızca üçte bir stop
• C) Adımın önemi yoktur
• D) İki stop gibi büyük bir adım

4. Braketlenen karelerden birini seçerken farklı tenlerden iki kişi varsa ne yapılır?

• A) Dosya boyutu en büyük kareyi seçmek
• B) En karanlık kareyi seçmek
• C) Her karede iki yüzü de büyütüp ikisinin de makul göründüğü kareyi seçmek
• D) En aydınlık kareyi seçmek

Cevaplar

1. B — Kilit, ölçüm yapıldığı anki pozlamayı dondurur; kadraj değişse de pozlama aynı kalır ve konu kenarda da doğru pozlanır.
2. A — Kilit o anki ışık için tek kullanımlık bir karardır; manuel mod ise bütün bir sahne boyunca sabit kalan bir ayardır.
3. D — Birleştirilecek karelerde uçları yakalamak gerekir; büyük adımlar gökyüzünü ve gölgeleri ayrı karelerde korur.
4. C — Bir tenin en iyi karesi öbürünün en iyisi olmayabilir; ikisini de büyütüp bakmak dengeli bir seçim sağlar.

Özet kartı

• Pozlama kilidi: ölç, kilitle, kadrajla.
• Kilit tek kullanımlıktır; ışık değişince yeniden ölç.
• Braketleme: tek an, birkaç parlaklık.
• Küçük adım seçim için, büyük adım birleştirme için.
• Her karede yüzü büyüt; işin bitince braketlemeyi kapat.

Sonraki derse köprü

Bu modülde pozlamayı, yani fotoğrafın ne kadar aydınlık olacağını kontrol etmeyi öğrendin. Ama doğru pozlanmış bir fotoğraf, netlik yanlış yerdeyse yine de kusurlu kalır. Sonraki modül netliğe geçiyor ve ilk sorusu şu: makine neye odaklanacağını nereden biliyor? Otomatik odağın sahneyi iki farklı yöntemle nasıl gördüğünü orada konuşacağız.