Zor ışık

Öğrenme hedefi

Ölçeri her seferinde aynı yöne saptıran sahneleri tanıyıp her biri için hızlı bir çalışma reçetesi kurabileceksin. Kar, kumsal ve beyaz sokaklar gibi aydınlık sahnelerde artıya, gece ışıkları, sahne spotu ve mum ışığı gibi karanlık sahnelerde eksiye kaymanın nedenini açıklayacak, ters ışıkta siluet ile aydınlık bir yüz arasında bilinçli bir seçim yapacak, her sahnede hangi ölçüm modunu ve hangi kontrolü kullanacağını bilecek ve bu zor ışıkların her birinde farklı tenlerden yüzleri, özellikle aynı ışığı paylaşan iki kişiyi, ayrıntılı kaydedeceksin.

Merak sorusu

Bazı sahneler makineyi her seferinde aynı yöne yanıltır. Karda çekilen fotoğraflar gri, kumsalda çekilenler soluk, konserlerde çekilenler ise ya bembeyaz bir spot lekesiyle ya da seçilmeyen bir müzisyen yüzüyle çıkar. Gün batımında sevdiklerini çektiğinde ya gökyüzü bembeyazdır ya da yüzler simsiyah.

Kar, kumsal, konser: makineni nasıl kandırırsın? Aslında makineyi kandırmıyorsun; ona bilmediği bir şeyi, sahnenin tonunu söylüyorsun. Bu modülde bunun araçlarını tek tek öğrendin: ölçerin orta gri varsayımını, ölçüm modlarını, telafiyi, histogramı, yanma uyarısını ve dinamik aralığı. Bu ders onları sahne sahne bir araya getiriyor ve her zor ışık için kısa bir reçete sunuyor.

Bağlam

Zor ışık, ölçerin orta gri varsayımından en çok sapan sahnelerdir. Bu sahnelerin ortak noktası, kadrajın büyük bir kısmının ya çok aydınlık ya çok karanlık olması ya da aydınlık ile karanlığın aynı karede sensörün aralığını aşacak kadar yan yana durmasıdır. Makinenin önerisi bir hata sayılmaz; ortalama bir sahne için doğru olan bir tahmindir, ama bu sahneler ortalama değildir.

Reçeteler başlangıç noktalarıdır, kesin değerler değildir. Bir kar sahnesinin ne kadar artı istediği karın güneşte mi gölgede mi olduğuna, kadrajda ne kadar yer kapladığına ve makinenin ölçüm modunun nasıl çalıştığına göre değişir. Bu yüzden her reçete aynı döngüyle biter: çek, histograma ve yanma uyarısına bak, yüzü büyüt, gerekirse düzelt. Birkaç denemeden sonra bu döngü o kadar hızlanır ki reçeteyi düşünmeden uygularsın.

Basit açıklama

Aydınlık sahnelerde ne yapılır?

Kar, güneşli bir kumsal, parıldayan bir göl yüzeyi ya da beyaz badanalı evlerle dolu bir sokak, kadrajın büyük kısmını açık tonlarla doldurur. Makine bu aydınlığı güçlü bir ışık sanır ve fotoğrafı orta griye doğru karartır. Reçete kısa: matris ölçümde telafiyi artıya kaydır, çoğu zaman bir ile iki stop arasında. Grafiğin ağırlığı sağ yarıya taşınmalı, en uç sütun ise boş kalmalıdır; karın ya da kumun dokusu seçilmelidir.

Aydınlık sahnelerin ikinci tuzağı parlak yansımalardır. Güneşin sudaki ya da ıslak kumdaki yansımaları, bir arabanın camı ya da karın üstündeki buz parıltıları yanıp sönebilir. Bunlar küçük noktalarsa kabul edilebilir; ama bir gölün bütün yüzeyi yanıyorsa ayrıntı kaybolur ve telafiyi biraz geri almak gerekir. Aydınlık bir sahnede orta tonlu bir yüzeyi, örneğin güneşteki bir ağaç gövdesini ya da bir çantayı spot ölçümle ölçmek de iyi bir başlangıç verir; ölçümü o yüzeyden alıp ayarları sabitler, sonra kareyi kurarsın.

Karanlık sahnelerde ne yapılır?

Gece şehir ışıkları, sahne spotu altındaki bir müzisyen, mum ışığında bir sofra ya da karanlık bir kilisede tek bir pencere, kadrajın büyük kısmını koyu tonlarla doldurur. Ölçer bu koyuluğu ışık eksikliği diye okur ve kareyi açar; siyahlar griye döner, küçük ışık kaynakları ve aydınlık yüzler yanar. Reçete: matris ölçümde telafiyi eksiye kaydır, ya da daha iyisi, ışığın düştüğü konuyu spot ölçümle ölçüp gerekirse telafiyle ince ayar yap.

Işığın sabit olduğu karanlık sahneler, örneğin bir sahne spotu ya da bir mum, manuel mod için idealdir: bir kez ölçer, ayarları sabitler ve sahne değiştikçe bir daha dokunmazsın. Mum ve ateş ışığı ayrıca çok sıcak renklidir; beyaz dengesini tamamen nötrlemek atmosferi siler, biraz sıcaklık bırakmak o anın hissini korur. Karanlık sahnelerde ışık azdır; açıklık ve süre sınırına geldiyse kalan açığı ISO'ya yüklemek, karanlık bir kareyle yetinmekten iyidir. Karanlığın içinde küçük ışık kaynaklarının yanması çoğu zaman kabul edilebilir; önemli olan yüzlerin ve konunun ayrıntısıdır.

Ters ışıkta siluet mi, yüz mü?

Güneş ya da parlak bir pencere konunun arkasındaysa, sahnenin aralığı çoğu zaman sensörün aralığını aşar ve bir seçim yapman gerekir. Yollardan biri siluettir: pozlamayı parlak arka plana göre kurarsın, gökyüzü renkli ve ayrıntılı kalır, konu ise simsiyah bir biçime dönüşür. Siluet bilinçli bir seçimdir ve güçlü bir anlatım aracıdır; bir gün batımında yürüyen iki insanın biçimi, yüzleri görünmeden de bir hikâye anlatabilir.

Karşı yol yüzü kurtarmaktır: pozlamayı yüze göre kurarsın ve arka planın yanmasını kabul edersin; ya da Ders 9.6'da gördüğün gibi bir yansıtıcıyla, bir flaşla yüze ışık vererek aralığı daraltır ve ikisini birlikte korumaya çalışırsın. Ters ışıkta yüzü spot ölçümle ölçmek, matrisin parlak arka plan yüzünden yüzü karartmasını önler. Hangisini seçeceğine fotoğrafın ne anlatacağı karar verir. Önemli olan, siluetin bir kazayla değil bilerek oluşmasıdır: bir insanın yüzünü görmek istediğin bir fotoğrafta onu karanlığa bırakmak, bir hata olarak kalır.

Zor ışıkta yüzler nasıl korunur?

Zor ışık, farklı tenleri eşit olmayan biçimde etkiler. Karda ya da kumsalda, parlak bir fonun önünde duran koyu tenli bir yüz, açık tenli bir yüze göre daha çabuk karanlıkta kalır; çünkü fon ile yüz arasındaki fark daha büyüktür. Bu sahnelerde telafiyi yalnızca fona göre değil, yüze göre de değerlendir: kar beyaz ama yüz karanlıksa, ya biraz daha artıya git ya da yüze bir yansıtıcıyla ışık ver.

Aynı sahne ışığını paylaşan iki kişi özellikle zordur. Bir spotun altında şarkı söyleyen koyu tenli bir kişi ile yanındaki açık tenli bir kişiyi aynı karede çektiğinde, birinin yüzüne göre pozlamak öbürünü sapıtabilir: koyu yüze göre pozlarsan açık yüzün alnı yanabilir, açık yüze göre pozlarsan koyu yüzün gölgeleri simsiyaha düşebilir. Burada ölçümü iki yüzden birine yaslayıp telafiyle ortaya çekmek ve yanma uyarısıyla açık yüzün parlak noktalarını, büyüterek koyu yüzün gölgelerini kontrol etmek gerekir. Mum ışığında ise sıcak renk ve düşük ışık birlikte gelir; koyu bir ten hem kararabilir hem turuncuya kayabilir, bu yüzden ışık ve renk ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Görsel kanıt

Bir yaz günü, bir kumsalda geçen bir öğleden sonra ve akşamı çektiğini düşün. Öğleden sonra, beyaz kumda oyun oynayan koyu tenli bir çocuk. Matris ölçümle çektiğin ilk kare soluk ve gri; kum beyaz değil, çocuğun yüzü karanlık. Telafiyi artı bir üçte bire alıyorsun: kum beyaz ve dokulu, histogram sağa uzanmış ama kenara dayanmamış, çocuğun yüzü ve gülüşü seçiliyor. Sudaki birkaç parıltı yanıp sönüyor; bunları kabul ediyorsun.

Gün batımında iskelede ağ toplayan iki balıkçıyı, arkalarında turuncu bir gökyüzüyle çekiyorsun. Pozlamayı gökyüzüne göre kuruyor ve iki balıkçıyı bilerek siluet bırakıyorsun; biçimleri ve ağın çizgileri gökyüzüne karşı keskin. Akşam kumsaldaki küçük bir konserde, bir spotun altında şarkı söyleyen iki kadını çekiyorsun; tenlerinden biri koyu kahve, öbürü açık pembe. Matris ölçümde ikisinin de yüzü yanıyor. Manuel moda geçiyor, spotla koyu tenli kadının yanağını ölçüp telafiyi üçte bir eksiye alıyorsun; yanma uyarısında açık tenli kadının alnında yalnızca küçük bir parıltı kalıyor, koyu tenli kadının yüzünü büyüttüğünde gözleri ve gölgedeki yanağı seçiliyor. Üç sahne, üç reçete; her birinde son söz yüzlerindi.

Sık yapılan hata

Özet

Zor ışık, kadrajın çoğunu aydınlık ya da karanlık tonların doldurduğu ya da ikisinin sensörün aralığını aşacak kadar yan yana durduğu sahnelerdir: kar, kumsal ve beyaz sokaklarda telafiyi artıya, gece ışıkları, sahne spotu ve mumda eksiye kaydırmak ya da konuyu spotla ölçmek temel reçetedir. Ters ışıkta siluet ile aydınlık yüz arasında bilinçli seçim yapmak, sabit ışıkta manuel moda geçmek ve her denemeyi histogram ve yanma uyarısıyla doğrulamak işi hızlandırır. Zor ışık farklı tenleri eşit etkilemez; parlak fonlarda koyu yüzleri, aynı spotu paylaşan kişilerde iki yüzü de ayrı ayrı kontrol etmek gerekir.

Mini ödev

Bu ödevde üç zor ışık reçetesini sahada deneyeceksin.

1. Açık tonların hâkim olduğu bir yer seç ve matris ölçümde telafiyi, grafiğin en sağ sütunu boş kalana kadar adım adım artıya kaydırarak çek.
2. Karanlık bir sahnede, bir lamba ya da mum ışığında bir yüzü önce matris ölçümle, sonra spot ölçümle ve gerekiyorsa eksi telafiyle çek.
3. Ters ışıkta bir kişiyi bir kez bilerek siluet, bir kez yüzü aydınlık olacak biçimde çek ve iki karenin anlattığı şeyi yaz.
4. Mümkünse aynı ışığı paylaşan farklı tenlerden iki kişiyi çek ve iki yüzü de hem yanma uyarısıyla hem büyüterek kontrol et.

Kendini değerlendir

• Aydınlık ve karanlık sahnelerde telafinin yönünü düşünmeden doğru seçebildin mi?
• Siluet karende siluet bir kaza mıydı, yoksa bir seçim mi?
• Aynı ışıktaki iki yüzde de parlak noktalar ve gölgeler ayrıntılı kaldı mı?

Sözlük

Mini test

1. Güneşli bir kumsalda matris ölçümle çekilen fotoğraf soluk ve griyse ne yapılır?

• A) Telafiyi eksiye almak
• B) Telafiyi artıya almak ve histogramın sağ kenara dayanmadığını kontrol etmek
• C) Flaşı kapatmak
• D) Beyaz dengesini değiştirmek

2. Karanlık bir sahnede tek bir spotun aydınlattığı müzisyen matris ölçümde neden yanabilir?

• A) Makine karanlık sahneyi az ışık sanıp fotoğrafı aydınlattığı için
• B) Spot her zaman fazla sıcak olduğu için
• C) Müzisyen hareket ettiği için
• D) Diyafram fazla dar olduğu için

3. Ters ışıkta bir silueti bilinçli bir seçim yapan nedir?

• A) Makinenin otomatik modda olması
• B) Konunun uzakta olması
• C) Pozlamanın bilerek parlak arka plana göre kurulması ve yüzün görünmesinin istenmemesi
• D) Flaşın patlamaması

4. Aynı spotu paylaşan koyu ve açık tenli iki kişiyi çekerken ne yapılır?

• A) Yalnızca açık tenli yüze göre pozlamak
• B) Yalnızca koyu tenli yüze göre pozlamak
• C) Fotoğrafı sonradan ikiye bölüp ayrı düzenlemek
• D) Bir yüzü ölçüp telafiyle ortaya çekmek ve iki yüzü de yanma uyarısıyla ve büyüterek kontrol etmek

Cevaplar

1. B — Ölçer beyaz kumu güçlü ışık sanıp kareyi karartır; artı telafi kumu beyaza döndürür, histogram kenara dayanmamalıdır.
2. A — Kadrajın çoğu karanlıksa ölçer ışığın az olduğunu sanır, fotoğrafı aydınlatır ve spot altındaki yüz yanar.
3. C — Siluet, parlak arka plana göre pozlama yapılıp konunun karanlıkta kalmasının istendiği durumda bir seçimdir, kaza değildir.
4. D — Tek yüze göre bırakılan pozlama öbürünü sapıtır; telafiyle ortaya çekmek ve iki yönlü kontrol iki yüzü birden korur.

Özet kartı

• Aydınlık sahne (kar, kum, beyaz sokak): artı telafi, histogram sağa ama kenara değil.
• Karanlık sahne (gece, spot, mum): eksi telafi ya da konuyu spotla ölç; sabit ışıkta manuel.
• Ters ışık: siluet mi yüz mü, bilerek seç.
• Her reçete aynı döngüyle biter: çek, histograma ve uyarıya bak, yüzü büyüt.
• Parlak fonda koyu yüzü, aynı spotta iki yüzü ayrı ayrı kontrol et.

Sonraki derse köprü

Zor ışıkta doğru pozlamayı bulmak birkaç deneme gerektiriyor. Peki ışık hızla değişirken ya da an bir daha tekrarlanmayacakken bu denemelere vaktin yoksa? Makinenin iki aracı bu durumda seni korur: pozlamayı bir noktada kilitleyen düğme ve aynı anı farklı pozlamalarla birkaç kez çeken braketleme. Modülün son dersi bu iki güvenceyi anlatıyor.