Aşırı ve eksik pozlama

Öğrenme hedefi

Aşırı pozlamanın ve eksik pozlamanın sınırlarını çekim anında görebileceksin. Tamamen beyaz kaydedilmiş bir bölgenin neden kurtarılamadığını, karanlık bir bölgenin ise neden bir ölçüde açılabildiğini açıklayacak, inceleme ekranındaki yanma uyarısını ve çekim anındaki çizgili deseni açıp okuyacak, uyarının gösterdiği yanmanın önemli bir bölgede mi yoksa kabul edilebilir bir parıltıda mı olduğuna karar verecek ve yüzlerde, tenin tonu ne olursa olsun, parlayan noktaların ve gölgelerin kaybolmadan kaydedilmesini sağlayacaksın.

Merak sorusu

Bir fotoğrafa bakıyorsun ve gökyüzünün bir bölümü bembeyaz bir boşluk; ne bulut var ne renk. Düzenleme uygulamasını açıp açık tonlar kaydırıcısını çekiyorsun ama o bölge yalnızca düz bir griye dönüyor. Aynı fotoğrafta karanlık bir köşe var; gölgeleri açtığında orada bir sandalye ve bir kedi beliriyor, biraz kumlu ama görünür.

Yanmış bir fotoğraf kurtarılabilir mi? Bu sorunun cevabı iki yöne göre farklıdır: aydınlık uçta kaybolan ayrıntı çoğu zaman geri gelmez, karanlık uçta kalan ayrıntı ise bir bedel karşılığında geri getirilebilir. Bu derste bu asimetriyi, makinenin seni yanmaya karşı nasıl uyardığını ve bu uyarıları çekim anında nasıl kullanacağını konuşacağız.

Bağlam

Düzenleme modülünde bembeyaz patlamış bir pencerenin geri gelmediğini, pozlama modülünde ise taşan kovaların ayrıntıyı kaybettiğini görmüştün. Bir önceki derste histogramın bir kenara dayanmasının bu kaybın grafikteki izi olduğunu öğrendin. Bu ders o bilgiyi çekim anına taşıyor: kaybı fotoğraf çekildikten sonra fark etmek yerine, çekerken görmek.

Makinelerin ve birçok telefonun bunun için iki aracı vardır. Biri, çekilmiş bir fotoğrafı incelerken yanmış bölgeleri yanıp sönen bir desenle gösteren vurgu uyarısıdır. Diğer araç, çekimden önce ekranda ya da vizörde beliren çizgili bir desen olan zebradır. İkisi de genellikle menüde kapalı gelir ve bir kez açılması gerekir. Açıldıktan sonra, histogramın sana söylediğini fotoğrafın tam olarak neresinde olduğunu gösterirler.

Basit açıklama

Yanmış bölge neden geri gelmez, gölge neden gelir?

Sensörün her noktası belli bir miktar ışığı kaydedebilir. O sınıra ulaşan bütün noktalar aynı değeri, yani saf beyazı alır. Hafif bir bulut ile parlak bir gökyüzü, sınıra ulaştıktan sonra artık birbirinden ayrılamaz; ikisi de aynı sayıdır. Düzenlemede açık tonları kısmak bu sayıyı yalnızca griye çevirir, çünkü içinde ayrıntı yoktur. Buna yanmış bölge denir. RAW dosyaları, ekranda gösterilen JPEG önizlemesine göre parlak uçta biraz daha pay bırakabilir; ama sensörün kendi sınırına ulaşmış bir bölgeyi o da kurtaramaz.

Karanlık uçta durum farklıdır. Az ışık alan noktalar sıfır değil, küçük bir değer kaydeder; bu değerlerin içinde ayrıntı vardır ama gürültüyle karışıktır. Gölgeleri açtığında bu ayrıntı geri gelir, ama gürültü de onunla birlikte büyür. Bu yüzden karanlık uçta bir gölge payı vardır: belli bir ölçüye kadar kurtarabilirsin, ötesinde kumlanma ayrıntıyı boğar. Tamamen siyah kaydedilmiş bölgeler ise, tıpkı yanmış beyazlar gibi, geri gelmez. Aradaki fark şudur: aydınlık uç keskin bir duvarla biter, karanlık uç ise gürültüye doğru yavaş yavaş bozulan bir eğimle.

Vurgu uyarısı nasıl okunur?

Vurgu uyarısı, çekilmiş bir fotoğrafı makinenin ekranında incelerken yanmış bölgeleri yanıp sönen siyah ya da renkli bir desenle gösterir. Birçok makinede inceleme menüsünde açılır. Açıldıktan sonra her fotoğrafa baktığında, bembeyaz kaydedilen bölgeler göz kırpar gibi yanıp söner. Bu uyarı, histogramın sağ kenara dayandığını söylediği yerin fotoğrafta tam olarak neresi olduğunu gösterir.

Uyarıyı gördüğünde sorulacak soru şudur: yanıp sönen bölge önemli mi? Güneşin kendisi, bir ampulün teli, sudaki küçük parıltılar ya da bir arabanın kromundaki yansıma yanmış olabilir; bunlar zaten bembeyaz görünmelidir. Ama bir gelinliğin dantelleri, bir gökyüzünün bulutları ya da bir yüzün alnı yanıp sönüyorsa, o ayrıntı kayboluyordur ve pozlamayı biraz kısmak gerekir. Uyarı JPEG önizlemesine göre hesaplandığı için RAW çekerken biraz tutucudur; yine de onu bir güvenlik payı gibi kullanmak en güvenli yoldur.

Zebra ne işe yarar?

Zebra, çekimden önce, ekranda ya da elektronik vizörde, belli bir parlaklığın üstündeki bölgelerin üzerine çizgili bir desen çizer. Aynasız makinelerde ve video kameralarda yaygındır; bazı telefonların pro modlarında da bulunur. Vurgu uyarısından farkı, sonucu çekmeden göstermesidir: çizgileri gördüğün anda pozlamayı ayarlar, sonra çekersin.

Zebranın eşiği birçok makinede ayarlanabilir. Eşiği en üst değere koyduğunda çizgiler yalnızca yanmak üzere olan bölgelerde belirir; bu, vurgu uyarısının canlı bir karşılığıdır. Bazı fotoğrafçılar ve özellikle video çekenler eşiği daha düşük bir değere koyar ve bunu yüzlerdeki parlak noktaları izlemek için kullanır; çizgiler yüzün en parlak bölgesinde belirmeye başladığında pozlamanın yüz için yeterince cömert olduğunu anlarlar. Eşiğin hangi değere konacağı makineye ve çekim tarzına göre değişir; kendi makinende birkaç denemeyle bulunmalıdır.

Yüzlerde ne kaybolabilir?

Yüzde en kolay yanan yerler, ışığı en çok yansıtan küçük bölgelerdir: alın, burnun ucu, elmacık kemikleri. Açık bir tende bu bölgeler hızla bembeyaz lekelere dönüşür ve vurgu uyarısı onları yanıp söndürür. Koyu bir tende de terli ya da yağlı bir alın, güçlü bir ışık altında parlak bir yansıma verebilir ve aynı biçimde yanabilir; bu parlak yansıma, tenin geri kalanı doğru pozlanmış olsa bile yanıp sönebilir. Bir yansımanın küçük bir parıltı mı yoksa dokusu kaybolmuş bir leke mi olduğuna yüzü büyütüp bakarak karar verirsin.

Eksik pozlamada ise risk gölgelerdedir. Koyu bir yüzün gölgede kalan yanağı, pozlama kısıldıkça sol kenara yaklaşır; sonradan açıldığında renk kumlanmasıyla lekelenir. Bu yüzden yanmayı önlemek için pozlamayı kısarken ölçüyü kaçırmamak gerekir: yanıp sönen önemli bir bölgeyi kurtaracak kadar kıs, ama koyu bir tenin gölgesini simsiyaha itecek kadar değil. Bazen iki ucu birden kurtarmak mümkün olmaz; o zaman ya ışığı değiştirirsin, örneğin kişiyi gölgeye alırsın, ya da hangi ucu koruyacağına bilinçli olarak karar verirsin.

Görsel kanıt

Şafakta bir balıkçı teknesini çektiğini düşün. Teknenin gövdesi beyaz, arkasında doğan güneşle parlayan bir gökyüzü var; güvertede ağlarını toplayan, güneşten koyulaşmış tenli bir balıkçı. Otomatik modda çektiğin fotoğrafı incelerken vurgu uyarısı hem gökyüzünün büyük bir bölümünü hem de teknenin gövdesini yanıp söndürüyor. Balıkçının alnında da küçük bir nokta yanıp sönüyor.

Telafiyi eksi bire alıp yeniden çekiyorsun. Gökyüzünde yalnızca güneşin çevresi yanıp sönüyor; bulutlar ve teknenin boya dokusu geri gelmiş. Balıkçının alnındaki nokta artık bir yansıma, dokusu seçiliyor. Ama yüzünün gölgedeki yanı karanlık; histogram sola yaklaşmış. Düzenlemede gölgeleri ölçülü açıyorsun; yüz teninin kendi sıcaklığıyla beliriyor, hafif bir kumlanma var ama göze batmıyor. Merak edip eksi ikiyi de denediğinde yüzün gölgesi simsiyaha yapışıyor ve açıldığında lekeli bir griye dönüyor. Aynı sahnede doğru nokta, yanan gökyüzü ile kaybolan gölge arasındaki dengeydi.

Sık yapılan hata

Özet

Aydınlık uçta sensörün sınırına ulaşan bölgeler aynı saf beyaz değeri alır ve ayrıntıları geri gelmez; karanlık uçta ise ayrıntı gürültüyle karışık da olsa bir ölçüde kurtarılabilir, ama tamamen siyah bölgeler de kaybolur. Vurgu uyarısı çekimden sonra, zebra ise çekim sırasında yanmak üzere olan bölgeleri gösterir; önemli olan, yanıp sönen bölgenin korunması gereken bir ayrıntı mı yoksa kabul edilebilir bir parıltı mı olduğuna karar vermektir. Yüzlerde alın ve burun gibi parlak noktaları her tonda yanmadan tutmak, koyu tenin gölgelerini ise sol kenara itmeden korumak gerekir; iki ucu birden kurtarmak mümkün olmadığında ışığı değiştirmek ya da hangi ucu koruyacağına bilinçli karar vermek gerekir.

Mini ödev

Bu ödevde yanma uyarılarını açıp kullanacaksın.

1. Makinende vurgu uyarısını, varsa zebrayı da aç; telefonunda benzer bir seçenek olup olmadığını ara.
2. Parlak bir gökyüzü ya da beyaz bir yüzey içeren bir sahneyi otomatik modda çek ve yanıp sönen bölgeleri not et.
3. Telafiyi adım adım eksiye kaydırarak önemli bölgeler yanıp sönmeyi bırakana kadar çek; her adımda gölgelerin ne kadar karardığına bak.
4. Parlak ışıkta bir arkadaşının portresini çek ve alnında, burnunda yanıp sönen nokta olup olmadığını, gölgedeki yanağının ise simsiyaha düşüp düşmediğini kontrol et.

Kendini değerlendir

• Vurgu uyarısının yanıp söndürdüğü bölgelerden hangilerinin önemli, hangilerinin kabul edilebilir olduğunu ayırt edebildin mi?
• Pozlamayı kısarken gölgelerin sol kenara yapıştığı noktayı buldun mu?
• Arkadaşının yüzünde, teninin tonu ne olursa olsun, hem parlak noktalar hem gölgeler ayrıntılı kaldı mı?

Sözlük

Mini test

1. Tamamen beyaz kaydedilmiş bir gökyüzü düzenlemede neden kurtarılamaz?

• A) Düzenleme uygulamaları gökyüzünü tanımadığı için
• B) Sensörün sınırına ulaşan bütün noktalar aynı değeri aldığı ve içlerinde ayrıntı kalmadığı için
• C) Gökyüzü her zaman mavi olduğu için
• D) RAW dosyası kullanıldığı için

2. Vurgu uyarısı ile zebra arasındaki temel fark nedir?

• A) Vurgu uyarısı yalnızca videoda çalışır
• B) Zebra yalnızca siyah bölgeleri gösterir
• C) Vurgu uyarısı çekimden sonra, zebra çekim sırasında yanmak üzere olan bölgeleri gösterir
• D) Zebra yalnızca telefonlarda bulunur

3. Vurgu uyarısı yalnızca bir ampulün telini yanıp söndürüyorsa ne yapılmalıdır?

• A) Genellikle hiçbir şey; ampul zaten beyaz görünmelidir
• B) Pozlamayı iki stop kısmak
• C) Fotoğrafı silmek
• D) Zebrayı kapatmak

4. Yanmayı önlemek için pozlamayı aşırı kısmak koyu bir tende neye yol açabilir?

• A) Tenin bembeyaz olmasına
• B) Beyaz dengesinin bozulmasına
• C) Alındaki yansımanın büyümesine
• D) Gölgelerin simsiyaha yapışıp açıldığında lekeli bir griye dönmesine

Cevaplar

1. B — Sınıra ulaşan bütün noktalar saf beyazdır; bulut ile gök arasındaki fark artık kayıtlı değildir ve kaydırıcı yalnızca griye çevirir.
2. C — Vurgu uyarısı çekilmiş fotoğrafı incelerken, zebra ise çekimden önce ekranda yanmak üzere olan bölgeleri gösterir.
3. A — Ampuller, güneş ve küçük parıltılar zaten bembeyaz olmalıdır; yanmaları ayrıntı kaybı sayılmaz.
4. D — Aşırı kısılan pozlama gölgeleri sol kenara iter; açıldıklarında gürültü büyür ve koyu ten lekeli bir griye kayar.

Özet kartı

• Yanmış beyaz geri gelmez; gölgeler bir ölçüde açılabilir.
• Vurgu uyarısı: çekimden sonra yanıp sönen yanmış bölgeler.
• Zebra: çekim sırasında yanmak üzere olan bölgelerde çizgiler.
• Yanıp sönen bölge önemli mi? Güneş ve ampul olabilir, bulut ve yüz olmamalı.
• Parlak noktaları yakma, koyu tenin gölgesini simsiyaha itme; gerekirse ışığı değiştir.

Sonraki derse köprü

Balıkçının teknesinde gökyüzünü kurtarmak ile yüzün gölgesini korumak arasında sıkıştık. Bu sıkışmanın nedeni, sensörün tek bir karede kaydedebileceği ışık aralığının, gözün gördüğü aralıktan dar olmasıdır. Sonraki ders bu sınırı, dinamik aralığı, ve gökyüzünün neden bu kadar sık bembeyaz çıktığını anlatıyor.