Makine ışığı nasıl ölçer?

Öğrenme hedefi

Makinenin içindeki pozometrenin sahneden yansıyan ışığı ölçtüğünü ve her ölçtüğü alanı orta bir griye çekmeye çalıştığını açıklayabileceksin. Yansıyan ışık ölçümü ile konunun üstüne düşen ışığı ölçen gelen ışık ölçümünü ayırt edecek, beyaz, siyah ve orta tonlu konuların ölçümü neden farklı yönlere saptırdığını gösterecek, gri bir kart ya da orta tonlu bir yüzeyle doğru ölçüm almayı öğrenecek ve bir yüzü ölçüm noktası yaptığında tenin rengine göre ölçümün hangi yöne kaydığını bilip düzelteceksin.

Merak sorusu

Ders 8.1'de karlı bir bahçede makinenin karı griye çevirdiğini görmüştük. Aynı şey tersine de olur: siyah bir kediyi siyah bir kanepenin üstünde çektiğinde kedi de kanepe de koyu bir griye döner. Beyaz da siyah da gri çıkıyorsa, makinenin gözünde dünyada yalnızca tek bir renk var gibidir.

Kar fotoğrafları neden gri çıkar? Çünkü makinenin ışık ölçeri, yani pozometre, neye baktığını bilmez; yalnızca ne kadar ışık geldiğini bilir. Bu derste pozometrenin ışığı nasıl ölçtüğünü, neden her şeyi orta bir griye çekmeye çalıştığını ve bu davranışı önceden bilerek onu nasıl doğru kullanacağını konuşacağız.

Bağlam

Pozlama modülünde ölçümü bir ibre gibi düşündük: makine sahnenin parlaklığına bakar ve bir öneri yapar; biz de bu öneriyi telafiyle ya da manuel ayarlarla düzeltiriz. Bu modül o ibrenin içine giriyor. Ölçümü anlamak, makinenin nerede yanılacağını çekimden önce bilmek demektir; histogramı ve dinamik aralığı anlamak ise sonucun gerçekten doğru olup olmadığını görmek demektir.

Fotoğraf makinesinden önce ışık ölçmek için elde tutulan ayrı ölçerler kullanılırdı; bugün de birçok sinema ve stüdyo fotoğrafçısı onları kullanır. Makinenin içindeki pozometre ise objektiften geçen ışığı ölçer. İki yaklaşımın farkı basit ama önemlidir ve makinenin neden karı griye çevirdiğini açıklar. Bu ders o farkı ve makinenin sahneyi hangi varsayımla okuduğunu anlatıyor.

Basit açıklama

Pozometre neyi ölçer?

Makinenin pozometresi, sahnedeki nesnelerin üstlerinden yansıyıp objektife giren ışığı ölçer. Buna yansıyan ışık ölçümü denir. Sorun şudur: yansıyan ışığın miktarı iki şeye bağlıdır. Biri konunun üstüne düşen ışığın miktarı, öbürü konunun kendi rengi. Beyaz bir kâğıt üstüne düşen ışığın çoğunu geri gönderir; siyah bir kadife çok azını. Aynı ışıkta beyaz kâğıt parlak, siyah kadife karanlık görünür.

Pozometre bu ikisini birbirinden ayıramaz. Parlak bir yansıma gördüğünde bunun güçlü bir ışıktan mı yoksa açık renkli bir nesneden mi geldiğini bilemez. Elde tutulan ölçerlerin bir kısmı ise bu sorunu ters yönden çözer: konunun yanına götürülür ve kameraya doğru çevrilerek konunun üstüne düşen ışığı ölçer. Buna gelen ışık ölçümü denir. Bu ölçüm konunun renginden etkilenmez; beyaz bir gelinlik ile siyah bir takım aynı ışıktaysa aynı sonucu verir.

Orta gri varsayımı nedir?

Pozometre bir karar vermek zorunda olduğu için basit bir varsayım yapar: ölçtüğü her alanın orta tonlu olduğunu kabul eder. Orta ton, ne açık ne koyu, grinin tam ortasındaki bir değerdir. Fotoğrafçılar bu tonu çoğu zaman yüzde on sekiz yansıtan gri bir kartla anlatır; makinelerin tam ayarı üreticiden üreticiye biraz farklıdır, ama fikir aynıdır. Makine ölçtüğü alanı, fotoğrafta bu orta gri tonda görünecek biçimde pozlar.

Çoğu sahnede bu varsayım işe yarar, çünkü açık ve koyu bölgeler bir araya gelince ortalama kabaca orta tona yakın düşer. Ama sahnenin büyük kısmı açık tonluysa, örneğin kar, beyaz kum ya da badanalı bir cephe, pozometre bu açık tonu güçlü bir ışık zanneder ve fotoğrafı karartır; beyazlar griye döner. Sahnenin büyük kısmı koyu tonluysa, örneğin siyah bir fon ya da koyu bir orman, makine bunu az ışık sanır ve fotoğrafı aydınlatır; siyahlar griye döner. Makinenin gözünde her şey orta gri olmak ister.

Doğru ölçüm nasıl alınır?

Bu davranışı bilmek, onu doğru kullanmanın anahtarıdır. En güvenilir yol, makineyi orta tonlu bir yüzeye göre ölçtürmektir. Konunun yanına, aynı ışığa bir gri kart koyar, kareyi onunla doldurup ölçüm alır ve bu ayarları manuel modda sabitlersin. Gri kart yoksa sahnedeki orta tonlu bir yüzeyi kullanabilirsin: güneşteki yeşil bir çimen, soluk bir taş duvar ya da orta tonlu bir kumaş çoğu zaman işe yarar.

Daha hızlı bir çözüm, sahnenin tonunu bilerek makinenin önerisini düzeltmektir. Ölçtüğün alan beyazsa, makinenin griye çektiğini bilir ve pozlamayı artıya kaydırırsın; kar ya da beyaz bir gelinlik genellikle bir ile iki stop arası artı ister. Ölçtüğün alan siyahsa, pozlamayı eksiye kaydırırsın. Bu miktarlar kesin değildir; sahneye ve makineye göre değişir ve sonucu ekranda kontrol etmek gerekir. Ama yönü bilmek, yani açık tonlarda artı, koyu tonlarda eksi, ilk denemede doğruya çok yaklaşmanı sağlar.

Yüz ölçüm noktası olunca ne olur?

Birçok fotoğrafçı portrelerde ölçümü yüzden alır. Bu mantıklıdır, çünkü yüz fotoğrafın en önemli yeridir. Ama yüz de pozometre için yalnızca bir yansıma alanıdır ve pozometre onu da orta griye çekmek ister. Her ten, üstüne düşen ışığın başka bir payını geri gönderir; bazı tenler orta tondan koyu, bazıları orta tondan açıktır. Bu yüzden yüzden alınan ölçüm, tenin kendi tonuna göre farklı yönlere sapar.

Orta tondan koyu bir yüzü ölçtüğünde makine onu fazla karanlık sanır ve fotoğrafı aydınlatır; ten gerçekte olduğundan açık, bazen küllü ve soluk görünür. Bu durumda pozlamayı biraz eksiye kaydırmak tenin kendi derinliğini geri getirir. Orta tondan açık bir yüzü ölçtüğünde makine onu fazla parlak sanır ve fotoğrafı karartır; ten griye kayar. Burada biraz artı, teni kendi aydınlığına döndürür. Gelen ışık ölçümü ya da gri kart, bu sapmanın hiç olmadığı bir başlangıç noktası verir: ışığı ölçer, teni değil. Her durumda son karar yüzü büyütüp bakmaktır.

Görsel kanıt

Bir fırında, beyaz önlüklü bir fırıncıyı taş fırının önünde çektiğini düşün. Fırının ağzı simsiyah, önlük bembeyaz, fırıncının teni koyu kahverengi. Makinenin ölçümünü kadrajın küçük bir noktasına daraltıyorsun; bu seçeneği bir sonraki derste ayrıntılı göreceğiz. Önce önlüğü ölçüyorsun. Önlük griye dönmüş, fırıncının yüzü neredeyse siyah, fırının içi hiç seçilmiyor. Sonra fırının siyah ağzını ölçüyorsun. Bu kez fırının içi gri, önlük bembeyaz patlamış, fırıncının yüzü soluk ve fazla aydınlık.

Son olarak tezgâhın üstündeki un çuvalının yanına bir gri kart koyuyor, kartı ölçüyor ve ayarları manuel modda sabitliyorsun. Önlük beyaz ama kıvrımları seçiliyor, fırının ağzı siyah ama taş dokusu belli, fırıncının koyu kahverengi teni kendi sıcaklığıyla, alnındaki un tozu ve gözlerinin çevresindeki çizgilerle görünüyor. Aynı ışık, üç ölçüm; yalnızca gri kartın ölçümü sahnenin gerçek tonlarını korudu.

Sık yapılan hata

Özet

Makinenin pozometresi sahneden yansıyan ışığı ölçer ve ölçtüğü her alanın orta gri olduğunu varsayar; bu yüzden karı ve beyaz yüzeyleri karartır, siyahları aydınlatır. Gelen ışık ölçümü ya da gri kart gibi orta tonlu bir referans bu sapmadan kurtulmanın en güvenilir yoludur; açık tonlarda artıya, koyu tonlarda eksiye kaydırmak ise hızlı bir düzeltmedir. Yüz de pozometre için bir yansıma alanıdır: orta tondan koyu bir ten açığa, açık bir ten griye çekilir; bu yüzden ölçümü tenin tonuna göre düzeltmek ve sonucu büyütüp kontrol etmek gerekir.

Mini ödev

Bu ödevde pozometrenin orta gri varsayımını kendi gözünle göreceksin.

1. Beyaz bir kâğıdı, siyah bir kumaşı ve orta tonlu bir yüzeyi ayrı ayrı kadrajı doldurarak otomatik ya da A modunda çek; üçünün de fotoğrafta aşağı yukarı aynı griye döndüğünü gör.
2. Aynı üç yüzeyi telafiyle, beyazı artıya, siyahı eksiye kaydırarak yeniden çek ve gerçek tonlarına ne kadar yaklaştığını not et.
3. Gri kart ya da orta tonlu bir yüzeyle ölçüm alıp ayarları manuel modda sabitle ve aynı ışıkta beyaz, siyah ve orta tonlu nesneleri birlikte çek.
4. Bir arkadaşının yüzünden ölçüm al, sonra gri karttan ölçüm al ve iki karede tenin tonunu karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Otomatik karelerde beyazın ve siyahın griye döndüğünü görebildin mi?
• Gri kartla sabitlenen karede beyaz beyaz, siyah siyah mı kaldı?
• Yüzden alınan ölçüm ile gri karttan alınan ölçüm arasında tenin tonu hangi yönde farklılaştı?

Sözlük

Mini test

1. Makinenin pozometresi neyi ölçer?

• A) Konunun üstüne düşen ışığı
• B) Konudan yansıyıp objektife giren ışığı
• C) Konunun sıcaklığını
• D) Konuya olan uzaklığı

2. Kadrajı bembeyaz bir karla doldurduğunda makine ne yapar?

• A) Karı olduğu gibi beyaz bırakır
• B) Fotoğrafı aydınlatır
• C) Karı orta griye çekmek için fotoğrafı karartır
• D) Beyaz dengesini değiştirir

3. Gelen ışık ölçümünün yansıyan ışık ölçümünden farkı nedir?

• A) Konunun renginden etkilenmez
• B) Yalnızca gece çalışır
• C) Her zaman daha karanlık sonuç verir
• D) Yalnızca telefonlarda bulunur

4. Orta tondan koyu bir yüzden ölçüm alındığında ten nasıl görünebilir ve ne yapılır?

• A) Fazla koyu görünür; artıya kaydırılır
• B) Değişmez; hiçbir şey yapılmaz
• C) Maviye kayar; beyaz dengesi değiştirilir
• D) Gerçekte olduğundan açık ve soluk görünebilir; pozlama biraz eksiye kaydırılır

Cevaplar

1. B — Makinenin içindeki pozometre objektiften giren, yani konudan yansıyan ışığı ölçer; bu yüzden konunun rengi ölçümü etkiler.
2. C — Pozometre ölçtüğü alanı orta gri sanır; beyaz karı fazla ışık gibi okuyup fotoğrafı karartır ve kar griye döner.
3. A — Gelen ışık ölçümü konunun üstüne düşen ışığı ölçer; beyaz ve siyah konular aynı ışıktaysa aynı sonucu verir.
4. D — Pozometre koyu yüzü orta griye çekmek için fotoğrafı aydınlatır; biraz eksi telafi tenin kendi derinliğini geri getirir.

Özet kartı

• Pozometre yansıyan ışığı ölçer; neye baktığını bilmez.
• Her ölçtüğü alanı orta griye çeker: beyaz kararır, siyah aydınlanır.
• Gri kart ya da gelen ışık ölçümü rengi değil ışığı ölçer.
• Açık tonda artı, koyu tonda eksi.
• Yüz de bir yansıma alanıdır: tenin tonuna göre ölçümü düzelt ve büyütüp kontrol et.

Sonraki derse köprü

Pozometrenin her ölçtüğü alanı orta griye çektiğini gördün. Peki makine kadrajın neresini ölçüyor: bütün kareyi mi, ortasını mı, yoksa tek bir noktayı mı? Bu seçim, fırıncının önlüğüyle fırının ağzı arasında gördüğümüz farkın kaynağıydı. Sonraki ders makinenin sahneye nereden baktığını, yani ölçüm modlarını anlatıyor.