A modu

Öğrenme hedefi

A modunda diyaframı seçip enstantaneyi makineye bıraktığında neyin senin, neyin makinenin kararı olduğunu açıklayabileceksin. Diyaframı sahnenin netlik ihtiyacına göre seçecek, makinenin hesapladığı enstantaneyi her çekimde göz ucuyla kontrol edecek, loşta sürenin güvenli sınırın altına düştüğünü fark edip ISO ile düzeltecek, parlak güneşte makinenin en kısa süresine çarptığını anlayıp diyaframı kısacak, pozlama telafisinin A modunda yalnızca enstantaneyi değiştirdiğini bilecek ve parlak ya da koyu fonların önündeki farklı tenleri telafiyle doğru pozlayacaksın.

Merak sorusu

Bir düğünü, bir sokak yürüyüşünü ya da bir aile yemeğini çeken deneyimli fotoğrafçıların makinelerine bakarsan, mod tekerleğinin çoğu zaman A harfinde durduğunu görürsün. Tam otomatikte değil, tam manuelde de değil. Arada bir yerde: bir ayarı kendileri seçiyor, geri kalanını makineye bırakıyorlar.

Profesyoneller neden A modunu sever? Çünkü bir fotoğrafın görünüşünü en belirgin biçimde değiştiren kararlardan birini, netlik dilimini, kendi ellerinde tutarken ışığın hızla değiştiği anlarda hesabı makineye bırakabilirler. Bu derste A modunun nasıl çalıştığını, neden bu kadar kullanışlı olduğunu ve hangi durumlarda seni yarı yolda bırakabileceğini konuşacağız.

Bağlam

Ders 3.9'da çekim modlarını bir merdivene benzetmiş ve A modunu, yani diyafram önceliğini, diyaframı senin, enstantaneyi makinenin seçtiği mod olarak tanımlamıştık. Bazı markalarda aynı mod Av harfiyle yazılır. O gün bu modun ne yaptığını biliyordun; ama diyaframın, enstantanenin ve ISO'nun birbirini nasıl dengelediğini henüz bilmiyordun. Şimdi pozlama üçgenini ve stopları tanıyorsun; A modunun perde arkasında ne yaptığını görebilirsin.

Ders 8.7'deki öncelik sorusunu hatırla: bir sahnede ilk korunacak şey hangi ayarın önce seçileceğini belirliyordu. A modu, önceliği netlik olan sahneler için bu kararın makineye aktarılmış hâlidir: sen diyaframla netlik dilimini seçersin, makine ışık ölçerinin önerdiği parlaklığa ulaşmak için enstantaneyi hesaplar. Işık değiştikçe enstantane de değişir; diyafram ise senin bıraktığın yerde kalır. Bu yüzden A modunda asıl işin, makinenin seçtiği süreyi izlemektir.

Basit açıklama

A modunda kim neye karar verir?

Bu modda açıklığa senin elin karar verir. Makine sahneyi ölçer ve o diyaframla uygun parlaklığa ulaşmak için gereken enstantaneyi hesaplar. ISO'yu ise ya sen sabitlersin ya da makinenin kendi ayarlamasına bırakırsın. Diyaframı bir stop açtığında makine enstantaneyi bir stop kısaltır; diyaframı kısarsan süreyi uzatır. Böylece parlaklık aynı kalır, ama netlik dilimi senin istediğin gibi değişir.

A modunun profesyonellere çekici gelmesinin nedeni, netliğin çoğu sahnede en göze çarpan karar olmasıdır. Bir portrede arka planın erimesi, bir manzarada önden arkaya her şeyin keskin olması, bir grup fotoğrafında herkesin netlikte kalması diyaframa bağlıdır. Işık ise sürekli değişir: bir bulut geçer, konu gölgeye girer, sen bir odadan ötekine geçersin. A modunda bu değişimleri makine enstantaneyle karşılar; sen netlik kararını bir kez verir ve konuya odaklanırsın. Enstantane güvenli bir aralıkta kaldığı sürece bu iş bölümü çok iyi çalışır.

Loşta A modu neden seni yarı yolda bırakabilir?

A modunun en büyük tuzağı loş ışıktır. Işık azaldıkça makine parlaklığı korumak için enstantaneyi uzatır: 1/250, 1/60, 1/15, hatta daha uzun. Makine yalnızca parlaklığa bakar; senin elinin titreyip titremediğini ya da konunun hareket edip etmediğini bilmez. Sonuç, doğru parlaklıkta ama bulanık bir fotoğraftır. Bu yüzden A modunda çekerken vizörde ya da ekranda makinenin seçtiği enstantaneyi göz ucuyla takip etmek, en önemli alışkanlıktır.

Süre, Ders 8.4'teki güvenli sınırın altına düşüyorsa diyaframı biraz daha açabilir, ISO'yu yükseltebilir ya da makineyi sağlam bir yüzeye yaslayabilirsin. Birçok makinede ISO'yu otomatiğe bıraktığında bir en uzun enstantane sınırı da belirleyebilirsin; makine süreyi bu sınırın altına düşürmek yerine ISO'yu yükseltir. Bu ayarın adı ve yeri makineden makineye değişir, ama sağladığı güvence aynıdır. İnsanları çekerken bu sınırı 1/125 civarına koymak, hareket eden yüzlerin keskin kalmasını sağlar. Otomatik ISO'yu ve bu sınırı manuel mod dersinde daha ayrıntılı göreceğiz.

Parlak güneşte A modu neden patlar?

Parlak güneşte tersi olur. Portre için diyaframı çok geniş açtığında, örneğin f/1.8'de, sensöre o kadar çok ışık ulaşır ki makine enstantaneyi çok kısaltmak zorunda kalır. Her makinenin bir en kısa enstantanesi vardır; çoğu makinede bu, mekanik perdeyle 1/4000 ya da 1/8000 civarındadır. Makine bu sınıra çarptığında daha fazla kısaltamaz ve fotoğraf aşırı pozlanır. Birçok makine bu durumda enstantane göstergesini yanıp söndürerek uyarır.

Bu uyarıyı görürsen birkaç seçeneğin var. ISO'yu taban değerine indirmek bir iki stop kazandırabilir. Makinende elektronik perde varsa çoğu zaman daha kısa sürelere izin verir. Bunlar yetmiyorsa diyaframı biraz kısmak gerekir; f/1.8 yerine f/3.5 civarı bile arka planı hâlâ yumuşatır. Bir gölgeye geçmek de çözümdür. Parlak güneşte beyaz bir elbise, açık bir tenin alnı ya da gökyüzü, makinenin sınırına çarpıldığında ilk patlayan yerlerdir; enstantane göstergesine göz atmak bu kayıpları çekimden önce yakalar.

A modunda telafi nasıl çalışır?

A modunda makinenin ışık ölçeri sahneyi ortalama bir parlaklığa çekmeye çalışır ve kar, kumsal ya da koyu bir fon gibi sahnelerde yanılır. Pozlama telafisi burada devreye girer. Önemli bir ayrıntı: A modunda telafiyi değiştirdiğinde diyafram yerinde kalır, makine yalnızca enstantaneyi değiştirir. +1 EV telafi, süreyi bir stop uzatır; −1 EV, bir stop kısaltır. Böylece netlik kararın bozulmadan parlaklığı ayarlayabilirsin.

Ten tonu bu ayarda ölçülebilir bir karara dönüşür. Parlak bir pencerenin ya da beyaz bir duvarın önünde duran koyu tenli birini A modunda çektiğinde, makine fondaki aydınlığı fazla bulur, süreyi kısaltır ve yüzü karanlıkta bırakır. Telafiyi üçte iki ile bir stop arasında artıya almak, yüzün kendi rengini ve dokusunu geri getirir. Koyu bir fonun önünde duran açık tenli birini çektiğinde ise makine karanlığı telafi etmek için süreyi uzatır ve yüz fazla parlar; birkaç tık eksi telafi bu parlamayı geri alır. Telafi yaptıktan sonra makinenin yeni enstantanesinin hâlâ güvenli aralıkta olup olmadığına da bakmayı unutma.

Görsel kanıt

Bir kır düğününde gelin ile damadın portrelerini çekiyorsun ve makine A modunda. Öğle güneşinde, bir ağacın yanında gelini f/1.8'de çekmek istiyorsun; ISO 400'de kalmış. Enstantane göstergesi yanıp sönüyor ve fotoğraf bembeyaz: gelinliğin dantelleri ve gelinin açık tenli alnı patlamış. ISO'yu 100'e indiriyorsun, iki stop kazandın; gösterge hâlâ sınırda. Diyaframı f/2.8'e kısıyorsun. Artık gelinliğin dokusu seçiliyor, arka plandaki ağaçlar yine yumuşak.

Akşamüstü düğün salonuna geçiyorsunuz. Diyafram hâlâ f/2.8, ama makine bu kez enstantaneyi 1/20'ye uzatmış; ilk karelerde dans eden çiftin yüzleri bulanık. Otomatik ISO'yu açıp en uzun süreyi 1/125'e sınırlıyorsun; makine ISO'yu yükseltiyor ve yüzler keskinleşiyor. Son olarak koyu tenli damadı, arkasında parlak bir pencereyle çekiyorsun. Yüzü karanlıkta kalmış; telafiyi bir stop artıya alıyorsun. Diyafram yine f/2.8, yalnızca süre uzuyor ve damadın yüzü, gülümsemesinin çizgileri ve kravatının dokusuyla aydınlanıyor. Üç sahne, aynı diyafram; her seferinde makinenin seçtiği süreye bakan göz kurtardı.

Sık yapılan hata

Özet

A modunda diyaframı, yani netlik dilimini sen seçersin; makine sahneyi ölçer ve parlaklığı korumak için enstantaneyi hesaplar. Bu iş bölümü ışığın hızla değiştiği anlarda çok kullanışlıdır, ama makine yalnızca parlaklığa bakar: loşta süreyi güvensiz biçimde uzatabilir, parlak güneşte en kısa süresine çarpıp fotoğrafı patlatabilir. Enstantaneyi her çekimde izlemek, gerekirse ISO'yu ve süre sınırını ayarlamak ve telafinin A modunda yalnızca süreyi değiştirdiğini bilerek parlak ya da koyu fonların önündeki farklı tenleri telafiyle doğru pozlamak bu modu güvenilir kılar.

Mini ödev

Bu ödevde bir gün boyunca yalnızca A modunda çekeceksin.

1. Bir portre için geniş, bir manzara ya da grup için orta bir diyafram seç ve her karede makinenin seçtiği enstantaneyi not et.
2. İçeri girdiğinde ya da akşam olduğunda sürenin nerede güvenli sınırın altına düştüğünü bul ve bunu ISO ya da en uzun süre sınırıyla düzelt.
3. Öğle güneşinde objektifin en açık değeriyle bir kare çek ve makinenin uyarı verip vermediğini kontrol et; gerekiyorsa ISO'yu indir ya da diyaframı kıs.
4. Parlak bir fonun önünde koyu tenli, koyu bir fonun önünde açık tenli birini çek ve her birinde gereken telafiyi stop olarak not et.

Kendini değerlendir

• Gün boyunca makinenin seçtiği sürelerin hangi aralıkta gezindiğini söyleyebiliyor musun?
• Bulanık ya da patlamış bir kareyi çekim anında yakalayıp düzeltebildin mi?
• Telafiden sonra iki yüzün teni de fondan ayrışıp doğal rengine kavuştu mu?

Sözlük

Mini test

1. A modunda diyaframı bir stop açtığında makine ne yapar?

• A) ISO'yu bir stop artırır
• B) Enstantaneyi bir stop kısaltır
• C) Diyaframı geri kısar
• D) Odağı yeniden ayarlar

2. Loş bir salonda A modunda çekilen fotoğraflar doğru parlaklıkta ama bulanıksa sebep nedir?

• A) Makinenin parlaklığı korumak için enstantaneyi güvensiz biçimde uzatması
• B) Diyaframın fazla dar olması
• C) Beyaz dengesinin yanlış olması
• D) ISO'nun fazla yüksek olması

3. Parlak güneşte f/1.8'de enstantane göstergesi yanıp sönüyorsa ne olmuştur?

• A) Makine arızalanmıştır
• B) Fotoğraf fazla karanlık çıkacaktır
• C) Diyafram kendiliğinden kısılmıştır
• D) Makine en kısa süresine çarpmıştır ve fotoğraf aşırı pozlanacaktır

4. Parlak bir pencerenin önündeki koyu tenli bir yüz A modunda karanlık çıkıyorsa ne yapılır?

• A) Diyaframı en dara kısmak
• B) Eksi telafi vermek
• C) Artı telafi vermek; makine diyaframı değiştirmeden süreyi uzatır
• D) Beyaz dengesini değiştirmek

Cevaplar

1. B — Açılan diyafram iki kat ışık getirir; makine aynı parlaklıkta kalmak için süreyi yarıya indirir.
2. A — Makine yalnızca parlaklığa bakar; loşta süreyi uzatır ve el titremesi ya da konu hareketi fotoğrafı bulanıklaştırır.
3. D — Makine daha kısa bir süre veremediği için fazla ışığı dengeleyemez; yanıp sönen gösterge aşırı pozlama uyarısıdır.
4. C — Ölçer parlak fonu fazla bulup yüzü karartır; artı telafi A modunda yalnızca süreyi uzatarak yüzü doğru parlaklığa getirir.

Özet kartı

• A modu: diyafram sende, enstantane makinede.
• Netlik kararını bir kez ver, ışık değişimini makine karşılasın.
• Her karede enstantaneye göz at: loşta uzar, güneşte sınıra çarpar.
• Loşta ISO ya da en uzun süre sınırı; güneşte düşük ISO ya da biraz dar diyafram.
• A modunda telafi yalnızca süreyi değiştirir; fonun önündeki yüzü telafiyle doğru pozla.

Sonraki derse köprü

A modunda önceliğin netlikti; enstantaneyi makineye bıraktın ve onu izledin. Ama bazı anlarda öncelik tersine döner: koşan bir çocuk, havaya sıçrayan bir sporcu ya da geçen bir tren. O zaman süreyi sen seçer, diyaframı makineye bırakırsın. Sonraki ders bu ters iş bölümünü, S modunun hangi anlarda hayat kurtardığını anlatıyor.