Hangi durumda hangi mod?

Öğrenme hedefi

Bir sahne karşısında birkaç saniye içinde hangi çekim modunu kullanacağına karar verebileceksin. Kararı tek bir soruya, bu karede neyi korumak istediğine bağlayacak; portre, grup, hareket, manzara, gece ve sahne ışığı gibi sık karşılaşılan durumlar için bir başlangıç ayarı önerecek; modülün en yaygın üç hatasını, loşta süreyi fazla uzatmayı, geniş diyaframla grup çekmeyi ve ISO'dan kaçmayı fark edip önleyecek ve hangi modu seçersen seç, basmadan önce yüzlerin her tonda doğru pozlandığını kontrol eden bir son adımı alışkanlık hâline getireceksin.

Merak sorusu

Bir aile buluşmasındasın. Sabah bahçede büyükannenin portresini çekmek istiyorsun; öğlen çocuklar top peşinde koşuyor; öğleden sonra herkes bir araya gelip grup fotoğrafı için diziliyor; akşam ise tek bir lambanın altında sofraya oturuluyor. Her sahne başka bir şey istiyor ve makinenin tekerleğinde beş altı harf var.

Portre, spor, manzara: hangi mod seçilmeli? Bu soruya ezberlenecek bir tablo yerine tek bir soruyla cevap vermek mümkün: bu karede neyi kontrol etmek istiyorum? Bu ders modül boyunca öğrendiklerini bu tek soru etrafında topluyor ve her sahne için pratik bir başlangıç noktası veriyor.

Bağlam

Bu modülde pozlamanın ne olduğunu, üç ayarın her birinin ışık dışında ne yaptığını, stopla nasıl takas yapıldığını ve A, S ve M modlarının nasıl çalıştığını öğrendin. Artık bir fotoğrafın parlaklığına birden fazla yoldan ulaşabileceğini ve her yolun başka bir bedel ödettiğini biliyorsun. Geriye bu bilgiyi çekim anında, düşünmeye vakit yokken kullanmak kalıyor.

Mod seçimi bir yetenek sınavı değildir. Hızla değişen bir sahnede tam otomatiği ya da P modunu seçmek de meşru bir karardır; önemli olan kararın bilinçli verilmesidir. Deneyimli fotoğrafçıların çoğu gün boyunca iki üç mod arasında gidip gelir: sahne değiştikçe neyi korumak istedikleri de değişir. Bu dersteki öneriler bir kural listesi değil, üzerinde ince ayar yapacağın başlangıç noktalarıdır.

Basit açıklama

Karar hangi soruyla başlar?

Her sahnede ilk soru aynıdır: bu karede neyi korumak istiyorum? Cevap netlik diliminin kendisiyse, yani arka planın ne kadar yumuşayacağı ya da önden arkaya ne kadarının keskin olacağı önemliyse, A modunu seç. Cevap hareketse, yani bir anı dondurmak ya da bir akışı göstermek istiyorsan, S modunu seç. Hem netlik hem hareket önemliyse ve ışık sabitse, M modunu seç; ikisi de önemliyse ama ışık değişiyorsa, M modunu Oto ISO ile birleştir.

Hiçbiri özellikle önemli değilse, örneğin hızla geçen bir anı yalnızca yakalamak istiyorsan, P modu ya da tam otomatik iyi bir seçimdir. Bu soru her sahnede birkaç saniyede sorulabilir ve cevabı, tekerleği hangi harfe çevireceğini doğrudan söyler. Soru bir kez yerleştiğinde, tablolara bakmadan karar vermeye başlarsın. Karar verildikten sonra ikinci adım, seçtiğin modda makinenin neyi değiştirdiğini izlemektir: A'da süreyi, S'de diyaframı, M'de ölçekteki işareti, Oto ISO'da ISO değerini.

Sık karşılaşılan sahneler için başlangıç ayarları nelerdir?

Tek kişilik bir portrede A modu ve geniş bir diyafram, örneğin f/2 ile f/4 arası, arka planı yumuşatır; süreyi 1/125'in altına düşürmemeye dikkat et. İki üç sıralı bir grup fotoğrafında yine A modu, ama daha dar bir diyafram, f/8 dolaylarında bir değer, herkesi netlik dilimine alır. Koşan çocuklar, spor ya da hayvanlar için S modu ve saniyenin beş yüzde birinden kısa bir süre, Oto ISO ile birlikte hareketi dondurur.

Tripod üstünde bir manzarada A modu ya da M modu, f/8 civarında bir diyafram ve taban ISO temiz ve derin netlikli bir kare verir; süre ne olursa olsun makine sabit durur. Direk lambalarının altındaki bir gece sokağı ya da tek bir lambanın aydınlattığı bir oda, ışık sabit olduğu için M modunda en tutarlı sonucu verir. Işıkların değiştiği bir sahne gösterisi, konser ya da düğün salonu için M modu ile Oto ISO birleşimi, diyaframı ve süreyi senin elinde tutarken değişen ışığı karşılar. Bir şelaleyi akıtmak için tripodla S modu ya da M modu, yarım saniyeden başlayan sürelerle çalışır.

Modülün en yaygın üç hatası nasıl önlenir?

Loşta süreyi fazla uzatmak listenin başındadır. A modunda ya da otomatikte makine parlaklığı korumak için süreyi güvenli sınırın altına indirir ve kareler aydınlık ama titrek kalır. Önlemek için A modunda göstergedeki süreye göz at; insanlar varsa Oto ISO'da bir en uzun süre sınırı belirle ya da S modunda süreyi kendin sabitle. Tanesi görünen net bir yüz, titremiş bir yüzün yerini kolayca tutar.

Grup fotoğrafını geniş diyaframla çekmek de sık görülür. f/1.8 ile iki sıralı bir grupta arka sıradaki yüzler yumuşar; özellikle arka sıradakiler hem daha az ışık hem daha az netlik alır. Grup için diyaframı kıs ve kişileri kameraya olabildiğince eşit uzaklıkta diz. ISO'dan korkmak ise karanlık fotoğrafla yetinmeye yol açar. Loşta ISO'yu düşük tutup karanlık çekmek, sonradan açılan karelerde çoğu zaman daha fazla kumlanma üretir. Diyaframı ve süreyi makul sınırlarda tuttuktan sonra eksik ışığı ISO ile karşılamaktan çekinme.

Hangi modu seçersen seç, son adım nedir?

Mod ne olursa olsun, basmadan önce ya da ilk kareden hemen sonra yüzlere bak. A ve S modlarında makine sahneyi ortalamaya çeker; parlak bir fonun önündeki koyu bir yüz karanlıkta, koyu bir fonun önündeki açık bir yüz fazla parlak kalabilir. Bu modlarda telafi ile düzeltirsin: A'da telafi süreyi, S'de diyaframı, Oto ISO'lu manuelde çoğu zaman ISO'yu kaydırır. Tam manuelde ise yüz için doğru ayarı bir deneme karesiyle bir kez bulur, sonra dokunmazsın.

Bu son kontrol birkaç saniye sürer ama en çok kaybedilen şeyi, bir insanın yüzünü, kurtarır. Ekranda yüzü büyüt: koyu bir tenin gölgeli tarafında ayrıntı seçiliyor mu, açık bir tenin parlayan noktaları, alın ve burun ucu, bembeyaza dönmüş mü? Masada birbirinden farklı tenler yan yana oturuyorsa her yüzü tek tek büyüt. Mod seçimi fotoğrafın netliğini ve hareketini belirler; bu son kontrol ise o fotoğrafta insanların kendi renkleriyle görünüp görünmediğini belirler.

Görsel kanıt

Bir aile buluşması gününü baştan sona çektiğini düşün. Sabah, bahçede büyükannenin portresi için A modunu ve f/2.8'i seçiyorsun; makine süreyi 1/800'e ayarlıyor, arkadaki ağaçlar yumuşak, büyükannenin kırışık yüzü ve beyaz başörtüsünün dokusu keskin. Öğlen çocuklar top oynamaya başlayınca S moduna geçiyor, süreyi 1/1000'e sabitliyor ve Oto ISO'yu açıyorsun; havada donmuş top, uçuşan saçlar ve kahkahalar keskin.

Öğleden sonra herkes iki sıra halinde dizilince A moduna dönüp diyaframı f/8'e kısıyorsun; arka sıradaki koyu tenli eniştenin yüzü de ön sıradakiler kadar net. Akşam, tek bir lambanın altındaki sofrada M moduna geçiyorsun: f/2.8, 1/125 ve ISO 3200 ile bir deneme karesi çekip yüzlere bakıyorsun. Lambaya yakın oturan açık tenli yeğenin yanağı biraz parlıyor, karşısındaki dedenin koyu teni ise iyi görünüyor; ISO'yu 2500'e indirip dengeyi kuruyorsun ve ayarları sabit bırakıyorsun. Aynı gün, dört farklı mod; her birinde önce neyin korunacağı soruldu, sonra yüzlere bakıldı.

Sık yapılan hata

Özet

Hangi modu seçeceğini tek bir soru belirler, bu karede neyi korumak istediğin: netlik için A, hareket için S, ikisi birden ve sabit ışık için M, ikisi birden ve değişen ışık için M ile Oto ISO, hiçbiri özellikle önemli değilse P ya da otomatik. Portre, grup, hareket, manzara, gece ve sahne ışığı için bu soruya dayanan başlangıç ayarları yalnızca ince ayarın çıkış noktasıdır. Loşta süreyi fazla uzatmaktan, geniş diyaframla grup çekmekten ve ISO'dan kaçmaktan sakınmak, her modda yüzleri kontrol edip farklı tenleri telafi ya da manuel ayarla doğru pozlamak bu modülün pratik özüdür.

Mini ödev

Bu ödev modülün projesi: «9 Kare Deneyi».

1. Önünde duran bir arkadaşın, arkasında akan bir çeşme ve uzakta bir duvar olan bir yer bul.
2. M modunda ISO'yu sabit tutarak aynı sahneyi üç diyaframla, f/2.8, f/5.6 ve f/11 civarında, her biri için üç süreyle, 1/500, 1/60 ve 1/8 civarında çek; dokuz kare elde et.
3. Dokuz karenin her birinde parlaklığı, netlik dilimini ve hareketin nasıl göründüğünü not et ve hangilerinin birbirine eşdeğer parlaklıkta olduğunu bul.
4. Ardından bir hafta boyunca yalnızca A modunda çek ve her gün göstergedeki süreye bakıp yüzleri kontrol ettiğin en az bir kareyi portfolyo klasörüne ekle.

Kendini değerlendir

• Dokuz karede eşdeğer parlaklıktaki kareleri doğru eşleştirebildin mi?
• Bir hafta sonunda A modunda süreyi izlemek kendiliğinden bir alışkanlığa dönüştü mü?
• Haftanın karelerinde yüzler, farklı tenlerde, fonun önünde kaybolmadan kaydedildi mi?

Sözlük

Mini test

1. Bir portrede arka planın yumuşaklığını kontrol etmek istiyorsan hangi mod ilk tercihtir?

• A) S modu
• B) Tam otomatik
• C) A modu
• D) Sahne modu

2. Işıkların sürekli değiştiği bir konserde hem diyaframı hem süreyi kendin seçmek istiyorsan hangi düzen uygundur?

• A) M modu ile Oto ISO
• B) Tam manuel ve sabit ISO
• C) S modu ve sabit diyafram
• D) Tam otomatik

3. İki sıralı bir grup fotoğrafında arka sıranın bulanık çıkmasını önlemek için ne yapılır?

• A) Diyaframı en geniş değere açmak
• B) Süreyi uzatmak
• C) ISO'yu düşürmek
• D) Diyaframı kısmak ve kişileri kameraya eşit uzaklıkta dizmek

4. A modunda parlak bir pencerenin önündeki koyu tenli bir yüz karanlık çıkıyorsa son adım nedir?

• A) Modu değiştirmeden fotoğrafı sonradan açmak
• B) Artı telafi vermek ve yüzü ekranda büyütüp kontrol etmek
• C) Diyaframı en dara kısmak
• D) Eksi telafi vermek

Cevaplar

1. C — Netlik dilimi diyaframla belirlenir; A modunda diyaframı sen seçer, süreyi makineye bırakırsın.
2. A — M modunda diyafram ve süre sende kalır; Oto ISO değişen ışığı karşılayarak parlaklığı tutturur.
3. D — Dar diyafram netlik dilimini genişletir, eşit uzaklık herkesi o dilime alır; arka sıra da keskin çıkar.
4. B — Ölçer parlak pencereyi fazla bulup yüzü karartır; artı telafi yüzü açar ve büyütüp bakmak sonucu doğrular.

Özet kartı

• Tek soru: bu karede neyi korumak istiyorum?
• Netlik → A; hareket → S; ikisi ve sabit ışık → M; ikisi ve değişen ışık → M + Oto ISO.
• Önemli bir şey yoksa P ya da otomatik de doğru karardır.
• Loşta süreye, grupta diyaframa, karanlıkta ISO korkusuna dikkat.
• Hangi mod olursa olsun: ilk kareden sonra yüzleri büyüt ve kontrol et.

Sonraki derse köprü

Bu modül boyunca makinenin ışığı ölçüp bir parlaklık önerdiğini ve bu önerinin beyaz kumda, karda ve koyu fonlarda yanıldığını birçok kez gördük. Peki makine ışığı gerçekte nasıl ölçüyor ve neden her sahneyi aynı griye çekmeye çalışıyor? Sonraki modül ölçümün içine giriyor: makinenin sahneye nasıl baktığını ve onun yanılgısını önceden nasıl sezeceğini anlatıyor.