S modu

Öğrenme hedefi

S modunda enstantaneyi seçip diyaframı makineye bıraktığında hareketin nasıl senin kontrolünde kaldığını açıklayabileceksin. Konunun hızına göre süreyi seçecek, makinenin ayarladığı diyaframı ve onunla birlikte değişen netlik dilimini izleyecek, objektifin en geniş açıklığına dayandığında fotoğrafın neden karardığını anlayıp ISO ile düzeltecek, uzun sürelerde diyaframın en dar sınırına çarptığını fark edecek, S modunda telafinin diyaframı ve netliği değiştirdiğini bilecek ve hareket eden insanlarda her tondaki yüzü keskin ve doğru pozlanmış yakalayacaksın.

Merak sorusu

Bir okul şenliğinde çocuğunun koşu yarışını çekiyorsun. Çocuk bitiş çizgisine koşarken deklanşöre basıyorsun ve fotoğrafta yalnızca renkli bir bulanıklık var: bacaklar, kollar ve yüz, hareketin içinde erimiş. Makine tam otomatikteydi; parlaklığı doğru ayarladı ama o anın bir yarış olduğunu bilmiyordu.

S modu ne zaman hayat kurtarır? Hareketin fotoğrafın konusu olduğu her an. Bir halay halkası, top peşindeki bir köpek, kanat çırpan bir martı, dönen bir dansçı ya da bir şelalenin akışı. Bu anlarda en önemli karar sürenin kendisidir ve S modunda o kararı sen verirsin. Bu derste S modunun nasıl çalıştığını, A modundan hangi noktada ayrıldığını ve seni hangi durumlarda şaşırtabileceğini konuşacağız.

Bağlam

Ders 3.9'da çizdiğimiz merdivende S modunu, yani enstantane önceliğini, süreyi senin, diyaframı makinenin seçtiği basamak olarak tanımlamıştık; bazı markalarda bu mod Tv harfiyle yazılır. Bir önceki derste A modunda iş bölümünün tersini gördün: netliği sen seçiyordun, süreyi makine ayarlıyordu. S modunda roller yer değiştirir ve öncelik harekete geçer.

Ders 8.5'te dondurmanın ve akıtmanın bir anlatım kararı olduğunu, her hareketin kabaca hangi süreyle dondurulabileceğini görmüştün. S modu o kararı çekim anında sabitlemenin en kolay yoludur. Sen bir süre seçersin, örneğin 1/1000; ışık değiştikçe makine diyaframı açar ya da kısar ve süren yerinde kalır. Ama diyafram değiştiğinde netlik dilimi de değişir; bu yüzden S modunda izlemen gereken gösterge bu kez diyaframdır.

Basit açıklama

S modunda iş bölümü nasıldır?

S modunda süre senin elindedir. Makine sahneyi ölçer ve seçtiğin süreyle uygun parlaklığa ulaşmak için diyaframı ayarlar. Süreyi bir stop kısaltırsan makine diyaframı bir stop açar; süreyi uzatırsan kısar. ISO sabit de kalabilir, otomatik de; bu da senin seçimindir. Böylece ışık ne olursa olsun, hareket senin istediğin gibi donar ya da akar.

Bu mod hareketin belirleyici olduğu her durumda işe yarar. Spor ve oyun, koşan çocuklar ve hayvanlar, uçan kuşlar, dans ve düğünlerde halay gibi anlarda süreyi kısa tutarak hareketi dondurursun. Kaydırma çekimi için süreyi 1/30 civarına sabitleyebilir, tripod üstünde bir dereyi yarım saniyeyle akıtabilirsin. Unutulmaması gereken bir ayrıntı var: S modunda makinenin seçtiği diyafram sahneden sahneye değişir. Parlak bir anda f/11'e kısılan diyafram, bir gölgede f/4'e açılabilir; bu da arka planın bir karede net, ötekinde yumuşak görünmesi demektir. Grup fotoğraflarında ya da netliğin önemli olduğu karelerde bu değişimi göz ucuyla izlemek gerekir.

Loşta S modu nerede tıkanır?

A modunda loşta tehlike süreydi; S modunda tehlike diyaframdır. Işık azaldıkça makine diyaframı açar: f/8, f/5.6, f/4. Ama her objektifin açılabileceği bir en geniş açıklık vardır; birçok zum objektifte bu değer f/4 civarında, parlak objektiflerde f/1.8 ile f/2.8 arasındadır. Makine bu sınıra dayandığında daha fazla açamaz ve seçtiğin süre için yeterli ışık yoksa fotoğraf karanlık çıkar. Birçok makine bu durumda diyafram göstergesini yanıp söndürerek uyarır.

Çözüm çoğu zaman ISO'dadır. Süreyi hareketi dondurmak için seçtiysen onu uzatmak istemezsin; eksik ışığı ISO'yu yükselterek karşılarsın. Otomatik ISO burada çok yardımcıdır: sen süreyi, makine önce diyaframı, o yetmezse ISO'yu ayarlar. Kapalı bir spor salonunda 1/500 ile koşan çocukları dondurmak istediğinde, objektifin en geniş açıklığı yetmez ve ISO 3200 ya da daha yükseğe çıkabilir. ISO dersindeki sonuç burada da geçerli: biraz taneli ama net bir kare, bulanık ya da karanlık bir kareden çoğu zaman daha değerlidir.

Parlakta ve uzun sürelerde ne olur?

Tersi de olabilir. Gündüz bir şelaleyi akıtmak için süreyi yarım saniyeye ayarladığında, makine bu kadar uzun bir süreyi dengelemek için diyaframı olabildiğince kısar. Objektifin en dar açıklığı çoğu zaman f/16 ya da f/22 civarındadır; makine bu sınıra dayandığında daha fazla kısamaz ve fotoğraf aşırı pozlanır. Üstelik bu kadar dar açıklıklarda kırınım bütün fotoğrafı hafifçe yumuşatır.

Böyle bir anda ISO'yu en alta çekmek birkaç tık kazandırır. Bir gölgeye geçmek, akşam saatlerini beklemek ya da ileride göreceğin ışığı azaltan filtreleri kullanmak gerçek çözümlerdir. Aynı sorun parlak bir günde kaydırma çekiminde de çıkabilir: 1/30'luk süre güneşte fazla ışık toplar ve makine diyaframı en dara kısar. S modunda göstergedeki diyafram değerine bakmak, bu sınırlara çarptığını çekim anında fark etmeni sağlar. Uyarı yanıp sönüyorsa parlaklığı makine değil, sen kurtarmalısın.

S modunda telafi ve ten nasıl işler?

S modunda pozlama telafisini değiştirdiğinde süre yerinde kalır, makine diyaframı değiştirir. +1 EV telafi diyaframı bir stop açar, −1 EV bir stop kısar. Bu, hareketi bozmadan parlaklığı ayarlamanı sağlar; ama netlik dilimi de telafiyle birlikte değişir. Bir koşucunun arkasındaki kalabalık, artı telafiyle biraz daha yumuşayabilir. Telafi diyaframı objektifin sınırına dayıyorsa, fotoğraf beklediğin kadar aydınlanmaz; o zaman ISO'yu da yükseltmek gerekir.

Hareketli sahnelerde ten tonu için dikkat edilecek nokta, hızlı sürenin az ışık toplamasıdır. Güneşli bir kumsalda ya da parlak bir gökyüzünün önünde koşan koyu tenli bir çocuğu S modunda çektiğinde, ölçer parlak fonu fazla bulur ve diyaframı kısar; yüz karanlıkta kalır. Artı telafi diyaframı açarak yüzü aydınlatır. Kapalı bir salonda açık tenli bir sporcuyu koyu bir zeminin önünde çekerken ise ölçer yüzü fazla parlatabilir; eksi telafi bunu dengeler. Her durumda süreyi değiştirmeden yüzün doğru pozlanıp pozlanmadığına ekranda bakmak, hareketi dondururken teni kaybetmemenin yoludur.

Görsel kanıt

Bir okul şenliğinde koşu yarışını makine S modunda, 1/1000 ile çekiyorsun. Güneşli bahçede makine diyaframı f/5.6'ya ayarlıyor. Koşan çocuklar havada donmuş; bir ayak yerden kesilmiş, saçlar rüzgârda asılı, yüzlerdeki çaba ve gülüş keskin. Bir bulut güneşin önüne geçiyor; makine diyaframı f/4'e açıyor ve arkadaki veliler biraz daha yumuşuyor, ama çocuklar yine donmuş.

Yarışlar kapalı spor salonuna taşınıyor. 1/500'de bayrak yarışını çekmek istiyorsun; objektifin en geniş açıklığı f/4 ve diyafram göstergesi yanıp sönüyor, ilk kareler karanlık. Otomatik ISO'yu açıyorsun, makine ISO'yu 3200'e çıkarıyor ve kareler aydınlanıyor; ince bir tane var ama koşan çocuklar keskin. Son olarak bayrağı alan koyu tenli bir kız, arkasında salonun parlak pencereleriyle koşuyor; yüzü karanlık. Telafiyi üçte iki stop artıya alıyorsun, makine ISO'yu biraz daha yükseltiyor ve kızın yüzü, sımsıkı kapanmış dudakları ve alnındaki ter damlalarıyla aydınlanıyor. Aynı süre, üç farklı ışık; her seferinde değişen şeyi izleyen göz fotoğrafı kurtardı.

Sık yapılan hata

Özet

S modu hareketi fotoğrafçıya, diyaframı makineye verir: süre sabit kalır, ışık değiştikçe açıklık kayar ve netlik dilimi de onunla birlikte değişir. Bu iş bölümünün iki ucu vardır; loşta objektif daha fazla açılamaz ve kare kararır, uzun sürelerde daha fazla kısılamaz ve kare patlar. Diyafram göstergesini izleyip eksik ışığı ISO ile karşılamak, S modunda telafinin açıklığı ve netliği kaydırdığını hesaba katmak ve aydınlık bir pencerenin ya da karanlık bir zeminin önünde koşan her tondaki yüzü telafiyle ayarlamak, hareketi dondururken teni ve pozlamayı korur.

Mini ödev

Bu ödevde hareketin konu olduğu bir yerde yalnızca S modunda çekeceksin.

1. Bir parkta, bir oyun alanında ya da bir maçta hareket eden insanları 1/500 ve 1/1000 ile çek ve makinenin seçtiği diyaframları not et.
2. Aynı konuları bir gölgede ya da kapalı bir mekânda çek; diyafram göstergesi yanıp sönmeye başladığında ISO'yu otomatiğe bırak ya da elle yükselt.
3. Bir akan suyu ya da geçen bir bisikletliyi 1/15 ya da 1/30 ile çek ve makinenin en dar açıklığa dayanıp dayanmadığına bak.
4. Parlak bir fonun önünde hareket eden birini çek, gerekiyorsa telafiyle yüzü doğru pozla ve telafinin diyaframı nasıl değiştirdiğini not et.

Kendini değerlendir

• Hareket eden konular seçtiğin sürelerde gerçekten dondu mu?
• Diyafram göstergesinin yanıp söndüğü anları çekim sırasında fark edebildin mi?
• Hareketli karelerde yüzler, ten tonu fark etmeksizin keskin ve doğru pozlanmış mı?

Sözlük

Mini test

1. S modunda süreyi bir stop kısalttığında makine ne yapar?

• A) Beyaz dengesini ısıtır
• B) Süreyi geri uzatır
• C) Diyaframı bir stop açar
• D) Odağı yeniden kurar

2. Kapalı bir salonda S modunda 1/500 ile çekilen kareler karanlıksa ve diyafram göstergesi yanıp sönüyorsa neden budur?

• A) Makine objektifin en geniş açıklığına dayanmıştır ve daha fazla açamaz
• B) Süre fazla uzundur
• C) Beyaz dengesi yanlıştır
• D) Diyafram fazla açıktır

3. S modunda hareketi korurken eksik ışığı karşılamanın en iyi yolu nedir?

• A) Süreyi uzatmak
• B) ISO'yu yükseltmek
• C) Diyaframı kısmak
• D) Fotoğrafı sonradan açmak

4. Parlak bir kumsalda koşan koyu tenli bir çocuğun yüzü S modunda karanlık çıkıyorsa ne yapılır?

• A) Süreyi 1/30'a uzatmak
• B) Makineyi A moduna almak
• C) ISO'yu en alta çekmek
• D) Artı telafi vermek; makine süreyi koruyup diyaframı açar

Cevaplar

1. C — Kısalan süre ışığı yarıya indirir; makine parlaklığı korumak için diyaframı bir stop açarak dengeler.
2. A — Her objektifin açılabileceği bir sınır vardır; makine oraya dayanınca seçilen süre için yeterli ışık toplayamaz.
3. B — Süre hareketi belirlediği için korunur; eksik ışık ISO ile karşılanır ve biraz tane, bulanık bir kareden iyidir.
4. D — Ölçer parlak kumu fazla bulup diyaframı kısar; artı telafi süreyi değiştirmeden diyaframı açarak yüzü aydınlatır.

Özet kartı

• S modu: süre sende, diyafram makinede.
• Hareket konuysa süreyi sabitle; ışık değişimini makine diyaframla karşılasın.
• Diyafram göstergesini izle: loşta en geniş, uzun sürede en dar açıklığa dayanır.
• Süreyi koru, eksik ışığı ISO ile karşıla.
• S modunda telafi diyaframı ve netliği değiştirir; hareket eden yüzü telafiyle doğru pozla.

Sonraki derse köprü

A modunda netliği, S modunda hareketi sen seçtin ve geri kalanı makineye bıraktın. Peki üç ayarı da aynı anda kendin seçmek istersen? Birçok kişi manuel modu yalnızca uzmanlara ait zor bir alan sanır. Sonraki ders manuel modun sanıldığı kadar zor olmadığını ve otomatik ISO'nun onu nasıl güvenli bir ara yola dönüştürdüğünü gösteriyor.