Abartma!

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafın ne zaman «filtre koktuğunu» fark edip nedenini söyleyebileceksin. Doygunluğun, netlik ve keskinlik ayarlarının, ağır gölge açmanın ve hazır filtrelerin abartıldığında bıraktığı izleri tanıyacak, doygunluk ile canlılık arasındaki farkı kullanacak, düzenlemede gözünün neden yanıldığını açıklayacak, önce-sonra karşılaştırması ve ara verme gibi yollarla kendini denetleyecek, teni her tonda son kontrol noktası yapacak ve Seviye 1 portfolyonu önce ve sonra hâlleriyle tamamlayacaksın.

Merak sorusu

Sosyal medyada gezinirken bir fotoğrafta duruyorsun. Gökyüzü neon mavisi, çimenler fosforlu yeşil, insanların yüzleri turuncu, binaların kenarlarında ince beyaz bir parıltı var. Her şey çok parlak, çok keskin, çok renkli; ama bir şey yanlış. Fotoğraf bir yerden çok bir ekran koruyucusu gibi görünüyor.

«Filtre kokan» fotoğraflar nasıl oluşur? Çoğu zaman kötü niyetle ya da bilgisizlikle değil, iyi niyetle: her kaydırıcı biraz sağa itildiğinde fotoğraf bir an daha iyi görünür ve el bir tık daha iter. Bu derste abartının hangi ayarlarda nasıl göründüğünü, gözünün seni neden yanılttığını ve kaydırıcıyı nerede durduracağını konuşacağız.

Bağlam

Bu modülde düzenlemenin neden gerekli olduğunu gördün, sonra kırpma, ışık ve renk adımlarından geçtin. Her derste bir ayarı ölçülü kullanmayı öğrendin. Bu son ders iş sırasının son adımıdır: geri çekilip bütün fotoğrafa bakmak ve abartıp abartmadığını sormak. Ders 7.1'deki soru burada yeniden işe yarar: o an böyle miydi?

Abartıyı yasaklamak bu dersin amacı değil. Bazı fotoğrafçılar bilinçli olarak yoğun renkli, sert kontrastlı ya da düşsel bir üslup kurar; bu bir tercihtir. Sorun, abartının bilerek değil, fark etmeden olmasıdır. Güçlü bir üslup her fotoğrafta aynı bilinçle uygulanır ve fotoğrafın anlattığına hizmet eder. Farkında olmadan yapılan abartı ise fotoğrafın konusunu bastırır: izleyici önce anı değil, düzenlemeyi görür.

Basit açıklama

Göz düzenlemede neden yanılır?

Düzenlerken gözün sürekli uyum sağlar. Bir kaydırıcıyı biraz ittiğinde fotoğraf bir önceki hâline göre daha canlı görünür; birkaç saniye sonra göz bu yeni hâle alışır ve o artık «normal» olur. Bir sonraki itiş yine bir öncekine göre daha iyi görünür. Bu adımlar birbirine eklendikçe, her adım tek başına makul görünürken toplam sonuç çoktan abartılmış olur. Renk düzeltmesinde gözün sarılığa alışmasına benzer bir tuzaktır.

Küçük ekran da yanıltır. Telefonun parlak, küçük ekranında fotoğrafın ayrıntıları kaybolur ve abartılı keskinlik ya da doygunluk ilk bakışta çekici görünür. Aynı kare masaüstü monitörde ya da kâğıtta büyüdüğünde kenarlardaki parıltılar, lekeli renkler ve karıncalanan gölgeler açığa çıkar. Ekranın parlaklığı da önemlidir: gece karanlıkta en parlak ekranla düzenlenen bir fotoğraf, gündüz başka bir ekranda karanlık ve boğuk görünebilir. Bu yüzden düzenlemeyi mümkünse orta parlaklıkta bir ekranda yap ve bitirdiğinde başka bir ekranda da bak.

Hangi ayarlar en kolay abartılır?

Doygunluk, bütün renklerin yoğunluğunu birlikte artırır. Biraz artırmak soluk bir fotoğrafa can verir; çok artırmak gökyüzünü neon maviye, çimeni fosforlu yeşile, yüzleri turuncuya çevirir. Birçok uygulamada doygunluğun yanında canlılık adında ikinci bir ayar da bulunur. Canlılık genellikle zaten güçlü olan renklere ve ten tonlarına daha az dokunur, soluk renkleri daha çok artırır. Bu yüzden renk katmak istediğinde doygunluk yerine canlılıkla başlamak çoğu zaman daha doğal bir sonuç verir.

Netlik, yapı ya da keskinlik gibi ayarlar orta tonlardaki kontrastı ve kenarları güçlendirir. Ölçülü kullanıldığında dokuyu ortaya çıkarır; abartıldığında bir ağacın, bir binanın ya da bir insanın çevresinde ince, parlak bir çizgi belirir. Buna hale denir. Gölgeleri ve açık tonları aynı anda aşırı zorlamak da fotoğrafı gri, düz ve tuhaf biçimde her yeri eşit aydınlık bir görüntüye çevirir; bu, aşırı HDR görünümü olarak bilinir. Kenarlarda koyu bir çerçeve bırakan kararma ve hazır filtrelerin üst üste bindirilmesi de aynı listededir.

Ten abartıdan nasıl etkilenir?

Doygunluk ve netlik ayarları teni ilk etkileyen ayarlardır, çünkü ten zaten sıcak renklerden oluşur ve ince bir dokusu vardır. Doygunluk artınca koyu bir ten kızıl ya da turuncuya, açık bir ten ise lekeli bir pembeye ve kırmızıya kayar; yanaklardaki kızarıklıklar ve gözaltları abartılır. Netlik artınca yüzdeki gözenekler, çizgiler ve küçük kusurlar sertleşir; koyu bir ten pürüzlü ve küllü, açık bir ten kaba ve yorgun görünebilir.

Tersine yönde, cilt yumuşatma ve güzellik filtreleri teni plastik gibi düzleştirir ve Ders 7.1'in uyardığı gibi rengini açabilir. Bu yüzden düzenlemenin son adımı olarak yüzleri büyüt ve her birine ayrı ayrı bak. Ten turuncuya, kırmızıya ya da griye kaydıysa, fazla keskin ya da fazla düz görünüyorsa, sorunun kaynağı olan kaydırıcıyı geri çek. Farklı tenlerden insanların yer aldığı bir karede, birinin teni doğal görünürken diğerininkinin bozulmuş olması, genellikle genel bir ayarın aşırı kullanıldığının işaretidir.

Kaydırıcı nerede durdurulur?

Kendini denetlemenin en hızlı yolu önce-sonra karşılaştırmasıdır: çoğu uygulamada bir düğmeye basılı tutunca ya da ekrana dokununca orijinal görünür. Düzenlemeyi orijinalle yan yana görmek, adım adım kaybolan ölçüyü geri getirir. Kaydırıcıyı doğru sandığın yere getirdikten sonra onu yarıya kadar geri çekmek de işe yarar; ilk içgüdü çoğu zaman fazladır.

Ara vermek de işe yarar. Bir fotoğrafı düzenledikten sonra birkaç saat, mümkünse bir gün sonra yeniden bak; gözün dinlendiğinde abartı hemen fark edilir. Son olarak Ders 7.1'deki soruyu sor: o an böyle miydi? Fotoğraf hatırladığın sahneye mi, yoksa bir filtrenin sahnesine mi benziyor? Bilinçli bir üslup seçtiysen bile bu soruyu sormak, seçimin gerçekten senin olduğundan emin olmanı sağlar.

Görsel kanıt

Bir çarşıda baharat satan bir adamın tezgâhını düzenlediğini düşün. Tezgâhta kırmızı pul biber, sarı zerdeçal, yeşil nane ve kahverengi tarçın çuvalları var; satıcı çuvalların arkasında gülümsüyor. Önce her kaydırıcıyı biraz daha, biraz daha itiyorsun. Pul biber fosforlu kırmızıya, zerdeçal neon sarısına dönüyor. Satıcının koyu buğday teni kızıl bir turuncuya kaymış, yüzündeki çizgiler netlik yüzünden sert ve pürüzlü, başının çevresinde ince beyaz bir hale var. Arka plandaki çarşı duvarı gri ve düz; gölgeler zorla açılmış.

Önce-sonra düğmesine basılı tutuyorsun ve orijinali görüyorsun; farkın ne kadar büyüdüğünü o zaman fark ediyorsun. Doygunluğu sıfıra döndürüp yerine canlılığı biraz artırıyorsun; baharatlar yine canlı ama gerçek renklerinde. Netliği yarıya çekiyorsun; hale kayboluyor, satıcının yüzü kendi dokusuyla duruyor. Gölgeleri biraz geri alıyorsun ve çarşının loşluğu geri geliyor. Sonra yüzü büyütüp bakıyorsun: ten sıcak ve doğal, ne turuncu ne gri. Ertesi gün aynı fotoğrafa bir kez daha bakıyorsun ve hâlâ o çarşıya benziyor.

Sık yapılan hata

Özet

Filtre kokan fotoğraflar çoğu zaman gözün her küçük adıma alışmasıyla oluşur: doygunluk renkleri neona, netlik kenarları haleye, aşırı gölge açma fotoğrafı griye çevirir ve ten ilk bozulan yer olur. Canlılığı doygunluğa tercih etmek, önce-sonra karşılaştırmasıyla orijinale sık sık bakmak, kaydırıcıyı doğru sandığın yerden biraz geri çekmek, ara verip başka bir ekranda yeniden bakmak ve her tondaki teni son kontrol noktası yapmak doğal ve bilinçli bir sonuç verir.

Mini ödev

Bu ödev hem modülün hem de Seviye 1'in projesi: Seviye 1 portfolyosu.

1. Bu modülde üzerinde çalıştığın fotoğraflar arasından en iyi altısını seç.
2. Her birini iş sırasıyla düzenle: kırp ve düzelt, ışık ve kontrast, renk ve sıcaklık; sonunda önce-sonra düğmesiyle orijinalle karşılaştır ve abartılan kaydırıcıları geri çek.
3. Fotoğrafları bir gün bekletip başka bir ekranda yeniden bak ve yüzleri büyüterek teni kontrol et.
4. Altı fotoğrafın önce ve sonra hâllerini yan yana koyarak «Portfolyo» klasörüne «01-Seviye-1» adıyla kaydet ve her çiftin altına yaptığın en önemli değişikliği tek cümleyle yaz.

Kendini değerlendir

• Sonra hâlleri hatırladığın sahneye mi, yoksa bir filtreye mi benziyor?
• Hiçbir fotoğrafta hale, neon renk ya da gri, düz bir görünüm kaldı mı?
• Her yüzde ten kendi rengi ve dokusuyla mı duruyor?

Sözlük

Mini test

1. Düzenleme sırasında abartı neden fark edilmeden oluşur?

• A) Uygulamalar ayarları kendiliğinden artırdığı için
• B) Göz her küçük adıma alıştığı ve adımlar üst üste eklendiği için
• C) Fotoğraf dikey çekildiği için
• D) Ekran fazla karanlık olduğu için

2. Renk katmak isterken hangi ayarla başlamak çoğu zaman daha doğal sonuç verir?

• A) Doygunluk
• B) Netlik
• C) Canlılık
• D) Kararma

3. Bir binanın kenarında beliren ince, parlak çizgi neyin işaretidir?

• A) Aşırı netlik ya da keskinliğin yol açtığı hale
• B) Yanlış beyaz dengesi
• C) Eğri ufuk
• D) Düşük çözünürlük

4. Doygunluk fazla artırıldığında koyu bir tende ne olabilir?

• A) Ten grileşir ve solar
• B) Hiçbir değişiklik olmaz
• C) Ten maviye kayar
• D) Ten kızıl ya da turuncuya kayar

Cevaplar

1. B — Her adım bir öncekine göre daha iyi görünür ve göz yeni hâle alışır; adımlar eklendikçe toplam sonuç çoktan abartılmış olur.
2. C — Canlılık güçlü renklere ve tene daha az dokunur; soluk renkleri artırırken yüzleri turuncuya çevirmez.
3. A — Netlik ve keskinlik kenar kontrastını artırır; aşırıya kaçınca nesnelerin çevresinde parlak bir hale oluşur.
4. D — Ten zaten sıcak renklerden oluşur; doygunluk artınca koyu ten kızıla ve turuncuya kayar ve doğal rengini kaybeder.

Özet kartı

• Göz her küçük adıma alışır; abartı böyle birikir.
• Renk için önce canlılık; doygunluğu ölçülü kullan.
• Hale, neon renk ve gri düzlük abartının izleridir.
• Önce-sonra düğmesine bas, kaydırıcıyı biraz geri çek, ara ver.
• Son kontrol her zaman ten: ne turuncu ne gri ne plastik.

Sonraki derse köprü

Seviye 1 burada bitiyor: artık fotoğrafa bakabiliyor, ışığı okuyabiliyor, kadraj kurabiliyor ve abartmadan düzenleyebiliyorsun. Seviye 2 makinenin kontrolünü eline almakla başlıyor. İlk soru, telefonunla ya da makinenle çektiğin fotoğrafın neden bazen bembeyaz, bazen simsiyah çıktığı. Cevap pozlamada, yani sensöre ulaşan ışığın miktarında saklı.