Renk ve sıcaklık

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafın neden sapsarı, turuncu, buz mavisi ya da yeşilimsi çıktığını açıklayabileceksin. Sıcaklık kaydırıcısıyla sarı ile mavi arasındaki, ton kaydırıcısıyla yeşil ile macenta arasındaki kaymayı düzeltecek, düzeltmeyi gözüne değil sahnedeki beyaz ya da gri bir nesneye dayandıracak, karışık ışıklı sahnelerde yüzün ana ışık aldığı tarafa göre karar verecek ve düzeltmenin sonunda her tondaki teni kendi alt tonuyla, ne soluk ne turuncu biçimde bırakacaksın.

Merak sorusu

Akşam yemeğinde, sarı ışıklı bir avizenin altında aileni çektin. Masada hep birlikte gülüyorsunuz ve o an sıcak, yumuşak, tatlı bir ışık var. Fotoğrafı açtığında ise her şey sapsarı: beyaz masa örtüsü limon sarısı, yüzler turuncu, duvar hardal rengi. Gözünle gördüğün sıcaklık fotoğrafta sanki bir boya kutusu devrilmiş gibi abartılmış.

Fotoğrafım neden sapsarı çıktı? Çünkü beynin, ışığın rengini sessizce düzelten bir makinedir; fotoğraf makinesi ise bunu her zaman başaramaz. Bu derste ışığın renginin fotoğrafa nasıl sızdığını, sıcaklık ve ton kaydırıcılarıyla bunu nasıl düzelteceğini ve düzeltirken neye bakman gerektiğini konuşacağız.

Bağlam

Işığın bir rengi olduğunu ve beynimizin bu rengi çoğu zaman fark ettirmeden düzelttiğini Ders 5.1'de görmüştün: bir sayfa kâğıt mumun yanında da gün ortasında da gözümüze beyazdır. Makine ise bu düzeltmeyi bir tahminle yapar ve buna beyaz dengesi denir. Otomatik beyaz dengesi çoğu zaman iyi iş çıkarır, ama sıcak ampuller, loş kafeler, gölgeli sokaklar ve karışık ışıklı odalarda şaşırabilir.

İş sırasında renk, ışıktan sonra gelir. Bunun nedeni basittir: parlaklık ve kontrast değiştikçe renklerin görünüşü de biraz değişir; ışığı yerine oturttuktan sonra rengi ayarlamak daha güvenilir sonuç verir. Hangi uygulamayı kullanırsan kullan, renk adımının temel iki ayarı hemen her yerde bulunur: biri sarı ile mavi arasında, diğeri yeşil ile macenta arasında çalışır. Adları uygulamaya göre sıcaklık, ısı, ton ya da renk tonu gibi değişebilir.

Basit açıklama

Işığın rengi fotoğrafa nasıl sızar?

Her ışık kaynağının bir rengi vardır ve bu renk çoğu zaman renk sıcaklığıyla, Kelvin adlı bir birimle anlatılır. Mum ışığı yaklaşık iki bin Kelvin civarında ve turuncudur. Evlerdeki sıcak beyaz ampuller yaklaşık iki bin yedi yüz ile üç bin Kelvin arasındadır ve sarıdır. Öğle vakti gün ışığı beş bin beş yüz Kelvin dolaylarındadır ve kabaca beyaz görünür. Kapalı hava ve gölge ise altı bin beş yüz Kelvin ve üstüne çıkar ve maviye kayar. Sayı küçüldükçe ışık sıcaklaşır, büyüdükçe soğur.

Makine otomatik beyaz dengesinde ortamdaki ışığın rengini tahmin eder ve beyazı beyaz göstermek için karşıt rengi ekler. Sarı bir ışıkta biraz mavi, mavi bir gölgede biraz sarı ekler. Ama sahnede beyaz ya da gri bir yüzey yoksa, sahne zaten sıcak renklerle doluysa ya da ışık çok sıcaksa, tahmin yanlış olabilir ve düzeltme yarım kalır. Sonuç sapsarı bir akşam yemeği ya da buz mavisi bir gölge portresidir. Kelvin tek başına rengi tam anlatmaz: bazı ışıklar sarı-mavi ekseninin dışında, yeşile ya da macentaya da kayar.

Sıcaklık ve ton kaydırıcıları ne yapar?

Sıcaklık kaydırıcısı fotoğrafı sarı ile mavi arasında kaydırır. Bir yöne çektiğinde fotoğraf maviye, öbür yöne çektiğinde sarıya döner. Sapsarı bir akşam fotoğrafını düzeltmek için kaydırıcıyı mavi tarafa, buz mavisi bir gölge portresini düzeltmek için sarı tarafa çekersin. RAW dosyalarında bu kaydırıcı çoğu zaman bir Kelvin değeri gösterir; bu değer, fotoğrafın hangi renkteki ışıkta çekildiğini makineye söyler. Değeri düşürmek «ışık sıcaktı» demektir ve uygulama fotoğrafa mavi ekler.

Ton kaydırıcısı ise yeşil ile macenta arasında çalışır. Bazı flüoresan lambalar ve ucuz ledler fotoğrafa yeşilimsi bir perde düşürür; yaprakların altında ya da yeşil bir cephenin önünde çekilen portrede yüze yeşil bir yansıma vurabilir. Ton kaydırıcısını macenta tarafına biraz çekmek bu yeşili siler. Tersine, bazı gece ışıklarında ya da ekranlardan yansıyan ışıkta fotoğraf pembemsi bir macentaya kayar; o zaman kaydırıcı yeşil tarafa çekilir. Çoğu fotoğrafta sıcaklık tek başına yeter, ton ise ince ayar içindir.

Neye bakarak düzeltilir?

Gözün, rengi düzeltirken de kendi düzeltmesini yapar: sarı bir fotoğrafa birkaç saniye baktıktan sonra sarılığı daha az fark edersin. Bu yüzden rengi gözünün hissine göre değil, bir referansa göre düzelt. En iyi referans sahnede beyaz ya da gri olduğunu bildiğin bir nesnedir: bir masa örtüsü, bir kâğıt, bir tişört, beyaz bir duvar, bir tabak. Kaydırıcıları, o nesne ne sarı ne mavi, ne yeşil ne pembe görünene kadar ayarla. Birçok uygulamada bir damlalık aracı da vardır; onu beyaz ya da gri bir yüzeye dokundurduğunda uygulama rengi kendisi düzeltir.

Referans bulunca bile son kararı sahnenin duygusu verir. Mum ışığında bir akşam yemeği tamamen nötr yapıldığında o sıcak atmosfer kaybolur; biraz sıcaklık bırakmak o anın hissini korur. Mavi saatte çekilmiş bir şehir fotoğrafını sarıya çekmek o saatin serin sakinliğini siler. Nötr referans sana gerçeğin nerede olduğunu gösterir; ondan ne kadar uzaklaşacağına ise fotoğrafın anlattığı şeye bakarak karar verirsin. Önemli olan bu kaymayı bilerek seçmek, makinenin hatasına teslim olmamaktır.

Ten tonu nasıl korunur?

Ten, renk düzeltmesinin en hassas yeridir, çünkü herkes bir insanın nasıl görünmesi gerektiğini bilir ve küçük bir sapmayı hemen fark eder. Ama ten nötr bir referans değildir: her ten kendi alt tonuyla gelir; kimi sıcak, altın ya da kızıl, kimi daha serin, zeytin ya da pembe tonludur. Bu yüzden rengi tene bakarak değil, önce beyaz ya da gri bir nesneye bakarak düzelt, sonra teni kontrol et. Teni «nötr» yapmaya çalışmak, sıcak alt tonlu bir teni solgun ve hasta gösterebilir.

Sapsarı bir ışıkta koyu bir ten turuncuya ya da bakıra kayar, açık bir ten ise turuncu bir boyayla kaplanmış gibi görünür. Mavi bir gölgede koyu ten griye ve küle, açık ten morumsu bir soğukluğa kayar. Karışık ışıkta, örneğin bir yanı pencereden mavi, öbür yanı lambadan sarı ışık alan bir yüzde, tek bir düzeltme her iki bölgeyi birden kurtaramaz; o zaman yüzün ana ışık aldığı tarafı referans al ve öbür tarafta kalan renk farkını kabul et. Aynı karede farklı tenlerden insanlar varsa, düzeltmenin sonunda her birinin yüzüne ayrı ayrı bak.

Görsel kanıt

Avizenin altındaki akşam yemeği fotoğrafını açıyorsun. Beyaz masa örtüsü limon sarısı, dedenin koyu kahverengi teni turuncumsu bir bakır rengine, küçük kız kardeşinin açık teni turuncu bir maskeye dönmüş. Duvardaki beyaz boya hardal rengi.

Işığı toparlamışsın; sıra renkte. Damlalığı masa örtüsünün gölgede kalmamış bir köşesine dokunduruyorsun; örtü beyaza, duvar kırık beyaza dönüyor. Ama şimdi fotoğraf biraz fazla soğuk; o akşamın sıcaklığı kaybolmuş gibi. Sıcaklık kaydırıcısını sarıya doğru biraz geri çekiyorsun; örtü hafif krem rengine kayıyor, ışık yeniden sıcak. Sonra yüzlere bakıyorsun: dedenin teni kendi sıcak kahverengisinde, yanaklarında hafif bir kızıllık; kız kardeşinin teni pembemsi ve doğal. Mutfak kapısından sızan flüoresan ışığın vurduğu köşedeki yeşilimsi perdeyi ton kaydırıcısını biraz macentaya çekerek yumuşatıyorsun. Aynı akşam; bu kez fotoğraf boyanmış değil, aydınlanmış görünüyor.

Sık yapılan hata

Özet

Her ışığın bir rengi vardır ve makinenin beyaz dengesi bu rengi her zaman düzeltemez; sıcak ampuller fotoğrafı sarıya, gölge maviye, bazı lambalar yeşile kaydırır. Sıcaklık kaydırıcısı sarı ile mavi, ton kaydırıcısı yeşil ile macenta arasındaki kaymayı düzeltir. Rengi gözün hissine değil beyaz ya da gri bir nesneye göre ayarlamak, sonra sahnenin duygusu için ne kadar sıcaklık bırakılacağına karar vermek ve her tenin kendi alt tonunda kalıp kalmadığını ayrıca kontrol etmek dürüst bir renk düzeltmesi sağlar.

Mini ödev

Işığını toparladığın fotoğraflardan rengi sorunlu olanlara geç.

1. Rengi kaymış en az üç fotoğraf seç: biri sarı ışıkta, biri gölgede ya da bulutlu havada, biri karışık ışıkta çekilmiş olsun.
2. Her birinde beyaz ya da gri bir nesne bul ve sıcaklık kaydırıcısıyla ya da damlalıkla onu nötr hâle getir.
3. Nötrlemenin sahnenin duygusunu silip silmediğine bak ve gerekirse biraz sıcaklık ya da serinlik geri ekle.
4. İnsan olan her karede, düzeltmeden sonra her yüzün kendi alt tonunda görünüp görünmediğini tek cümleyle not et.

Kendini değerlendir

• Rengi gözünün hissine göre mi, yoksa bir referansa göre mi düzelttin?
• Yeşilimsi ya da pembemsi bir kaymayı ton kaydırıcısıyla ayırt edebildin mi?
• Düzeltmeden sonra koyu ve açık tenler turuncu, gri ya da mor bir perdeden kurtuldu mu?

Sözlük

Mini test

1. Sarı bir ampulün altında çekilen fotoğraf neden sapsarı çıkabilir?

• A) Makinenin beyaz dengesi ışığın rengini tam düzeltemediği için
• B) Ampul fazla parlak olduğu için
• C) Fotoğraf kırpıldığı için
• D) Kontrast fazla olduğu için

2. Flüoresan bir lambanın fotoğrafa düşürdüğü yeşilimsi perde hangi ayarla düzeltilir?

• A) Parlaklık
• B) Sıcaklık kaydırıcısını sarıya çekmek
• C) Kontrast
• D) Ton kaydırıcısını macentaya çekmek

3. Rengi düzeltirken en güvenilir referans nedir?

• A) Gözün ilk hissi
• B) Sahnedeki beyaz ya da gri bir nesne
• C) Fotoğraftaki en parlak renk
• D) Bir insanın teni

4. Sıcak alt tonlu bir ten tamamen nötrleştirilirse ne olabilir?

• A) Ten daha doğal görünür
• B) Fotoğrafın keskinliği artar
• C) Ten solgun ve hasta görünebilir
• D) Tenin rengi değişmez, yalnızca arka plan değişir

Cevaplar

1. A — Beyin ışığın rengini sessizce düzeltir; makinenin beyaz dengesi ise bir tahmindir ve sıcak ışıkta düzeltmeyi yarım bırakabilir.
2. D — Yeşil ile macenta ekseni sarı-mavi ekseninden ayrıdır; yeşil perdeyi ton kaydırıcısı macentaya çekilerek siler.
3. B — Göz birkaç saniyede renge alışır; beyaz ya da gri olduğu bilinen bir nesne rengin gerçekte nerede olduğunu gösterir.
4. C — Her ten kendi alt tonuyla gelir; sıcak alt tonu silmek teni gri ve cansız gösterir, bu yüzden ten referans alınmaz.

Özet kartı

• Her ışığın bir rengi var: mum turuncu, ampul sarı, gölge mavi.
• Sıcaklık: sarı ile mavi; ton: yeşil ile macenta.
• Gözüne değil, beyaz ya da gri bir nesneye göre düzelt.
• Nötrü bulduktan sonra duygu için biraz sıcaklık bırakabilirsin.
• Ten referans değildir; düzeltmeden sonra her yüzün alt tonuna bak.

Sonraki derse köprü

Artık kırpmayı, ışığı ve rengi ayarlayabiliyorsun. Bu araçların her biri ölçülü kullanıldığında fotoğrafı güçlendirir; ama sonuna kadar itildiğinde fotoğraf tuhaf bir biçimde yapay, «filtre kokan» bir görüntüye dönüşür. Sonraki ders bu abartının nasıl oluştuğunu ve kaydırıcıları nerede durdurman gerektiğini, doğal kalmanın yollarını konuşuyor.