Işık ve kontrast

Öğrenme hedefi

Karanlık ya da düz görünen bir fotoğrafı dört temel ışık ayarıyla toparlayabileceksin. Parlaklığın bütün fotoğrafı, kontrastın aydınlık ile karanlık arasındaki farkı, gölge ve açık ton ayarlarının ise yalnızca belli bir bölgeyi değiştirdiğini ayırt edecek, bu ayarları önce genelden sonra ayrıntıya giden bir sırayla uygulayacak, bembeyaz patlamış bir bölgenin neden geri getirilemediğini ve gölgeleri açmanın kumlanmayı neden büyüttüğünü açıklayacak ve yüzlerdeki teni, her tonda, kendi derinliğiyle koruyacaksın.

Merak sorusu

Akşamüstü bir kafede, pencere önünde oturan iki arkadaşını çektin. Dışarısı aydınlık, içerisi loş. Telefonun ekranında fotoğraf karanlık görünüyor: pencere parlak, arkadaşlarının yüzleri ise koyu birer lekeye dönmüş. İlk içgüdün parlaklık kaydırıcısını sonuna kadar sağa itmek. Yüzler biraz açılıyor ama pencere bembeyaz bir boşluğa dönüşüyor, her şey solgun ve gri.

Karanlık bir fotoğraf nasıl kurtarılır? Cevap tek bir kaydırıcıda değil, doğru sırada kullanılan birkaç kaydırıcıda. Önce parlaklık, sonra kontrast, sonra gölgeler ve açık tonlar. Bu derste her ayarın fotoğrafın hangi kısmını değiştirdiğini, sıranın neden önemli olduğunu ve hangi noktadan sonra fotoğrafın kurtarılamayacağını konuşacağız.

Bağlam

Ders 7.2'de fotoğrafını kırptın ve düzelttin. Kadrajdan atılan parlak bir pencere ya da boş bir zemin artık ışık kararlarını yanıltmıyor. Şimdi iş sırasının ikinci adımına, ışığa geçiyoruz. Hangi düzenleme uygulamasını kullanırsan kullan, bu adımın temel ayarları hemen hemen aynıdır: parlaklık ya da pozlama, kontrast, gölgeler, açık tonlar. Bazı uygulamalarda bunlara beyazlar ve siyahlar da eklenir.

Bu ayarlar fotoğrafın ton aralığıyla çalışır: en karanlık siyahtan en parlak beyaza uzanan ton basamakları. Her ayar bu basamakların bir kısmını ya da tamamını yukarı ya da aşağı kaydırır. Bu basamakları bir grafik olarak gösteren histogramı pozlama modülünde ayrıntılı göreceğiz. Şimdilik gözünle çalışacaksın: fotoğrafa bakıp hangi bölgenin fazla karanlık, hangisinin fazla parlak olduğunu söyleyebilmek bu dersin asıl becerisi.

Basit açıklama

Parlaklık ve kontrast ne yapar?

Parlaklık bütün fotoğrafı birlikte aydınlatır ya da karartır. Sağa çektiğinde gölgeler de, orta tonlar da, zaten aydınlık olan yerler de birlikte açılır. Bu yüzden ilk adım olarak iyidir: fotoğrafın genel olarak fazla karanlık ya da fazla aydınlık olduğunu düzeltir. Ama tek başına kullanıldığında aydınlık bölgeleri de açar ve pencere gibi zaten parlak olan yerler hızla bembeyaz olur. Parlaklığı, yüz ya da ana konu kabaca doğru görünene kadar ayarla ve orada dur.

Kontrast aydınlık ile karanlık arasındaki farkı büyütür ya da küçültür. Artırdığında aydınlık yerler daha aydınlık, karanlık yerler daha karanlık olur; fotoğraf daha canlı ve sert görünür. Azalttığında tonlar birbirine yaklaşır; fotoğraf daha yumuşak ve düz görünür. Parlaklığı açtıktan sonra fotoğraf çoğu zaman grileşir ve solar; hafif bir kontrast artışı ona derinliğini geri verir. Ama kontrastı fazla artırmak koyu bölgelerdeki ayrıntıyı siyaha, açık bölgelerdeki ayrıntıyı beyaza gömer.

Gölgeler ve açık tonlar neden ayrı ayarlanır?

Gölgeler ayarı yalnızca fotoğrafın karanlık bölgelerini etkiler. Sağa çektiğinde karanlıkta kalmış yüzler, bir odanın köşeleri, bir ağacın altı açılır; aydınlık bölgeler neredeyse yerinde kalır. Açık tonlar ayarı ise yalnızca parlak bölgelere dokunur. Sola çektiğinde bir gökyüzünün bulutları, bir pencerenin ardındaki sokak, bir alındaki parlama geri gelir; karanlık bölgeler yerinde kalır. Bu iki ayar, parlaklığın tek başına çözemediği sorunu çözer: aynı fotoğrafta hem çok karanlık hem çok aydınlık bölgeler olduğunda ikisini ayrı ayrı toparlamak.

Sıranın mantığı buradan gelir. Önce parlaklıkla genel düzeyi kurarsın, sonra kontrastla derinliği ayarlarsın, en son gölgeler ve açık tonlarla uçlardaki ayrıntıyı geri getirirsin. Tersinden başlarsan, gölgeleri açtıktan sonra parlaklığı değiştirdiğinde her şey yeniden kayar ve ayarlar birbirini bozar. Beyazlar ve siyahlar ayarları varsa, fotoğrafın en parlak ve en koyu noktalarını belirlemek için en sona bırakılır.

Neler kurtarılamaz?

Her şey kurtarılamaz. Bir bölge çekimde tamamen bembeyaz kaydedilmişse, orada ayrıntı yoktur; buna patlamış beyaz denir. Açık tonlar kaydırıcısını ne kadar çekersen çek, bembeyaz bir pencere yalnızca griye döner, arkasındaki sokak geri gelmez. JPEG dosyalarında bu sınır daha yakındır; Ders 3.8'de tanıdığın RAW biçimi parlak bölgelerde biraz daha fazla pay bırakır, ama tamamen patlamış bir alanı o da geri getiremez.

Karanlık bölgelerde sorun başkadır. Gölgelerde bilgi genellikle vardır ama gürültüyle karışıktır. Gölgeleri çok açtığında o bölgedeki kumlanma da büyür; düz renkli bir duvar karıncalanır, gece gökyüzü renkli noktalarla dolar. Bu yüzden gölgeleri açarken fotoğrafı büyütüp kumlanmanın ne zaman göze batmaya başladığına bak ve biraz gerisinde dur. Buradan çekim için de bir ders çıkar: zor ışıkta, en parlak ve önemli bölgeyi patlatmayacak biçimde pozlamak, sonradan gölgeleri açmaktan genellikle daha güvenlidir.

Tenin tonu nasıl korunur?

Işık ayarları teni doğrudan değiştirir. Karanlıkta kalmış koyu bir teni açmak için parlaklığı sonuna kadar itmek yerine gölgeler ayarını kullanmak daha iyi sonuç verir; böylece yüz açılırken fotoğrafın geri kalanı patlamaz. Ama gölgeleri de aşırı açarsan koyu ten grileşir, donuk ve kül rengi bir yüzeye döner; tenin kendi sıcaklığı ve derinliği kaybolur. Koyu bir ten, fotoğrafın en koyu alanı olmak zorunda değildir ama açık bir ten gibi görünmek zorunda da değildir.

Açık bir tende ise sorun çoğu zaman parlak bölgelerdedir: alında, burnun ucunda ve elmacık kemiklerinde parlayan ışık. Açık tonları biraz çekmek bu parlamaları yumuşatır ve tenin dokusunu geri getirir; ama çok çekmek teni griye ve bulanık bir hâle döndürür. Aynı karede farklı tonlarda iki insan varsa, düzenlemenin sonunda iki yüze de ayrı ayrı bak: her biri kendi rengine yakın mı, biri ötekinin uğruna feda edilmiş mi? Gerekirse iki yüzü de makul tutan bir orta nokta seç.

Görsel kanıt

Kafe fotoğrafına geri dönelim. Pencerenin önünde yan yana oturan iki arkadaş: solda koyu tenli, kıvırcık saçlı biri, sağda açık tenli, kısa saçlı biri. Kaydedilen hâlde iki yüz de karanlık, pencere parlak ama arkasındaki sokak hâlâ seçilebiliyor. Parlaklığı sonuna kadar ittiğinde pencere bembeyaz patlıyor, sağdaki arkadaşın alnı beyaz bir lekeye dönüyor, soldaki arkadaşın yüzü ise yarı açılmış, grimsi.

Parlaklığı geri alıp sıraya uyuyorsun. Parlaklığı yalnızca biraz artırıyorsun; yüzler kabaca görünür oluyor, pencere hâlâ ayrıntılı. Kontrastı hafifçe artırıyorsun; fotoğraf solgunluğunu kaybediyor. Gölgeleri açıyorsun ve soldaki arkadaşın yüzü, gözleri, gülüşü ve saçının dokusu karanlıktan çıkıyor; teni kendi sıcak kahverengisinde. Açık tonları biraz çekiyorsun; pencerenin ardındaki sokak ve ağaçlar belirginleşiyor, sağdaki arkadaşın alnındaki parlama yumuşuyor. Fotoğrafı büyütüp gölgelere bakıyorsun; kumlanma hafif ve göze batmıyor. Aynı fotoğraf; bu kez iki yüz de kendi rengiyle ve pencere de kendi manzarasıyla duruyor.

Sık yapılan hata

Özet

Karanlık bir fotoğrafı kurtarmanın yolu doğru sırada birkaç ayar kullanmaktır: parlaklık genel düzeyi, kontrast derinliği kurar, gölgeler ve açık tonlar ise yalnızca karanlık ve aydınlık uçlardaki ayrıntıyı geri getirir. Patlamış beyaz geri gelmez, gölgeleri fazla açmak kumlanmayı büyütür; yüzlerde koyu teni gölgeler ayarıyla ölçülü açıp açık tendeki parlamaları açık tonlarla yumuşatmak, her iki teni de kendi rengine yakın tutar.

Mini ödev

Kırptığın on fotoğraftan ışığı sorunlu olan en az dördünü seç.

1. Her birinde yalnızca parlaklığı sonuna kadar itip sonucu kaydet; bu, karşılaştırma için.
2. Aynı fotoğrafı orijinaline döndür ve sırayla çalış: önce parlaklık, sonra kontrast, sonra gölgeler ve açık tonlar.
3. Gölgeleri açtıktan sonra fotoğrafı büyüt ve kumlanmanın göze batıp batmadığını kontrol et.
4. İçinde insan olan fotoğraflarda yüzlerin kendi renginde görünüp görünmediğini not et; farklı tonlarda iki yüz varsa ikisine de ayrı ayrı bak.

Kendini değerlendir

• Sırayla yapılan düzenleme, yalnızca parlaklıkla yapılandan daha doğal mı?
• Patlamış beyaz bir bölgeyi kurtarmaya çalışıp çalışmadığını fark ettin mi?
• Koyu tenli bir yüz gölgeleri açınca grileşti mi, yoksa kendi sıcaklığını korudu mu?

Sözlük

Mini test

1. Parlaklık kaydırıcısı hangi bölgeleri etkiler?

• A) Yalnızca karanlık bölgeleri
• B) Yalnızca parlak bölgeleri
• C) Fotoğrafın bütün tonlarını birlikte
• D) Yalnızca renkleri

2. Bir gökyüzünün bulutlarını geri getirmek için hangi ayar kullanılır?

• A) Açık tonlar kaydırıcısını sola çekmek
• B) Gölgeleri açmak
• C) Parlaklığı artırmak
• D) Kontrastı sonuna kadar artırmak

3. Gölgeleri çok açmanın yan etkisi nedir?

• A) Fotoğrafın renkleri ısınır
• B) Pencereler patlar
• C) Ufuk eğilir
• D) Karanlık bölgelerdeki kumlanma büyür

4. Karanlıkta kalmış koyu tenli bir yüzü açmak için hangisi daha iyi sonuç verir?

• A) Parlaklığı sonuna kadar artırmak
• B) Gölgeler ayarını ölçülü kullanmak
• C) Kontrastı sonuna kadar artırmak
• D) Açık tonları açmak

Cevaplar

1. C — Parlaklık bütün ton basamaklarını birlikte kaydırır; bu yüzden zaten aydınlık olan yerleri de açar.
2. A — Açık tonlar ayarı yalnızca parlak bölgelere dokunur; sola çekildiğinde bulutların ayrıntısı geri gelir, gölgeler yerinde kalır.
3. D — Gölgelerdeki bilgi gürültüyle karışıktır; bu bölgeyi açmak kumlanmayı da birlikte büyütür.
4. B — Gölgeler ayarı yüzü açarken aydınlık bölgelere dokunmaz; ölçülü kullanıldığında ten grileşmeden kendi rengiyle açılır.

Özet kartı

• Sıra: parlaklık, kontrast, sonra gölgeler ve açık tonlar.
• Parlaklık her şeyi açar; gölgeler yalnızca karanlığı, açık tonlar yalnızca aydınlığı.
• Patlamış beyaz geri gelmez; en parlak yere göre pozla.
• Gölgeleri açınca büyüt ve kumlanmaya bak.
• Koyu teni gölgelerle ölçülü aç, açık tendeki parlamayı açık tonlarla yumuşat.

Sonraki derse köprü

Işığı toparladın; fotoğrafın artık doğru aydınlıkta. Ama bazen asıl sorun ışığın miktarı değil rengidir: akşam lambasının altında çekilen bir fotoğraf sapsarı, gölgede çekilen bir fotoğraf buz mavisi çıkabilir. Sonraki ders, fotoğrafın neden sapsarı çıktığını ve sıcaklık kaydırıcısının renk tonunu nasıl düzelttiğini gösteriyor.