Kırp ve düzelt

Öğrenme hedefi

Kırpmayı, çekimde tam oturmayan bir kompozisyona verilen ikinci bir şans olarak kullanabileceksin. Kenardaki fazlalıkları atarak konuyu güçlendirecek, oran kilidiyle fotoğrafın gideceği yere uygun bir dikdörtgen seçecek, ufku döndürme aracıyla, eğilen binaları perspektif düzeltmeyle doğrultacak, ne kadar kırpabileceğini çözünürlüğe göre tartacak ve kırparken kimseyi kenarda yarım bırakmayan, sahnenin anlamını değiştirmeyen dürüst bir kırpma yapacaksın.

Merak sorusu

Bir fotoğrafa bakıyorsun ve bir şey eksik gibi değil, fazla gibi. Konu orada ama ona ulaşmak için gözün önce kenardaki bir kolun, parlak bir pencerenin, yarım bir sandalyenin içinden geçmesi gerekiyor. Ufuk da hafifçe yatmış. Fotoğrafı silmeyi düşünüyorsun; iyi bir an, ama bir türlü iyi bir fotoğraf olamamış.

Tek bir kırpma bir fotoğrafı nasıl kurtarır? Kırpma, kadrajın kenarlarını çekimden sonra yeniden çizmektir. Çoğu zaman fotoğrafın içinde daha iyi bir fotoğraf saklıdır ve onu ortaya çıkarmak için yapılacak tek şey fazlasını atmaktır. Bu derste nasıl kırpacağını, ufku ve eğilen çizgileri nasıl düzelteceğini ve nerede durman gerektiğini konuşacağız.

Bağlam

Modül 6'da kompozisyonu çekim anında kurmayı öğrendin: kadrajı seçmeyi, kahramanı yerleştirmeyi, arka planı temizlemeyi, ufku düz tutmayı. Hep ayaklarının kırpmadan daha güçlü olduğunu söyledik, çünkü çekimde dışarıda kalan bir şeyi sonradan ekleyemezsin. Bu hâlâ doğru. Ama gerçek hayatta anlar hızlı geçer; bir doğum günü pastası üflenirken kadrajı mükemmel kurmaya zaman olmaz.

Düzenlemenin ilk adımı kırpmadır, çünkü kadraj değişince fotoğrafın ışığı ve rengi hakkındaki kararlar da değişir. Kenardan atılan parlak bir pencere, fotoğrafın genel parlaklığını ayarlarken seni artık yanıltmaz. Kırpma aracı hemen her düzenleyicide aynı işi yapar: kenarları sürükleyerek ya da bir köşeden tutarak kadrajı küçültür, fotoğrafı döndürür ve oranı sabitler. Bu derste düğmelerin yerini değil, bu işlerin ne zaman ve neden yapılacağını konuşuyoruz.

Basit açıklama

Kırpma konuyu nasıl güçlendirir?

Kırpmaya başlamadan önce Ders 6.2'deki cümleyi kur: «Bu fotoğraf … hakkında.» Sonra kenarlardan içeri doğru bak ve bu cümleye hizmet etmeyen her şeyi ara: kenara giren bir kol, köşede parlayan bir pencere, yarım görünen bir yabancı, konunun etrafındaki geniş ve boş bir zemin. Kırpma bu fazlalıkları atar; konu kadrajda büyür ve bakış onda toplanır.

Kırparken konuyu yeniden yerleştirme fırsatın da var. Kırpma aracının üstünde çoğu uygulamada dokuz kutulu bir ızgara belirir. Konuyu bir kesişim noktasına kaydırabilir, bakış yönüne boşluk açabilir ya da simetrik bir sahneyi tam ortaya alabilirsin. Kenarın nereden geçtiğine de dikkat et: bir insanı bileklerinden, dizlerinden ya da tam çenesinin altından kesen bir kenar tuhaf durur; kenarı eklemin bir parça yukarısına ya da aşağısına taşımak insanı bütün gösterir. Kırpma aynı zamanda bir sadeleştirmedir: ne kadar az şey kalırsa, kalan o kadar güçlü konuşur.

Oran kilidi ne işe yarar?

Kırpma aracı genellikle oranı serbest bırakır; kenarları istediğin gibi sürükleyebilirsin. Ama fotoğrafın bir yere gideceğini biliyorsan oranı sabitlemek işini kolaylaştırır. Buna oran kilidi denir. Tam ekran telefonda izlenecek karelerde dikey bir oran, bir baskı çerçevesi için o çerçevenin oranı, bir dizi için bütün karelerde aynı oran seçilir. Oran kilitlendiğinde kenarları sürüklerken dikdörtgenin biçimi bozulmaz.

Bir dizi fotoğrafı aynı oranda kırpmak, onları yan yana koyduğunda düzenli bir bütün oluşturur. Bir portfolyoda kimi karelerin yatay uzun, kimilerinin kareye yakın, kimilerinin dar dikey olması izleyicinin gözünü yorar. Bu modülün sonunda portfolyona koyacağın altı fotoğrafı düşün: hepsini aynı oranda ya da en fazla iki oranda tutmak, seçkinin daha derli toplu görünmesini sağlar. Yine de bir fotoğraf kareye ya da daha uzun bir dikdörtgene açıkça daha iyi oturuyorsa, düzen uğruna onu zorlamak gerekmez.

Ufuk ve eğilen çizgiler nasıl düzeltilir?

Kırpma aracında genellikle bir döndürme kaydırıcısı da bulunur. Kaydırıcıyı az az çevirip ufku ızgaranın yatay çizgisiyle eşlersin. Döndürme, Ders 6.6'nın uyardığı gibi köşelerde boşluk bırakır ve uygulama bunu kırparak kapatır; bu yüzden döndürmeyi kırpmayla birlikte düşün. Ufuk görünmüyorsa dikey bir kenarı, örneğin bir kapı pervazını, ızgaranın dikey çizgisiyle eşle.

Bazı uygulamalar perspektif düzeltme aracı da sunar. Telefonu yukarı eğerek çektiğin bir cephenin kenarları tepeye doğru daralır ve yapı arkaya yatıyor izlenimi verir. Perspektif düzeltme, fotoğrafı yatay ya da dikey eksende eğerek bu kenarları yeniden paralel hâle getirir. Bu araç da kenarlardan alan yer ve binanın oranlarını biraz değiştirebilir; binayı olduğundan uzun ya da basık gösterecek kadar zorlamamak gerekir. Hafif bir düzeltme çoğu zaman yeterlidir ve bina doğal görünürken eğilme duygusu kaybolur.

Ne kadar kırpabilirsin ve nerede durursun?

Her kırpma pikselleri azaltır. Ders 3.4'te kırpma payını ve bir fotoğrafın ne kadar büyük basılabileceğini hesaplamayı görmüştün. Telefon ekranında görülecek bir fotoğraf epeyce kırpılabilir; büyük bir baskıya gidecek bir fotoğrafta ise kırpmanın sınırı daha yakındır. Çok küçük bir parçayı büyüttüğünde ayrıntı kaybolur, kenarlar yumuşar ve gölgelerdeki kumlanma belirginleşir. Loş ışıkta çekilmiş bir portrede bu kumlanma yüzün gölgede kalan kısmında renkli lekeler olarak görünür; koyu tenli bir yüzün gölgeli yanağında ya da açık tenli bir yüzün çene altında aynı bozulma ortaya çıkar. Sert bir kırpmadan sonra yüzü büyütüp kontrol et.

Kırpmanın dürüstlükle ilgili bir sınırı da var. Bir grup fotoğrafında birini kenarda yarım bırakmak ya da kadrajdan çıkarmak, o kişiyi fotoğraftan silmek gibi okunabilir; kırparken herkesin bütün olarak kalıp kalmadığına bak. Kadrajın dışında kalan bağlam, fotoğrafın anlamını değiştirebilir. Bir olayı belgeleyen bir fotoğrafta, sahnenin anlamını tersine çevirecek bir kırpma, bir şeyi silmekle aynı sonucu verir.

Görsel kanıt

Bir doğum gününde, pastasının mumlarını üfleyen yedi yaşındaki bir çocuğu hızla çektiğini düşün. Kaydedilen karede masa hafifçe sola yatmış. Sağ kenardan bir yetişkinin kolu ve tabağı kadraja girmiş, sol üst köşede güneşli bir pencere bembeyaz parlıyor, alt kenarda masanın geniş, boş örtüsü kadrajın üçte birini kaplıyor. Çocuğun yüzü ve mumlar kadrajın ortasında ama küçük.

Kırpma aracını açıp önce fotoğrafı üç derece döndürüyorsun; masanın kenarı düzeliyor. Sonra oranı dikey dörde beşe kilitleyip kenarları içeri çekiyorsun. Pencere, kol ve boş örtü kadrajdan çıkıyor. Çocuğun yüzü sağ üst kesişim noktasına yerleşiyor; şişmiş yanakları, kapanmış gözleri ve önündeki yedi titreyen alev kadrajı dolduruyor. Kırpmadan sonra yüzü büyütüp bakıyorsun; gölgedeki yanağında kumlanma belirgin değil, ayrıntı yeterli. Aynı an, aynı pasta; fotoğraf artık yalnızca o nefesi anlatıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Kırpma, çekimde tam oturmayan kompozisyona verilen ikinci bir şanstır: kenardaki fazlalıkları atar, konuyu büyütür ve onu yeniden yerleştirmeye izin verir. Oran kilidi fotoğrafı gideceği yere uydurur, döndürme ufku, perspektif düzeltme eğilen binaları doğrultur. Kırpmanın sınırını çözünürlük ve gölgelerde büyüyen kumlanma belirler; dürüstlük sınırını ise kimseyi kenarda yarım bırakmamak ve sahnenin anlamını değiştirmemek çizer.

Mini ödev

Önceki derste ayırdığın on fotoğraf bu dersin çalışma malzemesi.

1. On fotoğrafın her birine «Bu fotoğraf … hakkında» cümlesini yaz ve bu cümleye hizmet etmeyen kenar fazlalıklarını not et.
2. Her fotoğrafı fazlalıkları atacak ve konuyu güçlendirecek biçimde kırp; gerekiyorsa konuyu bir kesişim noktasına kaydır.
3. Ufku eğik olanları döndürerek düzelt; bina içerenlerde perspektif düzeltme aracını hafifçe dene.
4. Hepsini bir ya da iki orana kilitleyip yan yana koy ve sert kırpılanları büyütüp yüzlerde ve gölgelerde ayrıntıyı kontrol et.

Kendini değerlendir

• Kırpılan her fotoğrafta konu kırpmadan öncesine göre daha büyük ve daha açık mı?
• Kenarlar bir insanı eklemlerinden ya da çenesinin altından kesiyor mu?
• Grup fotoğraflarında herkes bütün olarak kaldı mı?

Sözlük

Mini test

1. Kırpmaya başlamadan önce hangi soru sorulmalıdır?

• A) Fotoğraf kaç megapiksel?
• B) Bu fotoğraf neyin hakkında?
• C) Hangi filtre uygulanacak?
• D) Fotoğraf ne zaman çekildi?

2. Bir portfolyodaki fotoğrafları kırparken oran kilidi neden işe yarar?

• A) Fotoğrafları daha parlak yapar
• B) Kumlanmayı azaltır
• C) Seçkinin yan yana düzenli görünmesini sağlar
• D) Ufku kendiliğinden düzeltir

3. Aşağıdan çekilmiş bir binanın geriye düşüyormuş gibi görünmesi hangi araçla düzeltilir?

• A) Perspektif düzeltme
• B) Renk sıcaklığı
• C) Kontrast
• D) Oran kilidi

4. Loş ışıkta çekilmiş bir portre sert kırpıldığında yüzde ne kontrol edilmelidir?

• A) Arka planın rengi
• B) Fotoğrafın dosya adı
• C) Ufkun yeri
• D) Gölgede kalan yüz bölgelerinde büyüyen kumlanma ve ayrıntı kaybı

Cevaplar

1. B — Kırpma, fotoğrafın ne anlattığına hizmet etmeyen kenarları atmaktır; önce bu cümleyi kurmak neyin gideceğini gösterir.
2. C — Aynı oranda kırpılan fotoğraflar yan yana konduğunda bir bütün oluşturur; farklı oranlar seçkiyi dağınık gösterir.
3. A — Perspektif düzeltme fotoğrafı eksende eğerek birbirine yaklaşan kenarları yeniden paralel yapar.
4. D — Kırpma pikselleri azaltır; loş ışıkta yüzün gölgeli kısmındaki kumlanma büyütülünce renkli lekeler olarak belirir.

Özet kartı

• Kırpma ikinci bir şanstır; fazlasını at, konu büyüsün.
• Önce cümleyi kur: «Bu fotoğraf … hakkında.»
• Oranı fotoğrafın gideceği yere göre kilitle; dizide bir iki oranda kal.
• Döndürmeyle ufku, perspektif düzeltmeyle binaları doğrult.
• Sert kırptıysan yüzü büyütüp kontrol et; kimseyi yarım bırakma.

Sonraki derse köprü

Kadrajın artık derli toplu. İş sırasının ikinci adımı ışıktır: çekimde fazla karanlık kalmış bir fotoğraf, çoğu zaman kurtarılabilir. Ama hangi kaydırıcıdan başlanacağı sonucu değiştirir. Sonraki ders karanlık bir fotoğrafın nasıl kurtarılacağını, önce parlaklığa, sonra kontrasta, en son gölgelere ve açık tonlara dokunmanın neden işe yaradığını gösteriyor.