Sadelik ve arka plan

Öğrenme hedefi

Arka planı fotoğrafın konuyla eşit ağırlıkta bir parçası olarak görebileceksin. Konunun başından çıkan direk, boynunu kesen ufuk ya da kenarına değen bir çizgi gibi birleşmeleri çekimden önce fark edecek; yana kayarak, yüksekliğini değiştirerek, konuyu fondan uzaklaştırarak ya da önce fonu seçip konuyu sonra getirerek düzeltecek ve ten tonuyla fon arasında yeterli ton ayrımı olup olmadığını kontrol edeceksin.

Merak sorusu

Tatil dönüşü fotoğraflara bakarken bir karede duruyorsun. Annen gülümsüyor, ışık yumuşak, anı sıcak. Ama annenin başının tam ortasından arkadaki bir elektrik direği yükseliyor; sanki başına bir anten takılmış. Çekerken bunu hiç görmemiştin. Şimdi ise fotoğrafa her baktığında ilk gördüğün şey o direk.

Kafadan çıkan direk nasıl önlenir? Cevap çoğu zaman bir makine ayarında değil, ayaklarında: bir adım yana. Bu derste arka planın neden bu kadar kolay gözden kaçtığını, konuyla fon arasındaki en sık rastlanan çakışmaları ve bunları çekimden önce düzeltmenin basit yollarını konuşacağız.

Bağlam

Ders 6.2'de kahramanı seçtin, rakiplerini ayırdın ve bu temizliğin ayrıntısına sonra döneceğimizi söyledik. Ardından onu kadrajda bir kesişim noktasına ya da bilerek ortaya yerleştirdin. Şimdi aynı kahramanın arkasına bakıyoruz. Bir fotoğrafta konu ile arka plan ayrı katmanlar gibi görünür, ama fotoğraf düz bir yüzeydir: üç boyutlu dünyada metrelerce uzakta duran bir direk, iki boyutlu karede başa yapışır.

Ders 2.2'de dikkat dağıtıcıları kadrajın kenarlarında aramıştın. Bu ders bakışını kenardan konunun hemen çevresine, kahramanın silüetinin bittiği sınıra çeviriyor. Sorun çoğu zaman orada, konuyla fonun birbirine dokunduğu yerde çıkar. Sadelik boş bir fon demek değildir; konuya hizmet etmeyen şeyin kadraja girmemesi demektir.

Basit açıklama

Arka plan neden gözden kaçar?

Çekim anında göz kahramana kilitlenir. Bir yüze bakarken beyin o yüzü çevresinden ayırır ve arkadaki her şeyi önemsiz bir perde gibi siler. Gözlerin iki tane olduğu için gerçek dünyada derinliği de algılarsın: direk arkada, annen önde. Fotoğraf makinesi tek gözle ve düz bir yüzeye kaydeder. O derinlik duygusu kaybolur ve direk artık annenin başıyla aynı düzlemdedir.

Bu yüzden arka plan, çekimde değil de fotoğrafa sonradan bakarken görünür olur. Çözüm, deklanşöre basmadan önce bakışını bilerek konudan ayırıp arkaya göndermektir. Konunun başının, omuzlarının ve ellerinin çevresinde bir tur at ve kendine şunu sor: konunun kenarına dokunan, ondan çıkan ya da onu kesen bir şey var mı? Birkaç saniyelik bu alışkanlık, en yaygın arka plan hatalarının çoğunu çekimden önce yakalar.

En sık görülen çakışmalar nelerdir?

Konu ile fonun birbirine dokunduğu çakışmalara birleşme denir. En tanıdığı, başın üstünden çıkan bir direk, ağaç gövdesi ya da lamba direğidir. Ufuk çizgisinin ya da bir duvarın üst kenarının tam boyun hizasından geçmesi başı gövdeden ayırıyormuş gibi görünür. Arkadaki bir çatının kenarı kulak hizasından geçerse kişinin kafasına bir çizgi saplanmış gibi durur.

Daha sinsi bir çakışma da teğettir: iki çizginin ya da iki biçimin birbirine tam değmesi. Bir omzun tam bir kapı pervazına değmesi, bir tepenin zirvesinin kadrajın üst kenarına yapışması, bir elin masanın kenarıyla aynı çizgide bitmesi böyledir. Teğet gözü iki biçimin buluştuğu yere takar ve ayrı olması gereken şeyleri tek bir şekil gibi okutur. Çözüm neredeyse her zaman aynıdır: biçimleri ya belirgin biçimde üst üste bindir ya da aralarında açık bir boşluk bırak.

Fon nasıl temizlenir?

En etkili araç yine ayaklarındır. Bir adım sola ya da sağa kaydığında konu yerinde kalır ama arkasındaki her şey kadrajda kayar; direk başın yanına geçer. Yüksekliğini değiştirmek de fonu değiştirir. Çömeldiğinde konunun arkasına gökyüzü ya da uzaktaki ağaçlar gelir; biraz yükselip aşağı baktığında ise fon çimen, kaldırım taşı ya da deniz olur.

Konuyu fondan uzaklaştırmak da fonu sadeleştirir. Bir duvarın dibinde duran kişiyi üç dört adım öne çağırdığında, duvar hem ışık olarak ondan ayrılır hem de daha yumuşak görünür; bu yumuşamanın fiziğini alan derinliği dersinde göreceksin. Telefonunun portre modu da fonu bulanıklaştırır ama Ders 4.5'te gördüğün gibi saç ve kenarlarda iz bırakabilir; temiz bir fon seçmek her zaman daha sağlamdır. Bazen en kolay yol sırayı tersine çevirmektir: önce sade bir fon bul, örneğin koyu bir kapı, düz bir duvar ya da gölgedeki bir ağaç yığını, sonra konuyu onun önüne getir.

Fon seçerken ten tonunu da hesaba kat. Yüzle fon arasında yeterli ton ayrımı yoksa yüz fona karışır. Koyu tenli bir yüz, gölgedeki koyu yaprakların önünde kenarlarını kaybedebilir; orta tonlu bir duvar ya da aydınlık ama parlamayan bir fon yüzü öne çıkarır. Açık bir ten ise krem rengi bir duvarın önünde silikleşebilir; daha koyu bir fon ayrımı geri getirir. Fonun rengi yüze de yansır: güneşli bir çimenin ya da yeşil boyalı bir duvarın dibinde çekilen yüzde hafif yeşil bir ton belirebilir ve bu, tenin her tonunda doğal rengi bozar.

Görsel kanıt

Bir parkta, bankta yan yana oturan bir babayla küçük kızını çektiğini düşün. Önce, geldiğin yerden hiç kıpırdamadan çekiyorsun. Kızın başının tam ortasından arkadaki bir çınarın gövdesi yükseliyor; babanın kulak hizasından arkadaki çitin üst kenarı geçiyor. Sol kenarda parlak kırmızı bir çöp kutusu ve kadrajın arka tarafında telefonuna bakan bir yabancı var. Babanın koyu teni, arkasındaki gölgede kalmış çalılarla birleşmiş; yüzünün kenarı karanlığa karışıyor.

Sonra bir adım sola kayıyor ve biraz çömeliyorsun. Çınar artık kızın omzunun arkasında, kadrajın kenarına doğru yumuşak bir dikey çizgi. Çit alçaldı ve omuzların altında kaldı. Çöp kutusu kadrajdan çıktı. Babayla kızdan bankı iki adım öne çekmelerini istiyorsun; arkalarında, uzakta, güneşin vurduğu açık yeşil bir çayır kalıyor. Babanın yüzü bu aydınlık ama parlamayan fonun önünde açıkça ayrılıyor, kızın açık renkli saçları da arkadaki gölgeli bir ağaç öbeğine denk geliyor. Aynı iki insan, aynı bank, aynı dakika; fotoğraf artık yalnızca onlardan söz ediyor.

Sık yapılan hata

Özet

Arka plan fotoğrafın konuyla eşit bir parçasıdır; makine derinliği düzleştirdiği için arkadaki bir direk başa yapışır ve çekimde fark edilmeyen çakışmalar sonradan ilk görünen şey olur. Konunun silüetinin çevresini kontrol edip bir adım yana kaymak, yüksekliğini değiştirmek, konuyu fondan uzaklaştırmak ya da önce sade bir fon seçmek ve yüzle fon arasında yeterli ton ayrımı bırakmak, sadeliği çekim anında kurar.

Mini ödev

«30 Günde 30 Fotoğraf» projesinde dördüncü gün arka plana ayrılıyor.

1. Bir arkadaşını ya da bir aile üyeni, fonuna hiç bakmadan, olduğu yerde bir kez çek.
2. Fotoğrafa bak ve konunun başından çıkan, boynunu kesen ya da kenarına değen her şeyi bir listeye yaz.
3. Yana kayarak, çömelerek ya da yükselerek listedeki her sorunu çözen yeni bir kare çek.
4. Kişiyi fondan birkaç adım uzaklaştırıp yüzünü, teniyle belirgin ton farkı olan bir fonun önüne getirerek son bir kare daha çek.

Kendini değerlendir

• Son karede konunun silüetine dokunan, ondan çıkan ya da onu kesen bir şey kaldı mı?
• Sorunları bir ayarla değil, yer değiştirerek çözebildin mi?
• Yüz fondan açıkça ayrılıyor mu, yoksa kenarları fona karışıyor mu?

Sözlük

Mini test

1. Metrelerce arkadaki bir direk fotoğrafta neden konunun başına yapışır?

• A) Makine arkadaki nesneleri büyüttüğü için
• B) Fotoğraf derinliği düz bir yüzeye indirdiği için
• C) Direk her zaman konudan daha parlak olduğu için
• D) Ekran çok küçük olduğu için

2. Başın üstünden çıkan bir direği gidermenin en hızlı yolu nedir?

• A) Bir adım yana kaymak
• B) Fotoğrafı sonradan keskinleştirmek
• C) Yakınlaştırmayı artırmak
• D) Flaşı açmak

3. Bir omzun tam bir kapı pervazına değmesi hangi çakışmaya örnektir?

• A) Hareket boşluğu
• B) Karşı ağırlık
• C) Teğet
• D) Kadraj dışı alan

4. Koyu tenli bir yüz gölgedeki koyu yaprakların önünde kenarlarını kaybediyorsa ne yapılabilir?

• A) Daha koyu bir fon aramak
• B) Kişiyi yaprakların içine sokmak
• C) Fotoğrafı daha karanlık pozlamak
• D) Yüzü orta tonlu ya da aydınlık ama parlamayan bir fonun önüne getirmek

Cevaplar

1. B — Göz derinliği iki gözle algılar, makine tek gözle ve düz bir yüzeye kaydeder; arkadaki direk bu yüzden başla aynı düzleme düşer.
2. A — Yana kaydığında konu yerinde kalır ama arkasındaki her şey kadrajda kayar ve direk başın yanına geçer.
3. C — İki biçimin birbirine tam değmesi teğettir; göz buluşma noktasına takılır ve iki ayrı şeyi tek şekil gibi okur.
4. D — Yüzle fon arasında ton ayrımı gerekir; koyu yüz orta ya da aydınlık bir fonun önünde kenarlarını geri kazanır.

Özet kartı

• Fotoğraf düzdür: arkadaki direk başa yapışır.
• Basmadan önce konunun silüetinin çevresinde bir tur at.
• Birleşmeyi ve teğeti bir adım yana kayarak ya da çömelerek çöz.
• Konuyu fondan uzaklaştır; gerekirse önce fonu seç.
• Yüzle fon arasında ton farkı olsun; renkli yüzeylerin yansımasına dikkat et.

Sonraki derse köprü

Fonu temizledin ve kahramanın artık kendi başına duruyor. Ama bir karar hâlâ verilmedi: telefonunu dik mi tutacaksın, yan mı çevireceksin? Aynı sahne yatay bir dikdörtgende başka, dikey bir dikdörtgende başka bir hikâye anlatır. Sonraki ders yatay kadrajın genişlik ve yayılma, dikey kadrajın yükseklik ve odak duygusunu nasıl taşıdığını konuşuyor.