Hava koşulları

Öğrenme hedefi

Bulutlu, sisli, yağmurlu ve fırtınalı havaların ışığı nasıl değiştirdiğini açıklayabileceksin: kapalı gökyüzünün ışığı yumuşatıp renkleri doygunlaştırdığını, sisin uzaklıkla birlikte sahneyi katmanlara ayırdığını, yağmurun yüzeyleri koyulaştırıp yansımalar yarattığını, fırtınanın koyu bir gökyüzüyle parlak bir ışığı yan yana getirdiğini. Her havada hangi konuların öne çıktığını bilecek, kötü sanılan havada da çekmeye çıkacak ve kendini ve ekipmanını korumak için gereken temel önlemleri alacaksın.

Merak sorusu

Bir hafta sonu fotoğraf çekmeye çıkmayı planladığını düşün. Sabah perdeyi aralıyorsun: gökyüzü kurşun gibi gri, güneşten eser yok. Çoğu kişi bu anda planı erteler; güneşli bir gün bekler. Oysa aynı gün bir ormana gitseydin, yaprakların hiç görmediğin kadar canlı yeşil olduğunu, ağaç gövdelerinin yumuşak bir ışıkla sarıldığını ve gözünü alan hiçbir parlamanın olmadığını görebilirdin.

Bulutlu hava kötü hava mı? Hayır; yalnızca farklı bir ışıktır. Bulut, güneşin önüne gerilmiş dev bir ışık dağıtıcı gibidir: sert gölgeleri siler, kontrastı düşürür ve sahneyi yumuşak bir ışıkla doldurur. Sis, yağmur ve fırtına da kendi fırsatlarını getirir. Bu derste hava durumunu bir engel olarak değil, ışığın başka bir hâli olarak okumayı öğreneceğiz.

Bağlam

Önceki derslerde ışığın sertliğinin kaynağın görünür büyüklüğüne bağlı olduğunu ve açık bir gökyüzünde gün boyunca nasıl değiştiğini gördün. Hava bu tabloyu tamamen değiştirir. Aynı saat, aynı yer, aynı yön; ama güneşin önünde bir bulut tabakası, havada asılı milyonlarca su damlası ya da yağmurla yıkanmış yüzeyler olduğunda ışık bambaşka davranır.

Hava koşullarını tanımak, fotoğrafçıya daha fazla çekim günü kazandırır. Yalnızca açık ve güneşli günlerde çeken biri, yılın büyük bir kısmını kaçırır. Üstelik bazı konular güneşte değil, tam da o «kötü» günlerde en iyi hâline gelir: bir orman, bir şelale, bir portre, sisli bir kıyı, ıslak bir şehir sokağı. Bu dersin amacı, her havanın hangi konuya uyduğunu görmek ve pencereden baktığında plan değiştirmek yerine konu değiştirmeyi öğrenmektir.

Basit açıklama

Bulutlu havada ışık nasıl davranır?

Bulutlu bir günde güneş ışığı bulut tabakasına çarpar ve her yöne dağılır. Işık artık küçük bir daireden değil, gökyüzünün tamamından gelir. Sonuç, keskin gölgesi olmayan, eşit ve yumuşak bir ışıktır. Parlak güneşte yaprakların ve yüzeylerin üstünde beliren beyaz parlamalar kaybolur ve renkler daha doygun görünür. Bu yüzden ormanlar, çiçekler, şelaleler ve pazar tezgâhları bulutlu havada çoğu zaman en canlı hâlindedir.

Bulutun kalınlığı da önemlidir. İnce, tül gibi bir bulut tabakası ışığı yumuşatır ama güneşin yönünü hâlâ hissettirir; gölgeler hafif ve yönlüdür. Kalın, koyu bir tabaka ise ışığı hem çok azaltır hem de neredeyse yönsüz hâle getirir; sahne düz ve biraz soğuk görünebilir. Bir ayrıntıyı da bilmek gerekir: kapalı bir gökyüzü ışığı büyük ölçüde tepeden verir. Bu, yüzlerde göz çukurlarının ve çenenin altının kararmasına yol açabilir. Kişiyi bir saçağın, bir ağacın ya da bir kapı girişinin hemen altına almak, tepeden gelen ışığı keser ve yüzü önden gelen yumuşak bir ışıkla aydınlatır.

Sis ve yağmur fotoğrafa ne katar?

Sis, havada asılı milyonlarca küçük su damlasıdır. Bu damlalar ışığı dağıtır ve uzaktaki her şeyin kontrastını düşürür. Uzaklık arttıkça nesneler daha soluk ve daha açık görünür. Buna hava perspektifi denir ve sahneyi katmanlara ayırır: öndeki ağaç koyu ve net, arkasındaki biraz soluk, en arkadaki neredeyse bir hayalet. Sis ayrıca kalabalık bir sahneyi sadeleştirir; arka plandaki dağınıklığı yutar ve tek bir konuyu öne çıkarır. Sisli bir sahne çoğu zaman makineyi yanıltır: bembeyaz sisi gri çıkarır. Bu durumda pozlamayı biraz aydınlatmak gerekebilir.

Yağmur ise yüzeyleri değiştirir. Islak taş, asfalt ve yapraklar kuru hâllerinden daha koyu ve daha doygun görünür. Yağmur sonrası sokaklar aynaya döner: lambalar, vitrinler ve trafik ışıkları yerde renkli yansımalar bırakır. Akşam ya da mavi saatte ıslak bir şehir sokağı, kuru bir sokaktan çok daha fazla ışık ve renk taşır. Yağmur dindikten hemen sonra hava toz ve pustan arınır ve uzaktaki manzaralar keskinleşir. Bu havalarda makineyi bir yağmurluk ya da basit bir poşetle korumak ve objektifin ön camını sık sık kontrol etmek yeterlidir.

Fırtına ışığı neden değerlidir?

Fırtınanın öncesi ve sonrası, fotoğrafçıya en çarpıcı ışıklardan birini verir. Koyu, kurşuni bir bulut kütlesi gökyüzünün bir yanını kaplarken, bulutların arasından sızan güneş yerdeki bir tepeyi, bir binayı ya da bir tarlayı bir sahne ışığı gibi aydınlatabilir. Koyu fon ile parlak konu arasındaki bu karşıtlık, sakin bir günde kolay bulunmayan bir gerilim yaratır.

Yağmur ve güneş aynı anda olduğunda gökkuşağı belirebilir. Gökkuşağı her zaman güneşe sırtını döndüğünde görünür; güneşin tam karşısındaki noktanın çevresinde, yaklaşık kırk iki derecelik bir yay çizer. Bu yüzden güneş alçakken gökkuşağı yüksek bir kemer olur, güneş yükseldikçe alçalır. Fırtınada çekim yaparken güvenlik her şeyden önce gelir. Gök gürültüsü duyduğun anda yıldırım tehlikesi vardır; açık alanlardan, tepelerden, suyun yakınından ve tek başına duran uzun ağaçlardan uzaklaş ve kapalı bir yere geç. Hiçbir fotoğraf bu riske değmez.

Farklı havalar yüzleri de farklı gösterir. Bulutlu havanın yumuşak ışığı hem açık hem koyu tende ton geçişlerini korur ve yüzü kaba göstermez. Ama bu ışık biraz soğuk olduğu için koyu bir teni griye, açık bir teni soluk bir pembeye çekebilir. Beyaz dengesini biraz sıcak tutmak ya da kişinin kucağına krem rengi bir şal bırakmak, cildin kendi sıcaklığını geri getirir.

Görsel kanıt

Bir pazar yerinde, meyve tezgâhının arkasında duran yaşlı bir satıcıyı iki farklı günde çektiğini düşün. Güneşli günde güneş tam tepede ve gökyüzü masmavi. Tezgâhtaki elmaların ve portakalların üstünde beyaz parlama noktaları var, renkler solgun. Satıcının şapkası yüzüne kalın bir gölge düşürmüş; koyu tenli yüzü gölgenin içinde kaybolmuş, gözleri seçilmiyor. Tentenin kenarı yüzünün ortasından keskin bir çizgi geçirmiş.

Bulutlu günde tablo değişiyor. Aynı tezgâhta elmalar koyu kırmızı, portakallar derin bir turuncu; parlamalar kaybolmuş, her meyvenin rengi doygun ve dolu. Satıcı tentenin hemen altına, gölgenin kenarına geçmiş. Tepeden gelen ışık tente tarafından kesilmiş ve yüzü, önündeki açık gökyüzünden gelen yumuşak bir ışıkla aydınlanıyor. Gözleri, kırışıklıkları ve teninin sıcak kahve tonları seçiliyor. Beyaz dengesini biraz ısıttığın için cildi griye kaçmamış. Aynı tezgâh, aynı satıcı; güneşli gün sert ve dağınık bir kare verdi, bulutlu gün ise sakin ve renk dolu bir portre.

Sık yapılan hata

Özet

Bulutlu hava kötü hava değil, farklı bir ışıktır: bulut dev bir dağıtıcı gibi gölgeleri siler, parlamaları kaldırır ve renkleri doygunlaştırır. Sis sahneyi uzaklıkla katmanlara ayırıp sadeleştirir, yağmur yüzeyleri koyulaştırıp yansımalar yaratır, fırtına ise koyu bir gökyüzüyle parlak bir ışığı yan yana getirir; her havada doğru konuyu seçmek ve güvenliği gözetmek, çekim günlerini çoğaltır.

Mini ödev

Bu ödev ışık günlüğünün hava sayfası.

1. Işık günlüğü için seçtiğin konuyu bulutlu ya da kapalı bir günde, daha önce güneşli havada çektiğin saate yakın bir saatte yeniden çek.
2. Bulutlu havada renkleri öne çıkan bir sahne bul, örneğin bir çiçek, yapraklar ya da bir meyve tezgâhı, ve gökyüzünü kadraja almadan çek.
3. Yağmurdan sonra ya da ıslak bir zeminde, yerdeki bir yansımayı içeren bir kare çek.
4. Güneşli ve bulutlu kareleri yan yana koy ve gölgelerde, renklerde ve kontrastta gördüğün farkı not et.

Kendini değerlendir

• Aynı konuyu güneşli ve bulutlu havada karşılaştırabildin mi?
• Bulutlu havada gökyüzünü kadrajın dışında bırakmayı hatırladın mı?
• Islak bir yüzeyin rengi ve yansımayı nasıl değiştirdiğini gözlemledin mi?

Sözlük

Mini test

1. Bulutlu havada renkler neden daha doygun görünür?

• A) Bulutlar renkleri boyadığı için
• B) Dağınık ışık, yüzeylerdeki beyaz parlamaları kaldırdığı için
• C) Işık daha sert olduğu için
• D) Makine bulutlu havada farklı çalıştığı için

2. Kapalı gökyüzünde yüzlerde göz çukurlarının kararması nasıl azaltılır?

• A) Kişiyi açık bir alanın tam ortasına çıkarmak
• B) Kişiden gökyüzüne bakmasını istemek
• C) Kişiyi bir saçağın ya da ağacın hemen altına almak
• D) Flaşı kapatıp daha uzaktan çekmek

3. Hava perspektifi neyi anlatır?

• A) Uzaklık arttıkça nesnelerin daha soluk ve daha açık görünmesini
• B) Havanın her zaman mavi görünmesini
• C) Yağmurun yüzeyleri koyulaştırmasını
• D) Bulutların ışığı yumuşatmasını

4. Gökkuşağını görmek için nereye bakmalısın?

• A) Doğrudan güneşe
• B) Tam tepeye
• C) Yere
• D) Sırtını güneşe verip güneşin karşısındaki gökyüzüne

Cevaplar

1. B — Bulut ışığı her yöne dağıttığı için yüzeylerde parlak beyaz yansımalar oluşmaz; bu parlamalar kalkınca yüzeyin kendi rengi daha doygun görünür.
2. C — Kapalı gökyüzü ışığı büyük ölçüde tepeden verir; bir saçak ya da ağaç tepeden gelen ışığı keser ve yüz önden gelen yumuşak ışıkla aydınlanır.
3. A — Havadaki su damlacıkları ve parçacıklar ışığı dağıtır; aradaki hava arttıkça nesnelerin kontrastı düşer ve daha soluk görünürler.
4. D — Gökkuşağı güneşin tam karşısındaki noktanın çevresinde, yaklaşık kırk iki derecelik bir yay olarak belirir; bu yüzden güneş hep arkanda olmalıdır.

Özet kartı

• Bulut = dev dağıtıcı: yumuşak ışık, parlama yok, doygun renkler.
• Kapalı gökyüzü tepeden aydınlatır; yüzü bir saçağın altına al.
• Sis sahneyi katmanlara ayırır ve sadeleştirir; pozlamayı biraz aydınlat.
• Yağmur yüzeyleri koyulaştırır, yerde yansımalar yaratır.
• Fırtına: koyu gökyüzü + parlak ışık; gök gürültüsünde kapalı bir yere geç.

Sonraki derse köprü

Dışarıdaki havanın ışığı nasıl değiştirdiğini gördün. Ama bazen ışığı aramak için kapıdan çıkmana bile gerek yoktur. Evinin içinde, her gün önünden geçtiğin büyük ve yumuşak bir ışık kaynağı zaten var. Bir sonraki ders bu kaynağa dönüyor ve evinde bedava bir stüdyo olup olmadığını soruyor. Bir pencerenin nasıl büyük ve yumuşak bir ışık kaynağı olarak kullanılacağını orada göreceksin.