Pro mod ve RAW

Öğrenme hedefi

Telefonunun kamera uygulamasındaki pro ya da uzman modunu açıp ekrandaki kontrolleri tanıyabileceksin: ISO, enstantane, beyaz dengesi, manuel odak, pozlama göstergesi ve ham kayıt seçeneği. Telefonların çoğunda diyaframın sabit olduğunu bilerek ışığı ISO ve enstantaneyle yöneteceksin; beyaz dengesini sabitleyerek bir seri boyunca renkleri ve ten tonlarını tutarlı tutacaksın ve modül projesini pro modu en az bir karede kullanarak tamamlayacaksın.

Merak sorusu

Telefonunun kamera uygulamasında «Daha fazla» ya da benzeri bir menünün içinde «Pro» yazan bir seçenek görmüş olabilirsin. Açtığında ekran bir anda değişir: küçük harfler, sayılar, kaydırıcılar belirir. ISO 100, 1/60, 5000K, MF, EV. Birçok kişi bu ekranı bir kez açar, anlamadığı sayılara bakar ve hemen otomatik moda geri döner.

Pro mod korkutucu mu? Aslında değil. Bu ekran, telefonun her karede senin yerine verdiği kararları görünür kılar ve istersen bunları eline almana izin verir. Makinedeki mod tekerleğinin en üst basamağını hatırla: manuel modda kararlar sendedir. Pro mod, telefonda o basamağa açılan kapıdır. Bu derste kapıyı açacak, her kontrolün ne işe yaradığını görecek ve hepsini aynı anda değil, birer birer kullanmaya başlayacağız.

Bağlam

Bu modül boyunca telefonun ne kadar çok şeyi kendi kendine yaptığını gördün: odaklanıyor, parlaklığı ölçüyor, kareleri birleştiriyor, renkleri ve yüzleri düzenliyor. Çoğu zaman bu kararlar işe yarar. Ama bazı sahnelerde telefonun tahmini seninkinden uzaklaşır: gece akan araba ışıklarını çizgi hâlinde görmek istersin, telefon ise onları dondurur; mutfağın sıcak ışığını korumak istersin, telefon ise onu soğutur. Pro mod bu tür durumlarda kararı sana geri verir.

Pro modu öğrenmek, fotoğraf makinesinin manuel moduna da hazırlıktır. Ekrandaki kontrollerin adları ve mantığı makinedekilerle aynıdır. Burada öğrendiğin her şey, pozlamayı ayrıntısıyla çalışacağın ileriki modülde doğrudan işine yarayacak. Korkuyu azaltan şey de şu: pro modda yanlış bir ayar yaparsan en kötü ihtimalle bir kare karanlık ya da bulanık çıkar. Hiçbir şey bozulmaz ve tek bir dokunuşla otomatiğe dönebilirsin.

Basit açıklama

Pro modda hangi kontroller var?

Pro modun ekranında genellikle kısaltmalarla gösterilen birkaç kontrol bulunur. ISO, sensörün ışığa ne kadar hassas davranacağını belirler; sayı büyüdükçe fotoğraf aydınlanır ama kumlanma da artar. S ya da enstantane simgesi, ışığın ne kadar süre toplanacağını gösterir; 1/1000 gibi kısa bir süre hareketi dondurur, 1 saniye gibi uzun bir süre hareketi akıtır. WB ya da beyaz dengesi, sarı bir ampulün ya da mavi bir gölgenin fotoğrafta ne kadar sarı ya da mavi kalacağına karar verir; çoğu zaman Kelvin cinsinden bir sayıyla gösterilir. MF ya da odak, netliği elle ayarlamanı sağlar. EV ise makinedeki pozlama telafisinin karşılığıdır.

Ekranın bir köşesinde çoğu zaman küçük bir ölçek ya da sayı belirir. Bu, pozlama göstergesidir: seçtiğin ayarlarla fotoğrafın telefonun hesabına göre fazla aydınlık mı, fazla karanlık mı çıkacağını gösterir. Göstergenin ortada olması dengeli bir pozlama demektir, ama bu bir kural değil, bir tahmindir; bilerek karanlık ya da aydınlık bir kare istiyorsan göstergeyi bir yana kaydırabilirsin. Telefonların çoğunda objektifin açıklığı, yani diyafram, sabittir ve pro modda değiştirilemez. Bu yüzden telefondaki ışık kararlarının iki ana kolu ISO ve enstantanedir.

Pro mod nasıl korkutucu olmaktan çıkar?

Pro modu öğrenmenin en kolay yolu, her kontrolü tek başına denemektir. Pro modu açtığında birçok telefon her ayarı «otomatik» konumunda başlatır. Hepsini bir anda değiştirmeye çalışmak yerine yalnızca birine dokun, geri kalanları otomatikte bırak. Örneğin yalnızca enstantaneyi elle seç; telefon ISO'yu kendisi ayarlar ve fotoğrafın parlaklığını korumaya çalışır. Böylece bir kararın sonucunu diğerlerinden ayırarak görürsün.

Birkaç somut kullanım pro modu anlamlı kılar. Gece bir balkondan akan araba ışıklarını çekmek istediğinde enstantaneyi uzatırsın, örneğin 2 saniyeye; telefonu korkuluğa ya da bir yere sabitlemen gerekir, ama sonuçta farlar kırmızı ve beyaz çizgilere dönüşür. Koşan bir çocuğu dondurmak istediğinde enstantaneyi kısaltırsın; ışık yetmezse ISO'yu biraz yükseltirsin. Çok yakın bir nesnede telefonun odağı sürekli arkaya kaçıyorsa, manuel odakla netliği tam istediğin noktaya sabitlersin. Her biri, telefonun otomatik tahmininin tökezlediği bir anda kararı sana verir.

Beyaz dengesi ve RAW neden önemlidir?

Pro modun en az kullanılan ama en değerli kontrollerinden biri beyaz dengesidir. Otomatik beyaz dengesi her karede ışığın rengini yeniden tahmin eder. Gün boyunca farklı ışıklarda çekilen bir seride bu, her fotoğrafın renginin bir öncekinden farklı çıkmasına yol açabilir: sabah kare mavimsi, öğle kare nötr, akşam kare sıcak ama bazen fazla soğutulmuş. Beyaz dengesini elle bir değere sabitlediğinde, renkler ışığın gerçek karakterini taşır ve seri tutarlı görünür.

Bu tutarlılık insanları çekerken daha da önemlidir. Otomatik beyaz dengesi karışık lambaların altında bir yüzü bir karede turuncuya, bir sonraki karede griye kaydırabilir; özellikle koyu tenlerde bu kayma, cildin sıcaklığını ve derinliğini değiştirir. Beyaz dengesini sahnenin ışığına göre bir kez ayarlayıp sabitlemek, aynı kişinin cildini seri boyunca kendi renginde tutar. Pro modda ayrıca ham kayıt seçeneği bulunur; birçok telefonda DNG biçiminde kaydedilir. Ders 3.8'de gördüğün gibi ham dosya, beyaz dengesini ve gölgeleri sonradan kayıpsız düzeltmeye izin verir. Zor ışıkta ve özenle düzenleyeceğin karelerde bu seçeneği açmak iyi bir güvencedir.

Görsel kanıt

Bir akşam, mutfakta yemek hazırlayan bir arkadaşını çektiğini düşün. Tezgâhın üstünde sarı bir sarkıt lamba, pencereden de alacakaranlığın mavi ışığı giriyor. Otomatik modda çekilen karede telefon iki ışığı ortalamaya çalışmış: sarı lambanın sıcaklığı soğumuş, pencerenin mavisi grileşmiş. Arkadaşının koyu tenli yüzü sarı ışığın altında olmasına rağmen morumsu bir griye kaymış. Karıştırdığı tencerenin buharı ve kaşığın hareketi bulanık bir sisle dağılmış, çünkü telefon ışığı toplamak için süreyi uzatmış.

Pro modda aynı kareyi yeniden kuruyorsun. Beyaz dengesini sarı lambaya uygun sıcak bir değere sabitliyorsun: arkadaşının cildi kendi sıcak kahverengisine dönüyor, pencere ise derin, doygun bir maviye dönüşüyor ve sahnede sıcak lamba ile soğuk pencere arasında bir karşıtlık beliriyor. Enstantaneyi biraz kısaltıp ISO'yu bir miktar yükseltiyorsun; kaşığın hareketi artık hafif bir kıpırtı, buhar ince bir tül. Ham kayıt da açık, gerekirse akşam düzenlerken rengi ince ayarlayabileceksin. Aynı mutfak, aynı telefon; fark, telefonun birkaç kararını senin almanda.

Sık yapılan hata

Özet

Pro mod, telefonun her karede senin yerine verdiği kararları görünür kılan ve makinedeki manuel moda açılan bir kapıdır: ISO ve enstantaneyle ışığı, beyaz dengesiyle rengi, manuel odakla netliği sen seçersin ve istersen ham kayıtla düzenleme payını büyütürsün. Kontrolleri birer birer denemek korkuyu dağıtır; beyaz dengesini sabitlemek ise bir seri boyunca renkleri ve ten tonlarını tutarlı tutar.

Mini ödev

Bu ödev, modülün «Bir Günüm» projesinin kendisi.

1. Bir gün boyunca, sabahtan akşama, yalnızca telefonla altı fotoğraf çek; her biri günün farklı bir anını anlatsın.
2. Karelerden en az birinde pro modu kullan ve yalnızca bir kontrolü, örneğin enstantaneyi ya da beyaz dengesini, bilerek değiştir.
3. İnsan içeren karelerde beyaz dengesini sahnenin ışığına göre sabitleyerek yüzlerin kendi renginde kalmasını sağla.
4. Altı kareyi sıraya diz ve her birinin altına hangi modda çektiğini ve günün hangi anını anlattığını bir cümleyle yaz.

Kendini değerlendir

• Altı kare, günün farklı anlarından bir hikâye oluşturuyor mu?
• Pro modda değiştirdiğin kontrolün fotoğraf üzerindeki etkisini açıklayabildin mi?
• Beyaz dengesini sabitlediğin karelerde yüzlerin rengi tutarlı kaldı mı?

Sözlük

Mini test

1. Telefonların çoğunda pro modda hangi ayar değiştirilemez?

• A) ISO
• B) Enstantane
• C) Diyafram
• D) Beyaz dengesi

2. Gece akan araba ışıklarını çizgi hâlinde göstermek için ne yapılır?

• A) Enstantaneyi kısaltıp telefonu elde tutmak
• B) Enstantaneyi uzatıp telefonu bir yere sabitlemek
• C) ISO'yu en düşüğe alıp flaşı açmak
• D) Beyaz dengesini en soğuk değere çekmek

3. Pro modu öğrenmenin en kolay yolu nedir?

• A) Bir seferde yalnızca bir kontrolü değiştirip diğerlerini otomatikte bırakmak
• B) Bütün kontrolleri aynı anda en yüksek değere çekmek
• C) Yalnızca ham kayıt seçeneğini açmak
• D) Pozlama göstergesini hiç kullanmamak

4. Karışık ışıkta çekilen bir seride beyaz dengesini sabitlemenin faydası nedir?

• A) Dosya boyutunu küçültmesi
• B) Kumlanmayı tamamen yok etmesi
• C) Odağı otomatik olarak iyileştirmesi
• D) Yüzlerin ve renklerin seri boyunca kendi tonunda ve tutarlı kalması

Cevaplar

1. C — Telefonların çoğunda objektifin açıklığı sabittir; bu yüzden ışık kararlarının iki ana kolu ISO ve enstantanedir.
2. B — Uzun bir süre boyunca ışık toplanırken hareket eden farlar çizgiye dönüşür; bu sürede telefon kıpırdarsa bütün kare bulanıklaşacağı için sabitlemek gerekir.
3. A — Tek bir kontrolü değiştirmek, o kararın sonucunu diğerlerinden ayırarak görmeni sağlar ve pro modu anlaşılır kılar.
4. D — Otomatik beyaz dengesi her karede yeniden tahmin eder ve yüzleri turuncuya ya da griye kaydırabilir; sabit bir değer cildi kendi renginde tutar.

Özet kartı

• Pro mod = telefonda manuel moda açılan kapı.
• ISO ve enstantane ışığı yönetir; diyafram çoğu telefonda sabittir.
• WB rengi, MF netliği, EV telafiyi, gösterge pozlama tahminini verir.
• Bir seferde bir kontrol değiştir; işin bitince otomatiğe dön.
• Beyaz dengesini sabitle: seri boyunca ten tonları tutarlı kalsın.

Sonraki derse köprü

Telefon modülü burada bitiyor: telefonunun güçlü ve zayıf yanlarını, camını, dokunuşlarını, ızgarasını, gizli işçiliğini, kameralarını ve pro modunu tanıdın. Her ayarda aynı şeyi yönettiğini fark etmişsindir: ışığı. Bir sonraki modül doğrudan ona dönüyor ve fotoğrafçıların neden sürekli ışıktan bahsettiğini soruyor. Aynı konu dururken ışığın nasıl değiştiğini ve fotoğrafçının asıl neyi çektiğini orada, bu kez gözünü eğiterek göreceksin.