Izgara çizgileri

Öğrenme hedefi

Telefonunun kamera ayarlarında ızgarayı açıp kapatabilecek ve bu dokuz kutuluk çizgi ağını üç işte kullanabileceksin: ufku ve dikey çizgileri düz tutmakta, ana konuyu kadrajın içinde bilinçli bir yere yerleştirmekte ve kadrajın kenarlarını gözden kaçırmamakta. Izgaranın bir kural değil bir cetvel olduğunu bilecek, bazı telefonlardaki su terazisi işaretini tanıyacak ve çekim anında kadrajı kontrol etmeyi bir alışkanlığa dönüştürmeye başlayacaksın.

Merak sorusu

Telefonunun kamerasını açtığında ekranı iki yatay, iki dikey çizginin dokuz kutuya böldüğünü görmüş olabilirsin. Ya da bir arkadaşının ekranında görüp «bu ne?» diye sormuşsundur. Çoğu kişi bu çizgileri ya hiç açmaz ya da açıp ne işe yaradığını bilmeden bırakır. Bazıları da onları fotoğrafa işlenecek bir şey sanıp kapatır.

O ızgara çizgileri ne işe yarar? Kısa cevap: fotoğrafa girmezler, yalnızca sana gösterilirler. Bir terzinin kumaşın üstüne çektiği tebeşir çizgileri gibidirler; kesim bitince görünmezler ama kesimi düz yapan onlardır. Izgara ufku düz tutmana, çizgileri eğmemene ve konunu kadrajın içinde bilerek yerleştirmene yardım eder. Bu derste bu basit aracı günlük çekimlerine taşıyacağız.

Bağlam

Telefonla çekilen fotoğraflarda en sık görülen kusurlardan biri eğriliktir: denizin bir ucu yükselmiş, binalar bir yana yatmış, bir masanın kenarı çapraz kaymış. Bunun sebebi çoğu zaman beceri eksikliği değil, dikkatin başka yerde olmasıdır. Çekim anında gözün konuya, bir yüze ya da bir ana kilitlenir ve telefonun hafifçe yan yattığını fark etmezsin. Sonra fotoğrafa baktığında bütün sahne kayıyor gibi görünür.

Izgara bu dikkati bölmeden işini görür. Konuya bakarken çizgiler görüş alanının kenarında durur ve bir ufuk ya da bir kapı pervazı onlarla çakışmadığında göz bunu kendiliğinden fark eder. Aynı çizgiler kadrajı dokuz parçaya böldüğü için, konunun nerede durduğunu ve kenarlarda ne olduğunu da görünür kılar. Kompozisyonun kurallarını ileride ayrı bir modülde konuşacağız; bu derste ızgarayı, o kuralları uygulamadan önce edinilecek bir alışkanlık olarak tanıyoruz.

Basit açıklama

Izgara nasıl açılır ve neyi gösterir?

Izgara çoğu telefonda kamera ayarlarının içinde, «ızgara», «kılavuz çizgiler» ya da benzer bir adla bulunur. Açtığında ekranda iki yatay ve iki dikey çizgi belirir ve kadrajı eşit büyüklükte dokuz kutuya böler. Bazı telefonlar ayrıca ekranın ortasında küçük bir su terazisi gösterir: telefon tam yatay durduğunda iki küçük işaret üst üste gelir ya da bir çizgi renk değiştirir. Masaya yukarıdan bakarak çekim yaparken bazı telefonlarda iki artı işaretinin çakışması, telefonun yere paralel durduğunu anlatır.

Bu çizgilerin hiçbiri fotoğrafa kaydedilmez. Yalnızca çekim sırasında sana yol göstermek için vardır. Bu yüzden ızgarayı açık bırakmanın hiçbir bedeli yoktur. Birçok fotoğrafçı onu bir kez açar ve bir daha kapatmaz; birkaç hafta sonra çizgiler gözünde kaybolur ama eğri bir ufku hemen fark etmeni sağlamaya devam eder.

Ufuk ve dikey çizgiler nasıl düz tutulur?

Izgaranın en basit ve en değerli işi, çizgileri düz tutmaktır. Bir deniz, bir göl ya da bir ova çekerken ufku yatay çizgilerden birine hizala. Ufuk çizgiyle paralel duruyorsa telefon düzdür; bir ucu çizgiden ayrılıyorsa telefonu o yöne hafifçe çevir. Aynı işi dikey çizgiler de yapar: bir bina köşesini, bir kapı pervazını ya da bir direği dikey bir çizgiye yaklaştırdığında, eğilip eğilmediğini hemen görürsün.

Burada bilmen gereken bir ayrıntı var. Bir binayı aşağıdan yukarı doğru çekerken telefonu yukarı eğersen, binanın dikey kenarları birbirine doğru yaklaşır ve bina geriye düşüyormuş gibi görünür. Izgara bunu da gösterir: kenarlar dikey çizgilerle paralel değil, yukarı doğru daralan bir üçgen çizer. Bunu azaltmak için telefonu yere dik tutup bir adım geri gidebilir ya da binayı biraz daha uzaktan çekebilirsin. Bazen bu eğim bilerek istenir, binayı dev gibi göstermek için; önemli olan bunun bir seçim olmasıdır.

Izgara kadrajı nasıl yönlendirir?

Dokuz kutu, konunun kadrajın neresinde durduğunu görmeyi kolaylaştırır. Bir portrede gözleri üst yatay çizginin yakınına almak, bir manzarada ufku ortadan değil alt ya da üst çizgiden geçirmek, yürüyen birinin önünde gideceği yöne doğru boşluk bırakmak, ızgarayla kolayca denenebilen seçimlerdir. Simetrik bir sahnede ise tam tersine, konuyu ortadaki kutuya yerleştirmek ve iki yanı dengelemek güçlü bir sonuç verebilir. Konuyu çizgilerin kesiştiği yerlere yerleştirme fikrini Ders 6.3'te ayrıntısıyla göreceksin; orada da bir kural değil, işe yarayan bir araç olarak.

Izgaranın çoğu zaman gözden kaçan bir işi de kenarlara dikkat çekmesidir. Dış kutular, kadrajın kenarına giren gereksiz bir nesneyi, bir parmağı ya da yarım kalmış bir kafayı görünür kılar. İnsanları çekerken bu ayrıca önemlidir: telefonların geniş açılı kamerası kadrajın kenarlarında yüzleri biraz gerebilir ve köşeleri hafifçe karartabilir. Bir grup fotoğrafında koyu tenli biri en kenarda, köşedeki kararan bölgede kalırsa, yüzündeki ayrıntı ilk kaybolan olur. Izgaranın dış kutularına bakıp kimsenin tam köşede kalmadığından emin olmak, herkesin yüzünü aynı özenle göstermenin kolay bir yoludur.

Görsel kanıt

Bir sahil kasabasında gün batımını iki kez çektiğini düşün. Izgara kapalıyken çekilen karede deniz sağa doğru yükseliyor, sanki bütün su sol köşeye akacakmış gibi. İskeledeki fener direği hafifçe sola yatmış. Ufuk tam kadrajın ortasından geçiyor ve üstteki pembe bulutlarla alttaki koyu su eşit yer kaplıyor. Kenarda duran üç arkadaşından koyu tenli olanı en sağ köşede kalmış; yüzü kararan köşede gölgeye karışmış ve hafifçe yana gerilmiş.

Izgarayı açıp aynı sahneyi yeniden çekiyorsun. Ufku alt yatay çizgiyle hizalıyorsun; deniz artık düz ve durgun. Fener direği sağdaki dikey çizgiye paralel duruyor. Bulutlara kadrajın üçte ikisini veriyorsun ve renkli gökyüzü sahnenin asıl konusu oluyor. Arkadaşlarını birkaç adım içeri alıyorsun; üçü de dış kutuların içinde, köşeden uzakta. Koyu tenli arkadaşının yüzü artık gün batımının sıcak ışığını taşıyor, gerilme de kaybolmuş. Aynı gün batımı, aynı telefon; farkı ekrandaki dört ince çizgi yaratıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Izgara çizgileri fotoğrafa kaydedilmeyen, yalnızca çekim sırasında görünen bir cetveldir: ufku ve dikey çizgileri düz tutmana, konuyu kadrajda bilinçli bir yere yerleştirmene ve kenarlarda kalan nesneleri ya da yüzleri fark etmene yardım eder. Onu bir kez açıp bırakmak, eğri ve dağınık karelerin çoğunu çekim anında önler.

Mini ödev

Bu ödevde ızgarayı günlük bir alışkanlığa çeviriyorsun.

1. Telefonunun kamera ayarlarında ızgarayı bul ve aç; varsa su terazisi seçeneğini de aç.
2. Yatay bir çizgi içeren bir sahneyi, örneğin bir masa kenarını, bir çatı çizgisini ya da bir ufku, önce ızgaraya bakmadan, sonra ızgarayla hizalayarak çek.
3. Bir binayı ya da uzun bir kapıyı önce telefonu yukarı eğerek, sonra telefonu dik tutup bir adım geri giderek çek.
4. Birkaç kişiyi bir arada çekerken dış kutulara bak ve kimsenin köşede kalmamasını sağlayarak bir kare çek.

Kendini değerlendir

• Izgarayı açtın ve ufku bir yatay çizgiyle hizalayabildin mi?
• Telefonu yukarı eğdiğinde dikey kenarların nasıl birbirine yaklaştığını görebildin mi?
• Grup karesinde her yüzün köşeden uzakta kaldığından emin oldun mu?

Sözlük

Mini test

1. Izgara çizgileri fotoğrafa kaydedilir mi?

• A) Evet, her zaman kaydedilir
• B) Yalnızca gece çekimlerinde kaydedilir
• C) Hayır, yalnızca çekim sırasında ekranda görünür
• D) Yalnızca portre modunda kaydedilir

2. Bir binayı aşağıdan telefonu yukarı eğerek çektiğinde ne olur?

• A) Dikey kenarlar birbirine yaklaşır ve bina geriye düşüyormuş gibi görünür
• B) Bina daha geniş görünür
• C) Bina renk değiştirir
• D) Hiçbir değişiklik olmaz

3. Simetrik bir sahnede ızgarayla ilgili hangi yaklaşım doğrudur?

• A) Konuyu mutlaka bir kesişim noktasına koymak
• B) Izgarayı kapatmak
• C) Ufku her zaman ortadan geçirmek yasaktır
• D) Konuyu ortaya yerleştirip iki yanı dengelemek güçlü bir seçenek olabilir

4. Grup fotoğrafında dış kutulara bakmak neden önemlidir?

• A) Kenardaki kişiler fotoğrafa hiç kaydedilmediği için
• B) Geniş açılı kamera köşelerde yüzleri gerebildiği ve köşeleri karartabildiği için
• C) Dış kutular fotoğrafa kaydedildiği için
• D) Telefon kenardaki yüzleri algılamadığı için

Cevaplar

1. C — Izgara yalnızca kadrajı kurarken yol gösterir; fotoğraf dosyasına hiçbir çizgi yazılmaz, bu yüzden açık bırakmanın bir bedeli yoktur.
2. A — Telefon yukarı eğildiğinde binanın üst kısmı daha uzakta kalır ve dikey kenarlar yukarı doğru daralan bir üçgen çizer; ızgara bu eğimi görünür kılar.
3. D — Izgara bir kural değil bir cetveldir; simetrik bir sahnede konuyu ortaya almak ve iki yanı dengelemek güçlü bir sonuç verebilir.
4. B — Telefonların geniş açılı kameraları kenarlarda yüzleri gerebilir ve köşeleri karartabilir; köşede kalan bir yüz, özellikle koyu tende, ayrıntısını ilk kaybeder.

Özet kartı

• Izgarayı kamera ayarlarından aç; fotoğrafa kaydedilmez.
• Ufku bir yatay, bina köşesini bir dikey çizgiyle hizala.
• Telefonu yukarı eğmek dikeyleri daraltır; dik tut, geri adım at.
• Dokuz kutu konuyu yerleştirmeyi kolaylaştırır; kural değil, cetvel.
• Dış kutulara bak: köşede kimse kalmasın.

Sonraki derse köprü

Izgarayla kadrajı düz ve dengeli kurmayı öğrendin. Ama deklanşöre bastığında telefonun içinde, senin görmediğin bir sürü iş yapılıyor: kareler birleştiriliyor, gökyüzü ile gölgeler dengeleniyor, arka plan bulanıklaştırılıyor. Bir sonraki ders o görünmez mutfağın kapısını aralıyor: telefon neleri kendi kendine yapıyor? Portre, gece ve HDR modlarının birden çok kareyi nasıl birleştirdiğini ve bu modların sınırlarını orada göreceksin.