Sunum

Öğrenme hedefi

Bitirme projenin on iki karelik dizisini, bir başlık, bir proje metni ve uygun bir formatla izleyicinin karşısına çıkarabileceksin. Projenin sorusunu ve yöntemini birkaç paragrafta anlatan bir proje metni yazacak, diziye onu özetleyen ama açıklamayan bir proje başlığı koyacaksın. Projenin internet sayfasında, bir duvarda ya da küçük bir fotokitapta nasıl farklı okunacağını tartışacak ve sunum formatını projenin doğasına ve izleyicisine göre seçeceksin. Her karenin yanına yerini, tarihini ve gerekiyorsa içindeki insanın adını ve sözünü veren bir kare notu yazacak, internet sunumlarında görme engelli izleyiciler için alternatif metin ekleyeceksin. Sunumdan önce, projede yer alan herkesin bu sunuma izin verip vermediğini son bir kez kontrol edecek ve fotoğraflanan insanların adlarını ve seslerini, farklı ten, yaş ve işlerden her birini aynı özenle sunuma taşıyacaksın.

Merak sorusu

Masadaki on iki karenin sırası artık oturdu. Yaşlı üye uzun süre bakıyor, sonra kulübün boş duvarını, arkadaşının telefonunu ve rafta duran ince bir kitabı sırayla gösteriyor: bu sabah hangisinde yaşayacak? Diziye henüz kimse ad koymadı. Kareleri gören biri, bu sabahın kimin sabahı olduğunu, ustanın adını, çırağın ilk müşteriye ne söylediğini nereden öğrenecek?

Arkadaşın, fotoğrafları çekip düzenlemenin bir işin yalnızca bir yarısı olduğunu fark ediyor. Eserini dünyaya nasıl sunarsın?

Bağlam

Bir projenin taşıdığı düşünceyi kısa bir cümlede toplamayı kavramsal fotoğraf dersinde denemiştin (Ders 26.8). Fotokitap dersinde çift sayfaları, sayfa ritmini ve maketi çalışmıştın (Ders 26.10). Sergi dersinde de duvar planını, merkez hattını ve sergi metnini görmüştün (Ders 26.11).

Bitirme projesinin sunumu, bu bilgileri bir araya getirir ve yeni bir soru ekler: bu proje, programın sonunda, izleyiciye, jüriye ve fotoğraflanan insanlara nasıl bir bütün olarak sunulacak? Sunum, projenin bir süsü değil, anlamının bir parçasıdır; aynı on iki kare, bir ekranda, bir duvarda ve bir kitapta farklı hikâyeler anlatabilir.

Basit açıklama

Proje metni ve başlık nasıl yazılır?

Proje metni, bir fotoğraf projesinin sorusunu, nasıl ve nerede çalışıldığını, kimlerle birlikte gerçekleştirildiğini ve izleyiciye neyi düşündürmek istediğini birkaç paragrafta anlatan yazıdır. İyi bir proje metni genellikle üç şeyi söyler: bu proje neyi soruyor, bu soruya nasıl yaklaşıldı ve fotoğraflar izleyiciyi nereye davet ediyor? Metin karelerin anlamını tek tek açıklamaz; izleyiciye bir yön verir, sonra kareleri kendisi okumaya bırakır. Kısa, sade ve «ben» diliyle yazılmış bir metin çoğu zaman uzun ve kuramsal bir metinden daha güçlüdür.

Proje başlığı, diziyi birkaç sözcükle adlandıran ve izleyiciye projenin kapısını aralayan addır. Başlık diziyi özetleyebilir ama her şeyi açıklamamalıdır; fikir cümlesinden doğabilir ama onun tekrarı olmak zorunda değildir. Arkadaşının projesi için «Şehrin sabahını açan eller» betimleyici bir başlıkken, yalnızca «Kepenk» daha kısa ve daha açık uçlu bir seçenektir. Birkaç başlık adayı yazıp onları başkalarına göstermek, hangisinin diziyle en iyi konuştuğunu gösterir.

Hangi format seçilir?

Sunum formatı, bir projenin izleyiciye hangi ortamda ve hangi biçimde ulaşacağıdır: ekranda kaydırılan bir sayfa, duvara asılan baskılar, elde tutulan küçük bir fotokitap ya da bunların birleşimi. Her format farklı bir okuma sağlar. Bir internet sayfasında izleyici kareleri kaydırarak ve çoğu zaman telefonunda görür; metin ve kareler bir arada akar ve proje kolayca paylaşılır. Bir duvarda izleyici ayakta, bütün kareleri aynı anda görür; boyut ve yerleşim anlamın parçası olur. Küçük bir fotokitapta izleyici kendi hızında sayfa çevirir; sıra ve sayfa ritmi hikâyeyi taşır.

Format, projenin doğasına ve izleyicisine göre seçilir. Arkadaşının projesi bir sabahın akışını anlattığı için sayfa çevirmenin zamanı taşıdığı küçük bir fotokitap ona çok uygun olabilir; ama projenin mahalledeki insanlara ulaşması isteniyorsa, çay ocağının ve fırının duvarına asılacak birkaç baskı da düşünülebilir. Birçok bitirme projesi, bir ana format ve onu destekleyen bir internet sayfasıyla sunulur. Değerlendirme ölçütlerinde sunuma ayrılan pay küçük olsa da, iyi bir sunum projenin diğer güçlerini görünür kılar.

Her format, karelerin tonlarını da farklı biçimde gösterir. Bir telefon ekranı parlak ve doygun görünür; aynı kare mat bir kâğıda basıldığında gölgeler koyulaşabilir ve ayrıntı kaybolabilir. Bu fark en çok koyu tenlerde fark edilir: ekranda sıcak ve ayrıntılı görünen bir ustanın yüzü, baskıda tek parça bir karaltıya dönüşebilir. Bu yüzden seçilen her format için küçük bir deneme yapılır; kitap için bir deneme baskısı, duvar için tam boyutlu bir parça, internet için birkaç farklı telefon. Her tenin kendi ortamında da ayrıntısını koruduğu görülmeden sunum tamamlanmış sayılmaz.

Kareler ve insanlar nasıl sunulur?

Kare notu, bir karenin yanında ya da altında yer alan, çekildiği yeri, tarihi ve gerektiğinde içindeki insanın adını ve kısa bir sözünü veren kısa yazıdır. Kare notu izleyicinin bir yüzü bir insana dönüştürmesini sağlar: «Hamurun ilk yoğrulduğu saat, sabah dört buçuk» ile «Ustanın adı ve bu işi kaç yıldır yaptığını anlatan tek cümle» aynı kareye bambaşka bir ağırlık katar. İnternet sunumlarında her kareye ayrıca görme engelli izleyiciler için bir alternatif metin eklenir.

Son izin kontrolü, sunumdan önce projede yer alan her insanın ve mekânın izninin, bu sunum biçimini kapsayıp kapsamadığının son bir kez gözden geçirilmesidir. Bir kişi fotoğrafının bir kulüp duvarında asılmasına izin vermiş ama internette yayımlanmasını istememiş olabilir; bir başkası adının yazılmasını istememiş olabilir. Ustaya, çırağa, çiçekçiye ve çay ocağının sahibine, tenleri ve yaşları ayrı olsa da aynı soru sorulur ve her birinin adı ve sözü, istedikleri biçimde sunuma taşınır. Sunumu, fotoğraflanan insanlara önce kendileri görsün diye göstermek, projenin onların da projesi olduğunu hissettirir.

Görsel kanıt

Arkadaşın proje metnini üç paragraf olarak yazıyor: soruyu, dört hafta boyunca her sabah beşte yola çıkışını ve izleyiciyi şehrin uyandığı saate davet edişini. Başlık için beş aday yazıp kulüpte gösteriyor; çoğu kişi «Kepenk»te duruyor.

Ana format olarak küçük bir fotokitap seçiyor ve onu destekleyen bir internet sayfası hazırlıyor. Her kareye bir kare notu yazıyor; fırın ustasının adını ve «Hamur benden önce uyanır» sözünü, çırağın adını ve ilk müşteriye söylediği sözü ekliyor. İnternet sayfasında her kareye bir alternatif metin koyuyor.

Sunumdan önce izin çizelgesini açıp her kişiye kitabın ve internet sayfasının taslağını gösteriyor. Çiçekçi, kitapta yer almayı kabul ediyor ama internette yüzünün görünmesini istemiyor; arkadaşın internet sayfasında onun yerine kovalarını gösteren kareyi kullanıyor. Usta ise kitabın ilk kopyasını fırının vitrinine koymak istiyor.

Sık yapılan hata

Özet

Bitirme projesi bir proje metni, bir proje başlığı ve uygun bir sunum formatıyla dünyaya çıkar; metin soruyu ve yaklaşımı anlatıp kareleri izleyiciye bırakır, başlık diziyi özetler ama açıklamaz, format ise internet sayfası, duvar ya da fotokitap arasından projenin doğasına ve izleyicisine göre seçilir. Kare notları yeri, tarihi ve insanların adını ve sözünü verir, internet sunumlarına alternatif metin eklenir ve sunumdan önce yapılan son izin kontrolüyle her insanın adı ve sesi, istediği biçimde ve herkes için aynı özenle sunuma taşınır.

Mini ödev

Bu ödevde bitirme projeni sunuma hazırlayacaksın.

1. Üç paragraflık bir proje metni yaz: projenin sorusu, yaklaşımın ve izleyiciyi davet ettiğin yer.
2. En az beş başlık adayı yaz, bunları üç kişiye göster ve seçimini bir cümleyle gerekçelendir.
3. Projen için bir ana format ve gerekiyorsa destekleyici bir format seç; seçimini projenin doğası ve izleyicisi açısından açıkla ve her kare için bir kare notu yaz.
4. İzin çizelgeni açıp her kişi ve mekânın seçtiğin sunum biçimlerine izin verip vermediğini kontrol et; taslağı fotoğraflanan insanlara göster ve internet sunumu için her kareye bir alternatif metin ekle.

Kendini değerlendir

• Proje metnin soruyu ve yaklaşımı anlatıp kareleri izleyiciye bırakıyor mu?
• Seçtiğin format projenin anlattığı şeyle uyumlu mu?
• Sunumda yer alan her insanın izni ve adı istediği biçimde mi?

Sözlük

Mini test

1. İyi bir proje metni ne yapar?

• A) Her karenin anlamını tek tek açıklar
• B) Projenin sorusunu ve yaklaşımını anlatıp kareleri izleyiciye bırakır
• C) Yalnızca teknik ayarları listeler
• D) Fotoğrafçının özgeçmişini sayar

2. Bir sabahın akışını anlatan bir proje için küçük bir fotokitap neden uygun olabilir?

• A) Sayfa çevirmek zamanın akışını taşıdığı için
• B) Kitaplar her zaman daha ucuz olduğu için
• C) Kitapta izin gerekmediği için
• D) Kitapta renk önemsiz olduğu için

3. Kare notunun izleyiciye katkısı nedir?

• A) Karenin rengini değiştirir
• B) Karenin dosya boyutunu küçültür
• C) Bir yüzü, adı ve sözü olan bir insana dönüştürür
• D) Proje metninin yerini alır

4. Bir kişi kitapta yer almayı kabul edip internette görünmek istemiyorsa ne yapılır?

• A) Kişiyi her iki formatta da kullanmak
• B) Kişiyi projeden tamamen çıkarmak
• C) Kişiye sormadan internette bulanıklaştırmak
• D) Kişiyi yalnızca kitapta kullanıp internet sayfasında onun yerine başka bir kare koymak

Cevaplar

1. B — Metin izleyiciye yön verir ama karelerin okumasını onun elinden almaz.
2. A — Sayfa çevirmek, bir sabahın saat saat ilerleyişini izleyicinin kendi hızına taşır.
3. C — Ad ve söz, izleyicinin kareyi bir insanın hikâyesi olarak okumasını sağlar.
4. D — İzin, her sunum biçimi için ayrı ayrı geçerlidir ve kişinin tercihine uyulur.

Özet kartı

• Proje metni: soru, yaklaşım, davet; kareleri izleyiciye bırak.
• Başlık özetler ama açıklamaz; adayları başkalarına göster.
• Formatı projenin doğasına ve izleyicisine göre seç.
• Kare notlarında yer, tarih, ad ve söz; internette alternatif metin.
• Sunumdan önce her biçim için son izin kontrolü.

Sonraki derse köprü

Kitap basıldı, internet sayfası hazır. Arkadaşın projesini kulübün değerlendirme jürisine sunacak ve yaşlı üye ona bir kâğıt uzatıyor: jürinin ölçütleri, her birinin yanında bir puan. Konsept, teknik kalite, kompozisyon ve ışık, tutarlılık ve sıralama, sunum. Arkadaşın heyecanlı ama biraz da tedirgin: jüri ne arayacak, zayıf yanlarını nasıl görecek ve alacağı eleştiriyi nasıl kullanacak? Jüri ne bekler? Sonraki ders, değerlendirme ölçütlerini ve geri bildirimi ele alıyor.