Planlama

Öğrenme hedefi

Bitirme projenin sorusunu, sahada izlenebilecek somut bir plana dönüştürebileceksin. Projenin olmazsa olmaz karelerini ve keşfe açık bıraktığın alanları bir çekim listesinde toplayacak, her mekânı önceden ziyaret ederek ışığın hangi saatte nereden geldiğini bir ışık takviminde işaretleyeceksin. Dört ile sekiz haftalık süreyi haftalara bölen bir çekim takvimi kuracak, araya ara seçki ve geri dönüş günleri koyacaksın. Karede yer alacak herkesin iznini kimden, ne zaman ve hangi biçimde alacağını bir izin çizelgesinde izleyecek, hava, hastalık ya da erişim gibi aksilikler için bir yedek plan hazırlayacaksın. Işık planını yaparken karanlık bir iç mekânda farklı tenlerden insanların yüzlerini nasıl okunur kılacağını da önceden düşüneceksin. Planın bir zincir değil, sahada değişebilen bir harita olduğunu göreceksin.

Merak sorusu

Arkadaşın, şehri sabahları açan elleri anlatacağı projenin sorusunu deftere yazdığının ertesi günü, saat beşte sokağa çıkıyor. Fırının ışığı yanıyor, ama çiçekçi daha gelmemiş, çay ocağı kapalı. Fırına giriyor; usta hamuru çoktan yoğurmuş, en karanlık anı kaçırmış. Makinesi elinde, bir saat boyunca ne çekeceğini bilmeden dolaşıyor ve eve birkaç dağınık kareyle dönüyor.

Yaşlı üyeye anlattığında üye bir takvim ve bir kâğıt uzatıyor. Hangi mekân, hangi saatte, hangi ışıkta açılıyor? Kimin izni alındı, kiminki alınmadı? Dört hafta içinde her yere kaç kez gidilecek? Plandan fotoğrafa nasıl geçilir?

Bağlam

Proje planlama dersinde bir projenin kapsamını çizmeyi, keşif çekimleri yapmayı ve bir proje defteri tutmayı öğrenmiştin (Ders 23.4). İş akışı dersinde her çekimden önce bir ekipman listesi hazırlamıştın (Ders 28.9). İzin formunu hazırlarken de tarafları, kullanım kapsamını ve imzaları tek bir sayfada toplamıştın (Ders 29.2).

Bitirme projesi bu becerileri daha uzun bir süreye ve daha çok sayıda mekâna yayar. Tek bir çekimde plansızlık birkaç kaçırılmış kareyle biter; dört ile sekiz haftalık bir projede ise dağılmış günlere, eksik izinlere ve sonunda tutarsız bir diziye dönüşebilir. Bu ders projenin haritasını çıkarıyor; ama bu harita sahada her gün yeniden okunacak.

Basit açıklama

Neyi, nerede ve hangi ışıkta çekeceksin?

Çekim listesi, bir projenin anlatması gereken durumları, insanları, mekânları ve anları önceden yazan ve sahada yol gösteren listedir. İyi bir çekim listesi iki kısımdan oluşur: olmazsa olmaz kareler, yani proje sorusunun cevabını taşımak için mutlaka çekilmesi gerekenler, ve keşfe açık alanlar, yani sahada beklenmedik bir şeyle karşılaşıldığında ona yer bırakan boşluklar. Arkadaşının projesinde olmazsa olmaz kareler arasında fırında hamurun ilk yoğrulduğu an, çiçekçinin ilk kovayı dışarı çıkardığı an ve çay ocağında ilk çayın demlendiği an var. Liste bir kural değil, bir hatırlatıcıdır; sahada daha güçlü bir şey olursa liste değiştirilir.

Işık takvimi, projenin her mekânında ışığın hangi saatte, hangi yönden ve hangi nitelikte geldiğini gösteren nottur. Bir keşif gezisiyle her mekân önceden ziyaret edilir: fırının içi güneş doğmadan önce yalnızca fırının ağzından ve tavandaki bir lambadan aydınlanır, çiçekçinin tezgâhı güneş doğduktan yarım saat sonra doğrudan ışık alır, çay ocağının camı ise sabahın ilk saatinde yandan yumuşak bir ışık geçirir. Bu notlar, hangi mekâna hangi saatte gidileceğini belirler. Mevsim ilerledikçe güneşin doğuş saati değiştiği için ışık takvimi de haftadan haftaya güncellenir.

Işık takvimi, ek ışık ihtiyacını da önceden gösterir. Fırının karanlık iç mekânında, fırının ağzının turuncu ışığında esmer tenli ustanın yüzü kolayca gölgede kaybolabilir; açık tenli çırağın yüzü ise aynı ışıkta daha çabuk parlayabilir. Bunu sahada fark etmek yerine planda çözmek, yani yanına küçük bir yansıtıcı ya da yumuşak bir ek ışık almak ve pozlamayı yüzlere göre ölçmeyi not etmek, her iki yüzün de kendi tonunda okunmasını sağlar.

Zaman ve izinler nasıl yönetilir?

Çekim takvimi, projenin toplam süresini haftalara ve günlere bölen, her çekim gününün mekânını, saatini ve amacını yazan plandır. Dört haftalık bir proje, örneğin keşif ve tanışmayla açılan bir hafta, ana çekimlere ayrılan iki hafta ve eksik karelere ve geri dönüşlere kalan son bir hafta olarak düzenlenebilir. Takvime ara seçki günleri eklemek, yani her haftanın sonunda o haftanın karelerine bakıp neyin eksik olduğunu görmek, projenin yolunu erkenden düzeltmeyi sağlar. Aynı mekâna birkaç kez dönmek, insanların fotoğrafçıya alışmasını ve daha doğal anların ortaya çıkmasını sağlar.

İzin çizelgesi, projede yer alacak her kişinin ve mekânın adını, iznin kimden, ne zaman ve hangi biçimde alındığını ve varsa koşullarını gösteren tablodur. Fırının sahibi mekân için, usta ve çırak kendi görüntüleri için, çiçekçi ve çay ocağındaki usta da kendileri için ayrı ayrı izin verir. Çizelge, bir kişinin iznini unutmayı ya da bir koşulu gözden kaçırmayı önler. Farklı tenlerden, yaşlardan ve işlerden insanların her birine aynı açıklama yapılır ve aynı form sunulur.

Aksilikler için ne yapılır?

Yedek plan, bir çekim günü hava bozulduğunda, bir mekân kapalı olduğunda, bir kişi gelmediğinde ya da fotoğrafçı hastalandığında ne yapılacağını önceden belirleyen alternatiftir. Yağmur yağarsa çiçekçi yerine fırının içinde çekmek, bir kişi o gün gelemezse başka bir güne kaydırmak, ekipman bozulursa yedek gövdeyle devam etmek gibi seçenekler takvime not edilir. Takvime birkaç boş gün bırakmak, aksiliklerin projeyi bütünüyle bozmasını engeller.

Plan, sahada karşılaşılan gerçekle sürekli karşılaştırılır. Bir mekânın ışığı beklenenden farklı çıkarsa ışık takvimi düzeltilir; bir kişi projeye beklenenden daha çok katkı sunarsa çekim listesine yeni kareler eklenir. Planın amacı her şeyi önceden sabitlemek değil, sahada neye odaklanacağını bilmek ve beklenmedik fırsatlara yer açmaktır.

Görsel kanıt

Arkadaşın bir hafta boyunca her sabah bir mekânı ziyaret ediyor ve ışık takvimini dolduruyor: fırın dörtte açılıyor ve beşe kadar yalnızca fırının ağzı aydınlatıyor; çiçekçi altıda geliyor, tezgâhı yedide güneş alıyor; çay ocağı beş buçukta açılıyor. Fırının karanlığında ustanın yüzünün kaybolduğunu gördüğü için çantasına küçük bir yansıtıcı ve yumuşak bir ek ışık ekliyor.

Dört haftalık bir çekim takvimi kuruyor: ilk hafta keşif ve tanışma, ortadaki iki hafta ana çekimler, son hafta eksikler. Her cuma akşamını ara seçkiye ayırıyor. İzin çizelgesine fırının sahibini, ustayı, çırağı, çiçekçiyi ve çay ocağındaki ustayı yazıyor ve her birinin iznini ilk haftanın sonuna kadar alıyor.

İkinci haftanın ortasında yağmur yağıyor; çiçekçi o gün tezgâhı açmıyor. Arkadaşın yedek planını uyguluyor ve o sabahı fırının içinde geçiriyor; o gün ustanın unlu ellerini fırının ışığında ve yansıtıcıyla açılmış yüzünü ilk kez istediği gibi çekiyor.

Sık yapılan hata

Özet

Bitirme projesinin sorusu, olmazsa olmaz kareleri ve keşfe açık alanları içeren bir çekim listesine, her mekânda ışığın saatini ve yönünü gösteren bir ışık takvimine ve süreyi haftalara bölüp ara seçki günleri ekleyen bir çekim takvimine dönüştürülür. Her kişinin ve mekânın izni bir izin çizelgesinde izlenir, hava, hastalık ve erişim gibi aksilikler için bir yedek plan hazırlanır ve karanlık mekânlarda farklı tenlerden yüzlerin okunması için ek ışık önceden planlanır; plan, sahada her gün yeniden okunan bir haritadır.

Mini ödev

Bu ödevin sonunda projenin sahaya çıkmaya hazır bir haritası olacak.

1. Proje sorun için bir çekim listesi yaz: en az on olmazsa olmaz kare ve en az üç keşfe açık alan.
2. Projendeki her mekânı bir kez ziyaret et ve bir ışık takvimi hazırla: hangi saatte, hangi yönden, hangi nitelikte ışık var; karanlık mekânlarda yüzler için ek ışık gerekip gerekmediğini not et.
3. Projenin süresini haftalara bölen bir çekim takvimi yaz; her haftanın sonuna bir ara seçki günü ekle.
4. Projede yer alacak her kişi ve mekân için bir izin çizelgesi hazırla ve en az üç aksilik için bir yedek plan yaz.

Kendini değerlendir

• Çekim listen hem olmazsa olmaz kareleri hem de keşfe açık alanları içeriyor mu?
• Işık takvimin her mekân için saati ve ek ışık ihtiyacını gösteriyor mu?
• İzin çizelgende projede yer alacak herkes var mı?

Sözlük

Mini test

1. İyi bir çekim listesi hangi iki kısımdan oluşur?

• A) Ekipman ve fiyat
• B) Olmazsa olmaz kareler ve keşfe açık alanlar
• C) Başlık ve altyazı
• D) Renkli ve siyah beyaz kareler

2. Işık takvimi neden haftadan haftaya güncellenir?

• A) Mevsim ilerledikçe güneşin doğuş saati değiştiği için
• B) Makine ayarları değiştiği için
• C) İzinler yenilendiği için
• D) Yedek plan uygulandığı için

3. Çekim takvimine ara seçki günleri eklemenin yararı nedir?

• A) Daha çok kare çekmek
• B) İzinleri iptal etmek
• C) Neyin eksik olduğunu erkenden görüp projenin yolunu düzeltmek
• D) Işık takvimini silmek

4. Karanlık bir fırında esmer tenli bir ustanın yüzünün gölgede kaybolmaması için planda ne yapılabilir?

• A) Ustayı çekmemek
• B) Yüzü düzenlemede aşırı açmak
• C) Fırının ışığını kapatmak
• D) Ek ışık ya da yansıtıcı ihtiyacını ışık takviminde önceden belirlemek

Cevaplar

1. B — Olmazsa olmaz kareler sorunun cevabını taşır, keşfe açık alanlar beklenmedik anlara yer bırakır.
2. A — Güneşin doğuş saati değiştikçe her mekânın ışığı da farklı saatlere kayar.
3. C — Her haftanın sonunda kareleri görmek, eksikleri ve yön değişikliklerini erken fark ettirir.
4. D — Işığı sahada değil planda çözmek, her yüzün kendi tonunda okunmasını sağlar.

Özet kartı

• Çekim listesi: olmazsa olmazlar ve keşfe açık alanlar.
• Işık takvimi: her mekânın saati, yönü ve niteliği.
• Çekim takvimi: haftalar, ara seçki günleri, geri dönüşler.
• İzin çizelgesi: herkes, aynı özenle.
• Yedek plan; planı sahada her gün yeniden oku.

Sonraki derse köprü

Dört hafta bitti. Arkadaşın bilgisayarını açtığında projenin klasöründe binden fazla kare buluyor: fırının karanlığı, çiçekçinin kovaları, çay ocağının buğusu, onlarca neredeyse aynı an. Seçkinin nasıl yapılacağını biliyor; ama bu kadar çok kareden, bu kadar farklı mekândan tek bir tutarlı dizi çıkarmak, renkleri ve tonları birbirine uydurmak ve sırayı kurmak ona dağ gibi görünüyor. 1000 kareden 12'ye nasıl inilir? Sonraki ders, bitirme projesinde seçmeyi, sıralamayı ve tutarlı düzenlemeyi ele alıyor.