Çekim modları

Öğrenme hedefi

Mod tekerleğindeki her konumun kararları makineyle senin aranda nasıl paylaştırdığını açıklayabileceksin: tam otomatikte her şeyin makinede, sahne modlarında hazır bir tarifte, P'de makinenin önerisi ve senin düzeltmende, A ve S'de biri sende biri makinede, M'de ise her şeyin sende olduğunu. Farklı üreticilerin aynı modlara verdiği farklı adları tanıyacak, otomatikten P'ye geçmenin neden ilk ve en kolay adım olduğunu gösterebilecek ve modül projesini tamamlayacaksın.

Merak sorusu

Makinenin üstündeki tekerleği ilk kez çevirdiğinde bir dizi harf ve simge görürsün: yeşil bir kare ya da «Auto» yazısı, küçük bir dağ, koşan bir insan, bir yüz ve ardından P, A, S, M. Çoğu kişi tekerleği yeşil kareye getirir ve bir daha dokunmaz. Harfler, uzmanlara ait gizli bir dil gibi durur.

Makinendeki P, A, S, M harfleri ne anlama geliyor? Aslında bu harfler karmaşık bir şifre değil, bir merdivenin basamaklarıdır. En altta makine her kararı verir. Her basamakta kontrolün bir parçası sana geçer. En üstte ise bütün kararlar senindir. Bu derste merdiveni basamak basamak çıkacağız ve senin için doğru başlangıç basamağını bulacağız.

Bağlam

Önceki derslerde makinenin içindeki parçaları tanıdın: diyafram ışığın içeri girdiği açıklığı, enstantane ışığın ne kadar süre girdiğini, ISO ise sensörün zayıf ışığa ne kadar hassas tepki vereceğini. Her fotoğrafta bu üç ayarın bir değeri vardır. Mod tekerleği, bu değerleri kimin seçeceğini belirler: makine mi, sen mi, yoksa ikiniz birlikte mi?

Bu soru önemlidir, çünkü makine akıllıdır ama senin ne istediğini bilmez. Bir portrede arka planı eritmek mi istiyorsun, yoksa bir manzarada önden arkaya her şeyin net olmasını mı? Koşan bir çocuğu dondurmak mı, yoksa akan suyu ipek gibi göstermek mi? Makine bu soruların cevabını tahmin eder ve çoğu zaman güvenli bir ortalama seçer. Modları tanımak, bu tahmini ne zaman kabul edip ne zaman düzelteceğini bilmek demektir. Pozlamanın ayrıntısını ve bu modların derin kullanımını pozlama modülünde göreceğiz; bu ders merdivenin haritasıdır.

Basit açıklama

Otomatik ve sahne modları neyi makineye bırakır?

Tam otomatik mod, genellikle yeşil bir kare ya da «Auto» yazısıyla gösterilir. Bu modda makine her şeye kendisi karar verir: diyafram, enstantane, ISO, beyaz dengesi, flaşın patlayıp patlamayacağı. Senin işin yalnızca kadrajı kurmak ve deklanşöre basmaktır. Başlangıç için rahattır, ama bir sınırı vardır: çoğu makinede bu modda pozlama telafisi gibi düzeltmeler kilitlidir. Makine yanıldığında, örneğin bir yüzü karanlık bıraktığında, müdahale edemezsin.

Sahne modları, küçük simgelerle gösterilen hazır tariflerdir. Bir yüz simgesi portre için arka planı yumuşatmaya çalışır, bir dağ simgesi manzara için her şeyi net tutmaya çalışır, koşan bir insan simgesi hareketi dondurmak için kısa bir enstantane seçer. Bu tarifler, makineye ne çektiğini söylemenin kolay bir yoludur. Ama tarifin içinde ne olduğunu bilmezsin ve tarif sahneye uymadığında onu değiştiremezsin.

P modu neyi değiştirir?

P, program modudur ve merdivenin ilk gerçek basamağıdır. P modunda makine yine diyaframı ve enstantaneyi kendisi seçer, ama geri kalan kararları sana bırakır: ISO'yu, beyaz dengesini, pozlama telafisini, flaşın kullanılıp kullanılmayacağını sen belirlersin. Birçok makinede ayar tekerleğini çevirerek makinenin önerdiği diyafram ve enstantane çiftini de, toplam ışık miktarını koruyarak kaydırabilirsin.

P'ye geçmenin en büyük kazancı, makinenin kararını düzeltebilmendir. Bu özellikle insanları çekerken değerlidir. Makine her sahneyi orta bir griye yaklaştırmak ister; gökyüzü arkada parladığında bunu sahnenin geneli için yapar. O gökyüzünün altında gülümseyen, koyu tenli birinin yüzü tam otomatikte karanlık kalır ve çoğu makinede bunu düzeltemezsin; makine belki bir de istemediğin anda flaş patlatır. P modunda pozlama telafisini biraz artıya çevirir, flaşı kapatırsın ve yüz doğru parlaklığa gelir. Açık tenli bir yüz koyu bir fonun önünde gereğinden parlak çıkıyorsa, aynı yoldan biraz eksi telafi verirsin. Tek bir basamak yukarı çıkmak, bu kararı sana geri verir.

A, S ve M modlarında kontrol nasıl sana geçer?

Merdivenin sonraki basamakları, yaratıcı kararları sana verir. A, yani diyafram önceliği modunda diyaframı sen seçersin ve makine uygun enstantaneyi bulur. Bu mod, konunun arkasındaki dünyanın yumuşayıp yumuşamayacağına sen karar vermek istediğinde kullanılır; portre ve manzara fotoğrafçılarının sık tercihidir. S, yani enstantane önceliği modunda ise enstantaneyi sen seçersin ve makine uygun diyaframı bulur. Hareketi dondurmak ya da bilerek akıtmak istediğinde bu mod işe yarar.

Üreticiler bu modlara farklı adlar verebilir. Bazı markalarda diyafram önceliği A yerine Av, enstantane önceliği S yerine Tv olarak yazılır; işleri aynıdır. Merdivenin en üstünde ise M, yani manuel mod durur. M modunda diyaframı da enstantaneyi de sen seçersin; ISO'yu da elle ayarlayabilir ya da otomatiğe bırakabilirsin. M, her şeyin kontrolünü verir ama her kararın sorumluluğunu da sana yükler.

Bu merdivende daha yukarıdaki basamak daha iyi fotoğraf demek değildir. Deneyimli fotoğrafçılar da sahneye göre basamak değiştirir: hızla değişen bir sokakta A ya da S, stüdyoda ya da gece gökyüzünde M. Önemli olan, her basamakta kontrolün kimde olduğunu bilmektir. Bu modların her birini pozlama modülünde ayrı ayrı ve derinlemesine çalışacağız.

Görsel kanıt

Güneşli bir öğleden sonra, beyaz bir duvarın önünde duran bir arkadaşının portresini iki kez çektiğini düşün. Arkadaşın koyu tenli ve yüzü, duvardan yansıyan güçlü ışığın karşısında biraz gölgede kalmış. Önce tekerlek yeşil karedeyken çekiyorsun. Makine parlak duvarı görüyor ve sahneyi karartıyor; arkadaşının yüzü koyu bir siluete yakın, gözleri ve gülümsemesi seçilmiyor. Üstelik makine flaşı patlatmış: yüzün ortasında sert, düz bir parlama ve duvarda keskin bir gölge var.

Sonra tekerleği P'ye çevirip aynı kareyi yeniden kuruyorsun. Flaşı kapatıyor, telafi kadranını artı yönde bir adım ilerletiyorsun. Duvar artık biraz daha parlak, neredeyse beyaz; ama arkadaşının yüzü doğru parlaklıkta. Cildindeki sıcak ton, gözlerindeki ışık ve gülümsemesinin ayrıntısı ortaya çıkıyor, flaşın sert gölgesi yok. Aynı makine, aynı ışık, aynı an; tek fark, tekerleği bir basamak yukarı çevirip makinenin kararını düzeltebilmen.

Sık yapılan hata

Özet

Mod tekerleği, pozlama kararlarını makineyle senin aranda paylaştıran bir merdivendir: tam otomatik ve sahne modları her şeyi makineye bırakır, P modu makinenin önerisini düzeltme imkânı verir, A ve S modları diyafram ya da enstantaneden birini, M modu ise her ikisini sana geçirir. Otomatikten P'ye geçmek en kolay ve en kazançlı ilk adımdır, çünkü makinenin yanıldığı anlarda, özellikle yüzleri çekerken, kararı sana geri verir.

Mini ödev

Bu ödev, modülün «Evimden 10 Kare» projesinin kendisi.

1. Evinin içinden, yalnızca tam otomatik modla on farklı fotoğraf çek: farklı odalar, farklı ışıklar, farklı nesneler ve en az bir yüz.
2. Her fotoğrafın bilgilerini aç ve makinenin seçtiği diyaframı, enstantaneyi ve ISO'yu bir listeye yaz.
3. Makinenin yanıldığını düşündüğün bir kareyi seç ve aynı sahneyi P modunda, pozlama telafisini ya da flaşı değiştirerek yeniden çek.
4. On kareyi ve düzelttiğin kareyi bir klasörde topla; her birinin altına makinenin kararı hakkında tek bir cümle yaz.

Kendini değerlendir

• On karenin hepsini tam otomatikte ve birbirinden farklı sahnelerde çektin mi?
• Makinenin seçtiği değerleri okuyup listeleyebildin mi?
• P modunda yaptığın düzeltmenin fotoğrafı neden iyileştirdiğini açıklayabildin mi?

Sözlük

Mini test

1. P modunun tam otomatik moddan en önemli farkı nedir?

• A) P modunda makine hiçbir karar vermez
• B) P modunda pozlama telafisi, ISO ve flaş gibi kararları düzeltebilirsin
• C) P modu yalnızca gece çekimi içindir
• D) P modunda fotoğraflar siyah beyaz kaydedilir

2. Arka planın ne kadar bulanık olacağına karar vermek istiyorsan hangi mod daha uygundur?

• A) Sahne modu
• B) Enstantane önceliği
• C) Diyafram önceliği
• D) Tam otomatik

3. Bazı makinelerde görülen Tv harfi hangi modu gösterir?

• A) Manuel mod
• B) Tam otomatik mod
• C) Program modu
• D) Enstantane önceliği

4. Parlak bir fonun önündeki koyu tenli bir yüz tam otomatikte karanlık çıkıyorsa en kolay çözüm nedir?

• A) P moduna geçip telafiyi artı tarafa kaydırmak
• B) Hiçbir şey; makinenin kararı her zaman doğrudur
• C) Sahne modunda manzara simgesini seçmek
• D) Daha uzaktan çekmek

Cevaplar

1. B — P modunda makine diyafram ve enstantaneyi yine kendisi seçer ama telafi, ISO, beyaz dengesi ve flaş kararları sana geçer; tam otomatikte bunlar çoğunlukla kilitlidir.
2. C — Diyafram önceliğinde diyaframı sen seçersin ve diyafram açıklığı arkadaki dünyanın ne kadar yumuşayacağını doğrudan belirler; makine enstantaneyi buna göre ayarlar.
3. D — Bazı üreticiler enstantane önceliğini S yerine Tv olarak yazar; işlevi aynıdır, enstantaneyi sen seçersin ve makine diyaframı bulur.
4. A — Makine parlak fonu görüp sahneyi karartır; P modunda telafiyi artıya çevirmek yüzü doğru parlaklığa getirir, tam otomatikte ise bu düzeltme çoğunlukla kapalıdır.

Özet kartı

• Mod tekerleği bir merdiven: her basamakta kontrolün bir parçası sana geçer.
• Tam otomatik ve sahne modları: her şey makinede, düzeltme çoğunlukla kapalı.
• P: makine önerir, sen telafi, ISO ve flaşla düzeltirsin.
• A/Av: diyafram sende; S/Tv: enstantane sende; M: ikisi de sende.
• Üst basamak daha iyi fotoğraf demek değil; sahneye göre basamak seç.

Sonraki derse köprü

Makineni tanıma modülü burada bitiyor: türlerini, iç parçalarını, sensörünü, düğmelerini, dosyalarını ve modlarını gördün. Sonraki modül cebindeki kameraya dönüyor ve açılış sorusu dürüst bir soru: telefon kameran seni nerede yarı yolda bırakır? Telefonun gün ışığında neden bu kadar güçlü, karanlıkta, uzakta ve hızlı harekette ise neden zorlandığını orada göreceksin.